satır arası

Adını üstlendiği yaşamsal (vital) fonksiyonlardan alan vitaminlerin, vücutta farklı görevleri vardır. Görme duyusunun problemsiz bir şekilde çalışabilmesi için en önemli bileşen olan A vitamini, aslında vücutta üreme sisteminden, bağışıklık fonksiyonuna kadar daha birçok rolde görev alır. Bu yazıda sizler için A vitamini hakkında merak edilen her şey derlenmiştir. Keyifli okumalar dileriz. 

A vitamini nedir?

A vitamini retinol, retinal ve retinil esterleri içeren bir grup retinoidin diğer bir adıdır. A vitamini yağda çözünebilen vitaminlerdendir. Bu nedenle fazlası vücutta depolanabilir.

A vitamininin vücuttaki görevleri nelerdir?

A vitamininin vücuttaki bilinen işlevleri aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  • görme fonksiyonunun devamlılığı (A vitamini gözün retina tabakasında ışığı emen bir protein olan rodopsinin uyarılmasını sağlar)
  • bağışıklık fonksiyonu, 
  • üreme,
  • hücresel iletişim, 
  • hücre büyümesini ve farklılaşmasını destekleme,
  • kalbin, akciğerlerin, böbreklerin ve diğer organların normal oluşumunu ve korunmasını sağlama

Günlük olarak ne kadar A vitamini almalı?

Günlük olarak alınması gereken A vitamini miktarı, yetişkin erkeklerde 900 mcg (mikrogram), kadınlarda ise 700 mcg olarak belirlenmiştir. Hamilelikte bu oran 770 mcg olurken, emziren anneler günlük olarak 1300 mcg, A vitamini almalıdır. 

A vitamini içeren besinler nelerdir?

“A vitamini nelerde var?” çokça merak edilen bir konudur. A vitamini insan diyetinde “önceden oluştulmuş A vitamini (retinol)” veya “provitamin A” olarak iki formda mevcuttur. Vitaminler vücutta kullanılmaya hazır olan moleküllerken, provitaminler vücutta bir işlem sonrasında vitamine dönüştürülebilen moleküllerdir. 

Önceden oluşturulmuş A vitamini (Retinol)

Önceden oluşturulmuş A vitamini; süt ürünleri, balık ve et (özellikle karaciğer) dahil olmak üzere hayvan kaynaklı gıdalarda bulunur.

En fazladan aza doğru önceden oluşturulmuş A vitamini kaynakları ve miktarları aşağıdaki gibidir:

  • Sığır Karaciğeri: 100 gramda 9442 mcg 
  • Kuzu Karaciğeri: 100 gramda 7.491 mcg 
  • Morina balığı karaciğeri yağı: 1 çay kaşığında 1.350 mcg 
  • Kral Uskumru: 100 gramda 252 mcg 
  • Somon: 100 gramda 149 mcg 
  • Mavi Yüzgeçli Orkinos: 100 gramda 757 mcg 
  • Keçi Peyniri: 100 gramda 407 mcg 
  • Tereyağı: 1 yemek kaşığında 97 mcg 
  • Cheddar peyniri 1 dilimde 92 mcg 
  • Rokfor Peyniri: 30 gramlık porsiyon başına 83 mcg 
  • Katı Haşlanmış Yumurta: 1 büyük yumurtada 74 mcg 
  • Alabalık: 100 gramda 100 mcg 
  • Mavi Peynir: 30 gramlık porsiyon başına 56 mcg 
  • Krem Peynir: 1 yemek kaşığında 45 mcg 
  • Havyar: 1 yemek kaşığında 43 mcg 
  • Beyaz Peynir: 30 gramlık porsiyon başına 35 mcg 

Provitamin A’nın bitkisel kaynakları

İnsan vücudu bitkilerde bulunan karotenoidlerden de A vitamini üretebilir. Bu karotenoidler, toplu olarak provitamin A olarak bilinen alfa ve beta-karoten içerir.

Bununla birlikte, insanların yaklaşık %45'i provitamin A'yı, A vitaminine dönüştürme yeteneklerini önemli ölçüde azaltan genetik bir mutasyon taşır. Diğer bir deyişle bu mutasyonu taşıyan insanlar aşağıdaki listede belirtilen oranlarda A vitamini sentezleyemez. Bu nedenle A vitamini direkt olarak önceden oluşturulmuş formunda; hayvansal gıdalardan ya da besin takviyelerinden alınmalıdır. 

Aşağıda provitamin A alabileceğiniz sebzeler sıralanmıştır:

  • Tatlı Patates (pişmiş): 100 gramda 1.043 mcg 
  • Kış Kabağı (pişmiş): 100 gramda 558 mcg 
  • Kıvırcık lahana (pişmiş): 100 gramda 681 mcg 
  • Havuç (pişmiş): 1 orta boy havuçta 392 mcg, 100 gramda 852 mcg 
  • Tatlı Kırmızı Biber (çiğ): 1 büyük biberde 257 mcg
  • Ispanak (çiğ): 100 gramda 469 mcg 

En fazla provitamin A bulunduran meyveler ise şu şekilde özetlenebilir:

  • Mango: 1 orta boy mangoda 181 mcg 
  • Kavun: 1 büyük dilim: 172 mcg 
  • Pembe veya Kırmızı Greyfurt: 1 orta boy greyfurt 143 mcg 
  • Karpuz: 1 dilimde 80 mcg
  • Papaya: 1 küçük papayada 74 mcg 
  • Kayısı: 1 orta boy kayısıda 34 mcg 
  • Mandalina: 1 orta boy mandalinada 30 mcg 
  • Nektarin: 1 orta boy nektarinde 24 mcg 

A vitamini eksikliği semptomları nelerdir?

  • A vitamini eksikliğinde cildinizde egzamaya benzeyen kuruluklar, yaraların geç iyileşmesi gibi belirtiler gözlemleyebilirsiniz. Ayrıca sivilce problemleri de A vitamini eksikliklerinde sıkça gözlenir. 
  • Bunun haricinde A vitamini eksikliğinde tekrarlayan boğaz ve göğüs enfeksiyonları ortaya çıkar. 
  • A vitamininin diğer bir önemli görevi görme olduğu için, çok ciddi oranda eksikliğinde gece körlüğü denen tıbbi durum ortaya çıkabilir. Hafif A vitamini eksikliklerinde ise göz kuruluğu ile karşılaşılmaktadır. 
  • Kısırlık (infertilite) A vitamini eksikliğinde ortaya çıkabilen bir durumdur. 
  • Çocuklarda A vitamini eksikliği büyüme geriliklerine neden olabilir.  

Kimler A vitamini eksikliği riski altındadır?

  • Prematüre bebekler: Gelişmiş ülkelerde klinik A vitamini eksikliği bebeklerde nadir gözlenen bir durumdur ve sadece malabsorpsiyon (bağırsaklardan emilim) bozukluğu olanlarda görülür. Bununla birlikte, erken doğmuş bebeklerin doğumda yeterli karaciğer A vitamini deposu yoktur ve retinolün plazma konsantrasyonları yaşamın ilk yılında genellikle düşük kalır. A vitamini eksikliği olan prematüre bebeklerde göz, kronik akciğer ve gastrointestinal hastalık riski artar.
  • Gelişmekte Olan Ülkelerde Bebekler ve Küçük Çocuklar: Gelişmiş ülkelerde, anne sütündeki A vitamini miktarları, bebeklerin yaşamın ilk 6 ayı ihtiyaçlarını karşılamak için yeterlidir. Ancak A vitamini eksikliği olan kadınlarda anne sütü hacmi ve A vitamini içeriği yetersizdir ve sadece emzirilen bebeklerde yeterli A vitamini depolarını korumak için yeterli değildir. Gelişmekte olan ülkelerde A vitamini eksikliği prevalansı (görülme sıklığı), küçük çocukların emzirilmesi bırakıldıktan hemen sonra artmaya başlar. 
  • Gelişmekte Olan Ülkelerde Hamile ve Emziren Kadınlar: Gebe kadınlar fetal büyüme ve doku bakımı ve kendi metabolizmalarını desteklemek için ekstra A vitaminine ihtiyaç duyarlar. Dünya Sağlık Örgütü, dünya genelinde 9.8 milyon gebe kadının A vitamini eksikliği nedeniyle kseroftalmi (anormal göz kuruluğu) olduğu tahmin etmektedir. Hamile ve emziren kadınlarda A vitamini eksikliğinin diğer etkileri arasında artan anne ve bebek ölümü, artmış anemi riski ve daha yavaş bebek büyümesi ve gelişimi yer alır.
  • Kistik Fibrozlu Bireyler: Kistik fibrozlu çoğu insan pankreatik yetmezliğe sahiptir. Bu da yağ emiliminde zorluk nedeniyle A vitamini eksikliği riskini arttırır. Bazı çalışmalar kistik fibrozlu hastaların %15 ila 40'ında A vitamini eksikliği olduğunu bulmuştur. Bununla birlikte, gelişmiş pankreatik replasman tedavileri, daha iyi beslenme ve kalorik takviyeler, kistik fibrozlu hastaların çoğunun A vitamininin yeterli seviyede olmasına yardımcı olmuştur. 

A vitamini alırken nelere dikkat etmeliyiz?

A vitaminlerini eczanelerde reçetesiz satılan multivitamin destek ilaçlarından da elde edebilirsiniz. Bununla beraber, bu tip ürünler kullanılmadan önce muhakkak bir uzmana başvurulmalıdır çünkü uzun süre yüksek oranda A vitamini almak vücutta toksik etki yaratabilir. Ayrıca kullandığınız başka bir ilaç varsa (kan sulandırıcı, karaciğer enzimleri üzerinde etkili ilaçlar) ilaç - ilaç etkileşimi bir uzman tarafından değerlendirilmelidir. A vitaminini sağlıklı bir şekilde vücuda almanın yolu besinler aracılığıyladır ve bu şekilde A vitamini toksisitesi göstermek pek mümkün değildir.  

Sağlıklı günler dileriz. 

satır arası

13576

Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.