sat─▒r aras─▒

Adrenal yetmezlik olarak da bilinen Addison hastal─▒─č─▒, vücudun belirli hormonlar─▒ yeterince üretememesi sonucu ortaya ç─▒kan ve oldukça nadir görülen bir hastal─▒kt─▒r. Her 100.000 ki┼čiden birinde görülen Addison hastal─▒─č─▒nda, böbreklerin hemen üstünde bulunan adrenal bezlerin salg─▒lama yetersizli─čine ba─čl─▒ olarak glukokortikoid (kortizol) ve mineralokortikoid (aldosteron) hormonlar─▒ kanda azal─▒r.

Addison hastal─▒─č─▒ neden olur?

Addison hastal─▒─č─▒n─▒n iki tür çe┼čidi vard─▒r: birincil böbrek üstü bezi yetmezli─či ve ikincil böbrek üstü bezi yetmezli─či. Birincil böbrek üstü bezi yetmezli─čin yakla┼č─▒k % 70’i otoimmün bir sürece ba─čl─▒d─▒r. Böbrek üstü bezi hasar─▒, tüberküloz, çe┼čitli bakteri, virüs ve mantar enfeksiyonlar─▒, böbrek üstü bezi kanamas─▒ ve kanserin böbrek üstü bezlerine metastaz─▒ gibi gibi ba┼čka nedenler de birincil böbrek üstü bezi yetmezli─čine neden olabilir. ─░kincil böbrek üstü bezi yetersizli─či ise hipofiz hormonu ACTH (adrenokortikotropik hormon) üretiminde azalmaya ba─čl─▒ olarak ortaya ç─▒kar. Hipofiz  tümörü veya ba┼čka bir nedene ba─čl─▒ olarak ya┼čanan ACTH eksikli─činde kortizol üretimi uyar─▒lmaz. ─░kincil böbrek üstü bezi yetersizli─činde aldosteron üretimi genellikle etkilenmez. 

Addison hastal─▒─č─▒n─▒n belirtileri nelerdir? 

Addison hastal─▒─č─▒n─▒n belirtileri, eksikli─či ya┼čanan hormona göre de─či┼čiklik gösterir. Hastal─▒─č─▒n belirtilerini daha iyi anlamak için bu hormonlar─▒ i┼člevlerini bilmek gerekir. Kortizol, strese ba─čl─▒ olarak ortaya ç─▒kan ve böbrek üstü bezleri taraf─▒ndan salg─▒lanan bir hormondur. Yani en önemli görevi vücudun strese yan─▒t vermesine yard─▒mc─▒ olmakt─▒r. Ayr─▒ca vücudun protein, karbonhidrat ve ya─č kullan─▒m─▒n─▒ düzenlemesine de yard─▒mc─▒ olur. Kan bas─▒nc─▒n─▒ ve kardiyovasküler fonksiyonu korur ve inflamasyonu kontrol eder. Aldosteron ise adrenal bezlerin d─▒┼č bölümünden (korteks) salg─▒lanan, böbrekten potasyumun ç─▒kar─▒lmas─▒ ve sodyumun geri emilmesi üzerinde etkili olan, vücuttaki elektrolit dengesinin ayarlanmas─▒n─▒ sa─člayan steroit yap─▒l─▒ bir hormondur. Aldosteron seviyeleri ciddi oranda dü┼čtü─čü durumda, böbrekler tuz ve su seviyesini dengede tutamaz. Bu da dehidrasyona ve tansiyon dü┼čüklü─čüne sebep olur.

Addison hastal─▒─č─▒ semptomlar─▒ genellikle birkaç ay süre zarf─▒nda yava┼čça geli┼čir. Hastal─▒k ya da yaralanma gibi bir stres ortaya ç─▒kana ve semptomlar daha da belirgin ve kötü hal alana kadar, hastal─▒k o kadar yava┼č ilerler ki, baz─▒ semptomlar─▒ göz ard─▒ edilir. Addison hastal─▒─č─▒n─▒n ba┼čl─▒ca belirtileri ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir;

  • A┼č─▒r─▒ yorgunluk
  • Kilo kayb─▒ ve ciddi anlamda i┼čtah azalmas─▒
  • Açl─▒k hipoglisemisi
  • A─č─▒z mukozas─▒nda ve deride özellikle ameliyat ve yara izlerinde, meme ba┼člar─▒nda ve genital bölgelerin renginde koyula┼čma (pigmentasyon)
  • Dü┼čük tansiyon ve bundan kaynaklanan bay─▒lma
  • Tuza duyulan ihtiyac─▒n artmas─▒
  • Dü┼čük kan ┼čekeri (hipoglisemi)
  • Mide bulant─▒s─▒, ishal veya kusma 
  • Kar─▒n a─čr─▒s─▒
  • Kaslarda veya eklemlere olu┼čan a─čr─▒lar
  • Sinirli olma hali
  • Depresyon veya di─čer davran─▒┼čsal bozukluklar
  • Terlemede azalma 
  • Özellikle kad─▒nlarda koltukalt─▒ ve genital k─▒llanmada azalma

Addison hastal─▒─č─▒ nas─▒l te┼čhis edilir?

Addison hastal─▒─č─▒n─▒n te┼čhisi için öncelikle uzman doktor, hastan─▒n hikayesini dinler ve klinik bulgular─▒ inceler. ┼×üphe durumunda hastada Addison hastal─▒─č─▒n─▒n mevcut olup olmad─▒─č─▒n─▒ belirlemek, birincil ve ikincil adrenal yetersizlikler aras─▒nda ayr─▒m yapmak için çe┼čitli laboratuvar testleri yap─▒l─▒r. Hastan─▒n elektrolit dengesini, kan ┼čekeri düzeyini ve böbrek i┼člevlerini de─čerlendirme amac─▒yla yap─▒lan testler hastal─▒─č─▒n nedenini tespit etmek ve tedaviye yön vermek için de gereklidir. Baz─▒ durumlarda insülinin tetikledi─či kan ┼čekeri dü┼čüklü─čü (hipoglisemi) testi, dü┼čük dozlu ACTH stimülasyon testi, uzun süreli ACTH stimülasyon testi veya glukagon stimülasyon testi gibi alternatif testler de istenebilir. Böbrek üstü bezlerinin ve hipofizin büyüklü─čünü ve ┼čeklini incelemek için BT (bilgisayarl─▒ tomografi) veya  MR (manyetik rezonans görüntüleme) gibi radyolojik taramalara da ba┼čvurulabilir.

Addison hastal─▒─č─▒ nas─▒l tedavi edilir?

Adrenal yetmezlik, vücut için i┼člevsel hormonlar─▒n yoklu─čuna neden oldu─čundan Addison hastal─▒─č─▒ tedavisi için doktorlar genellikle hormon replasman─▒ uygularlar. Bu, bir veya iki kez günlük olarak, bir steroid hormon olan hidrokortizon tabletleri ile yap─▒l─▒r. Gerekirse, aldosteron, günde bir kez oral olarak al─▒nan sentetik bir steroid, fludrokortizon asetat ile de─či┼čtirilebilir. Bu ilaçlar özellikle stres, enfeksiyon, cerrahi veya yaralanma zamanlar─▒nda art─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Hormon tedavisi genellikle ba┼čar─▒l─▒ sonuç verir. Tedavi ba┼čar─▒ya ula┼čt─▒─č─▒nda Addison hastal─▒─č─▒ olan ki┼čiler oldukça normal bir ya┼čam sürebilirler. Bununla birlikte, her zaman bir doktor uyar─▒ bilezi─či ve acil kimlik kart─▒ ta┼č─▒malar─▒ ve i┼č veya okulda küçük bir ilaç kayna─č─▒ tutmalar─▒ önerilir. 

Addison hastal─▒─č─▒ diyeti nas─▒ld─▒r?

Sa─čl─▒kl─▒ ve stressiz bir ya┼čam tarz─▒, Addison hastal─▒─č─▒nda hayati bir öneme sahiptir. Bu hastal─▒─ča sahip olan ki┼čilerde diyet hastan─▒n sa─čl─▒─č─▒n─▒n yan─▒nda hastal─▒─ča olan hassasiyetini de etkiler. Bu yüzden besleyici ve dengeli bir diyet benimsenmelidir. E─čer bu hastal─▒─ča sahip iseniz hat─▒rlaman─▒z gereken birkaç tavsiye ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • Halsizlik Addison hastal─▒─č─▒n─▒n en çok gözlenen belirtilerindendir, ama ne olursa olsun, hiçbir ko┼čul alt─▒nda, uyar─▒c─▒lara, enerji içeceklerine, sodaya veya kahveye ba┼čvurulmamal─▒d─▒r. Bu içecekler yüksek oranda kafein içermelerinden dolay─▒ adrenalin bezlerini a┼č─▒r─▒ derecede uyar─▒r. Bunlara ek olarak bu içeceklerin içerdi─či uyar─▒c─▒lar ve a┼č─▒r─▒ ┼čeker, adrenalin bezlerine zarar verir. Bu uyar─▒lar ayn─▒ zamanda sigara ve tütün ürünleri için de geçerlidir.
  • Karbonhidrat ve rafine edilmi┼č ┼čeker içeren haz─▒r g─▒da ürünlerinden de olabildi─čince uzak durulmal─▒d─▒r. Addison hastal─▒─č─▒n─▒n yan─▒nda ayr─▒ca ┼čeker hastal─▒─č─▒n─▒z da varsa bu yiyecekler insülin seviyenizin dengesini normalden fazla derecede bozabilirler. Özellikle kan ┼čekerinin dü┼čük oldu─ču durumlarda bu yiyecekler Addison hastal─▒─č─▒n─▒n belirtilerini art─▒r─▒r.
  • Tuzun Addison hastalar─▒ için yararl─▒ m─▒ yoksa zararl─▒ m─▒ oldu─čuna dair birçok tart─▒┼čma yürütülmü┼čtür. Gerçek ┼čudur ki; tuza veya sodyuma do─čru beslenmede ihtiyaç vard─▒r. Dü┼čük kan ┼čekeri bu hastal─▒─č─▒n ba┼čl─▒ca belirtilerinden biri oldu─ču için, tuz ve sodyum ayr─▒ bir öneme sahiptir. Yeteri kadar sodyum almak kan ┼čekerini belirli bir seviyede tutmaya yard─▒mc─▒ olur. Gene de bu ihtiyac─▒n─▒z─▒ yüksek kaliteli kaynaklardan elde etmeye özen göstermelisiniz. Bu kaynaklara Himalaya tuzu ve deniz tuzu örnek verilebilir. 
  • Tuza kar┼č─▒ olan a┼č─▒r─▒ iste─činizi göz ard─▒ etmeyin. Bu durum gerçek bir ihtiyaçtan kaynaklan─▒yor olabilir. E─čer çok fazla terliyorsan─▒z yeme─činize biraz daha tuz at─▒n ve daha fazla s─▒v─▒ tüketin, özellikle suyu bol bol tüketin. 
  • A┼č─▒r─▒ stres hastal─▒─č─▒ tetikleyerek vücutta ciddi zararlara sebebiyet verebilir. Stresli zamanlarda, C vitamini içeren besinleri daha fazla tüketmeye özen gösterin. Antidepresanlar da, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminizi güçlendirmenize yard─▒mc─▒ olur ve ayn─▒ zamanda vücudunuzun strese daha iyi adapte olmas─▒na yard─▒m eder. Böylece adrenalin bezlerinizin daha fazla zarar görmesine engel olur. Ancak antidepresan kullan─▒m─▒ mutlaka uzman bir psikiyatristin önerisiyle gerçekle┼čmelidir. 
  • B vitamini al─▒m─▒, belirli hormonlar─▒n ve nörotransmitterlerin, sinir sistemimizden gelen uyar─▒lar─▒ ileten iletkenler, üretimini uyar─▒r. Daha fazla B vitamini almak için köy yumurtas─▒, kabuklu deniz ürünleri, sardalya ve  somon bal─▒─č─▒ tüketiminizi art─▒rabilirsiniz.
  • Çinko sadece iyi çal─▒┼čan bir ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi için de─čil ayr─▒ca stresle sava┼čmaya yard─▒mc─▒ olan hormonlar─▒n üretimi için de önemlidir. Çinkoyu deniz ürünlerinden, çerezlerden, fasulyelerden, ─▒spanak ve mantardan elde edebilirsiniz. Magnezyum ise sinir sistemini sakinle┼čtirir. Avokado, börülce, muz, yo─čurt, çerezler ve ─▒spanak zengin magnezyum kaynaklar─▒ aras─▒nda yer al─▒r.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

326398

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.