satır arası

“Amino asit proteinlerin yapı taşıdır.” Bu cümleyle pek çok insan hayatının bir döneminde karşılaşmıştır. Ancak çoğu kişinin yapı taşı olarak nitelendirilen bir molekül ile ilgili yeteri kadar bilgiye sahip olmadığı görülür. Amino asit denildiğinde insanların aklına sporcuların kullandıkları bir gıda takviyesi gelir, oysa amino asit bundan çok daha fazlasıdır. Amino asit nedir, faydaları ve zararları nelerdir sorularını yazımızda cevaplamaya çalışacağız.

Amino Asit Nedir?

Doğadaki bütün canlıların ortak özelliklerinin başında bir veya daha çok hücreye sahip olmaları gelir. Hücrelerin en temel yapı taşları proteinlerdir, ancak proteinlerin de yapı taşları vardır. Amino asitler proteinlerin yapı taşlarıdır. Amino asitlerin zincir şeklinde birleşmesi sonucunda proteinler meydana gelir. Protein sentezinin sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesi için amino asitlere ihtiyaç vardır. Bu nedenle amino asitler canlıların hayati fonksiyonlarının devam edebilmesi açısından oldukça önemlidir. Doğada 200’den fazla amino asit çeşidi vardır. Bunlardan 20 tanesi proteinlerin yapılarına katılarak, organizmanın hayati fonksiyonlarının devam etmesini sağlar. İnsan vücudunun sağlıklı bir biçimde gelişmesi için bu 20 amino aside ihtiyacı vardır. Amino asitlerin bazıları vücut tarafından üretilebilir iken, bazılarının dışarıdan besinler yoluyla alınması gerekir.

Amino asitler bu özelliklerine göre 2 sınıfa ayrılır:

Temel (Esansiyel) Amino Asitler

İnsan vücudu için gerekli olan 20 standart amino asitten 9 tanesi temel amino asitlerdir. Temel amino asitleri diğer amino asitlerden ayıran en önemli özellik; bunlar vücut tarafından üretilemezler, canlılar bu amino asitleri gıdalar yoluyla almak zorundadır. 9 temel amino asit şunlardır:

  • Valin
  • Lösin
  • Triptofan
  • Lizin
  • Treonin
  • Fenilalanin
  • Metiyonin
  • Histidin
  • İzolösin

İkincil Amino Asitler

20 amino asitten 11 tanesi ikincil amino asitlerdir. Bu amino asitlerin en önemli özelliği vücut tarafından üretilebiliyor olmasıdır. Ancak eksikliği halinde bu amino asitleri de dışarıdan almak gerekir. İkincil amino asitler şu şekilde sıralanabilir:

  • Glisin
  • Arjinin
  • Glutamin
  • Serin
  • Tirozin
  • Prolin
  • Sistein
  • Aspartik Asit
  • Glutamik Asit
  • Asparajin
  • Alanin

Amino Asit İçeren Gıdalar Nelerdir?

Kırmızı et, tavuk, balık, yumurta, süt, peynir gibi protein açısından zengin hayvansal gıdalar amino asit içerirler. Bunlara ek olarak; kuru fasulye, kinoa, fındık, mercimek, soya fasulyesi, nohut gibi bitkiler bitkisel protein içerdikleri için amino asit de içerirler.

Amino Asit Faydaları Nelerdir?

Proteinlerin temel yapı taşı olan amino asitler; hücre gelişiminden, büyümeye, dokuların oluşmasına kadar pek çok görevi vardır. İnsan vücudunun büyük kısmı amino asitlerden oluşur.

Amino asit ne işe yarar sorusunun cevabı şu maddeler altında sıralanabilir:

  • Amino asitler hormon düzeylerinin kontrol altında tutulmasına destek olur.
  • Amino asitler insan vücudundaki asit seviyesini düzenlemeye yardımcı olur.
  • İnsan vücudunun ihtiyaç duyduğu proteinlerin oluşumu sağlar.
  • Bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkıda bulunur.
  • Enerji metabolizmasının normal fonksiyonunu destekler.
  • Amino asitler kas gelişimini destekler bu nedenle özellikle spor yapanlar amino asit açısından zengin beslenmeye dikkat ederler.
  • Hücre yenilenmesine destek olarak insan hayatının devamlılığını sağlar.
  • Amino asitlerin yağ parçalayıcı özelliği vardır, bu sayede kilo kontrolüne destek olur.
  • Amino asitler ciltteki yaşlanma etkilerini azaltabilir. Aynı zamanda saçların sağlıklı uzamasına yardımcı olur.
  • Beyin fonksiyonlarını destekler.

Günlük beslenme programının içerisinde amino asit bakımından zengin yiyeceklere yer vermek önemlidir. Amino asit eksikliği halinde gelişme problemleri, yorgunluk, bitkinlik, hormon düzeylerinde bozulma, üreme sorunları gibi sağlık problemleri görülebilir.

Amino Asit Zararları Nelerdir?

Amino asitlerin zararları denildiğinde, genellikle gıdalar yoluyla alınan ve hayati fonksiyonların devamı için gerekli olan amino asitlerden bahsedilmez. Zaten hiç kimse proteinlerin yapı taşları olan amino asitlerden bahsederken zararlıdır diyemez. Ancak düzensiz ve tek tip beslenen kişilerde amino asidin faydadan çok zarar getirdiği de görülebilir. Her şey için geçerli olduğu gibi amino asitin de fazlası insan vücudu için zararlıdır. Özellikle gıda takviyeleri şeklinde dışarıdan alınan amino asitleri kullanırken dikkatli olunmadığı takdirde bazı sağlık sorunları ortaya çıkabilir. Bu nedenle amino asit tüketilirken boy, yaş, kilo, cinsiyet gibi faktörlere göre belirlenmiş olan günlük alım miktarlarına uymak önemlidir.

Amino asitin fazla tüketilmesinin getirebileceği zararlar şu şekildedir:

  • Özellikle vücut geliştirme sporuyla ilgilenen kişiler daha kısa sürede daha hızlı cevap alabilmek için amino asit açısından zengin beslenmeye veya bunları endüstriyel f-gıda takviyeleri şeklinde almaya çalışırlar. Bu gıda takviyeleri yüksek oranda protein içerdikleri için vücutta gereğinden fazla protein açığa çıkabilir, bu nedenle bu ürünlerin gereğinden fazla kullanılması zaman içerisinde bazı sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir. Amino asitler vücudun asidite düzeyini dengede tutmaya yardımcı olurlar. Fazla miktarda alındığında vücuttaki asidite seviyesi artacak ve vücut bu asidi dengelemek için kalsiyum kaybetmeye başlayacaktır. Amino asit alımının kas gelişimini desteklediği doğrudur, ancak kas geliştirmek için amino asit kullanıldığında vücuttaki kalsiyum düzeyi azalmaya başlaması ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Kalsiyum kemik ve diş sağlığının normal fonksiyonunu destekleyen önemli minerallerdendir, vücuttaki kalsiyum düzeyinin azalmaya başlaması ile özellikle ilerleyen yaşlarda kemik sağlığı üzerinde olumsuz sonuçlar ortaya çıkabilir.
  • Fazla veya tek tip amino asit tüketiminin bir diğer zararı da vücutta su kaybına neden olmasıdır. Proteinler parçalandığında kalan zararlı maddelerin böbrek tarafından atılması gerekir, fazla miktarda protein alındığı zaman böbreklerin bu maddeleri vücuttan uzaklaştırması zorlaşır, bu durum aşırı su kaybına neden olabilir.
  • Fazla alınan proteinler protein olarak vücutta depolanamazlar ve vücutta protein şeklinde kalmadıkları için yağa dönüşürler. Protein alımı olması gerekenden fazla olan kişiler hem protein alıp hem de yeteri kadar fiziksel aktivitede bulunmazsa, vücut yağ oranında artış meydana gelebilir. Bu durum neticesinde ilerleyen yaşlarda kalp ve damar hastalıkları, tansiyon, şeker gibi hastalıklara yakalanma riski artabilir.
  • Amino asit çeşitlerinden arjinin erkeklerde sertleşme sorunlarında takviye olarak doktorlar tarafından önerilebilir. Ancak arjininin sertleşme sorıunlarında etkili olabilmesi için oldukça yüksek miktarlarda alınması gerekir fazla miktarlarda ve bilinçsiz bir şekilde kullanılması ise özellikle erkeklerde üreme sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Tansiyon ilaçları gibi bazı ilaçlarla birlikte kullanıldığında ise etkileşime girerek yan etkilere neden olabilir. Bunlara ek olarak aşırı miktarda amino asit kullanımı enerji metabolizmasında bozulmaya da sebep olabileceği için özellikle erkeklerde cinsel performansı olumsuz yönde etkiler. Bu nedenle amino asitler kullanılırken bir uzman kontrolünde kullanılması gerekir.
  • Amino asitin aşırı miktarlarda tüketilmesi sonucunda vücutta olması gerekenden çok daha fazla miktarda protein açığa çıkar, bu proteinleri sindirmekle görevli olan mide aşırı miktardaki proteini sindirmekte zorluk yaşar, bunun sonucunda ise şişkinlik, ishal, kusma, mide bulantısı gibi mide ve bağırsak sorunları görülebilir,
  • Amino asitlerin hormon metabolizması üzerinde de olumlu etkileri vardır ancak aşırı miktarlarda tüketilmesi durumunda hormon düzeylerinde bozulmalara sebep olabilir.
  • Bazı insanların protein metabolizmasında doğuştan veya sonradan oluşan sorunlar olabilir. Vücuttaki bazı enzimler amino asitleri dönüştürmekle görevlidir. Protein metabolizmasında sorun olan insanlarda ise bu enzimler işlevini tam anlamıyla yerine getiremez ve amino asitleri dönüştüremez. Amino asitler dönüştürülmediği zaman giderek kanda birikmeye başlar ve bunun sonucunda bazı organlarda veya sinirlerde ciddi hasarlar meydana gelebilir.

Sağlıklı ve düzenli beslenmek isteyen herkesin insan vücudu için gerekli olan bütün besin maddelerini yeterli miktarda tüketmesi gerekir. Uzmanlar gerekli gördüğü takdirde gıda takviyeleri kullanılmasını önerebilir. Bu nedenle gerekli kontrollerinizi yaptırmayı ihmal etmeyin.

satır arası

176

Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.