sat─▒r aras─▒

Son y─▒llarda kullan─▒m─▒ oldukça yayg─▒nla┼čan ve gerekli olmad─▒─č─▒ halde iyile┼čtirici etkisi oldu─čuna inan─▒larak tüketilen ilaçlar─▒n ba┼č─▒nda gelen antibiyotik, dikkatli kullan─▒lmad─▒─č─▒nda vücuda zararlar─▒ olan bir ilaç çe┼čididir.

Ülkemizde Sa─čl─▒k Bakanl─▒─č─▒nca doktor taraf─▒ndan reçete edilmedikçe eczanelerde sat─▒┼č─▒ yasaklanan ilaç, baz─▒ hastal─▒klar─▒n tedavisinde hayati öneme sahiptir. Özellikle çocuklarda gereksiz kullan─▒m─▒ patojen mikroorganizmalara kar┼č─▒ vücut direncini azalt─▒c─▒ etki yaratmas─▒ nedeniyle hastal─▒klar─▒n iyile┼čme sürecini olumsuz etkileyen antibiyotiklerin kullan─▒m─▒na özen gösterilmelidir.

Antibiyotik Nedir?

Sir Aleksander Fleming adl─▒ ─░skoçyal─▒ bir bilim adam─▒ ekmekteki ye┼čil küflü bölgede bakterilerin ya┼čayamad─▒─č─▒n─▒ fark eder ve 1829 y─▒l─▒nda mucize ilaç olarak adland─▒r─▒lan penisilini ke┼čfeder. ─░lerleyen süreçte ara┼čt─▒rmac─▒lar penisilini safla┼čt─▒rarak 1940’l─▒ y─▒llarda bakteri kaynakl─▒ hastal─▒klar─▒n tedavisinde kullan─▒lmas─▒n─▒ sa─člar.

Günümüzde ise antibiyotikler yosun, mantar, maya ve küf gibi canl─▒lardan çe┼čitli mikroorganizmalar arac─▒l─▒─č─▒ ile kimyasal ya da biyosentez yoluyla elde edilir. Penisiline ek olarak teramisin ve streptomisin türevi kimyasallar─▒n hepsi antibiyotik ilaçlar olarak adland─▒r─▒l─▒r. Latince anlam─▒ "hayata kar┼č─▒" olan antibiyotikler, bakterilerin neden oldu─ču hastal─▒klar─▒n, kanser ve mantar enfeksiyonlar─▒n─▒n tedavisinde kullan─▒l─▒r.

Antibiyotiklerle ilgili do─čru bilinen en büyük yanl─▒┼č ise virüs kökenli hastal─▒klar─▒n tedavisinde de kullan─▒lmas─▒d─▒r. Virüs kaynakl─▒ nezle, grip, so─čuk alg─▒nl─▒─č─▒ gibi hastal─▒klara antibiyotik içeren ilaçlar─▒n hiçbir etkisi yoktur. San─▒ld─▒─č─▒n─▒n aksine ate┼č dü┼čürücü etkiye sahip de─čildir. Antibiyotik kullan─▒ld─▒─č─▒nda ate┼čin dü┼čme sebebi, bakteriyel kaynakl─▒ enfeksiyon hastal─▒─č─▒n─▒ tedavi edici etkisinden dolay─▒d─▒r.

So─čuk alg─▒nl─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak geli┼čen hastal─▒klarda ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini güçlendiren ilaçlar kullan─▒labilir ve beslenmeye dikkat edilebilir. Bu tarz hastal─▒klarda kullan─▒lan antibiyotiklerin a─čr─▒ dindirici, burun ak─▒nt─▒s─▒n─▒ geçirici ya da öksürü─čü hafifletici ve hastal─▒─č─▒n di─čer insanlara bula┼čmas─▒n─▒ engelleyici etkisi yoktur.

Antibiyotik Nas─▒l Kullan─▒lmal─▒d─▒r?

Antibiyotik kullan─▒m─▒ doktor taraf─▒ndan hastan─▒n özelliklerine, ilac─▒n etkisine ve hastal─▒─č─▒ olu┼čturan bakterinin yap─▒s─▒na göre önerilir. Doktor hastal─▒─č─▒n tedavisinde kullanaca─č─▒ antibiyoti─če karar vermek için hastaya duyarl─▒l─▒k testi uygular. Duyarl─▒l─▒k testinin olmad─▒─č─▒ durumlarda ise hastan─▒n klinik bulgular─▒n─▒ de─čerlendirir ve bulgular─▒ tecrübesi ile birle┼čtirerek en do─čru antibiyotik tedavisini seçer.

Özellikle gram negatif sepsis, pnömoni ve memenjit gibi hastal─▒klarda do─čru antibiyotik seçimi ve do─čru kullan─▒m─▒ hayati önem ta┼č─▒r. Seçilen antibiyoti─čin hastal─▒─č─▒n tedavisi için gereken etkiyi gösterebilmesi ilac─▒n önerilen sürede, yeterli dozlarda ve uygun aral─▒klarla kullan─▒lmas─▒ önemlidir. Rastgele, koruyucu amaçl─▒ ya da a┼č─▒r─▒ kullan─▒lan antibiyotikle mikroorganizmalar─▒n ilaca kar┼č─▒ direnç geli┼čtirmesine neden olarak tedaviyi güçle┼čtirir. 

Doktor önermedi─či sürece gereksiz antibiyotik kullanmayarak bakterilerin ilaca kar┼č─▒ direnç geli┼čtirmesi yava┼člat─▒labilir ve yay─▒lmas─▒ önlenebilir. Antibiyotik ile birlikte meyve suyu ya da süt kullan─▒m─▒ ilac─▒n etkinli─čini azaltabilir. Bu nedenle ilaç kullan─▒rken sadece su tüketilmesi önerilir. Asla ba┼čkas─▒ için reçete edilen antibiyotik kullan─▒lmamal─▒d─▒r. Antibiyotik ilaç tedavisi ki┼čiye özgüdür.

Antibiyotik Kullan─▒m─▒nda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Anti bakteriyel ilaç grubunda yer alan antibiyotiklerden maksimum verim alabilmek ve zararlar─▒n─▒ minimuma indirmek için baz─▒ noktalara dikkat etmek gerekir.

Etkin bir tedavi için dikkat edilmesi gereken noktalar ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • ─░laç grubundaki baz─▒ çe┼čitler süt, meyve suyu gibi g─▒da maddeleriyle etkile┼čime geçebilmektedir. Bu durum da ilac─▒n emilim düzeyini azaltarak tedavinin etkinli─činin azalmas─▒na neden olabilir. ─░lac─▒n su ile birlikte al─▒nmas─▒na dikkat edilmelidir.
  • Tedavi süreci her hastaya özeldir. Bu noktada doktorun reçete etti─či biçimde belirlenen doz ve sürelerde kullan─▒m─▒ gerekir.
  • Antibiyotiklere kar┼č─▒ daha önce alerjisi bulundu─ču bilinen hastalar─▒n bu durumu doktora bildirmeleri gerekir. Bu bilgi do─črultusunda tedavi uyguland─▒─č─▒nda olas─▒ antibiyoti─čin zararlar─▒ndan etkilenmemek mümkün olabilir.
  • Doz atlama durumunda ise ilk akla geldi─či andan itibaren ilac─▒n al─▒m zaman─▒na en yak─▒n zamanda kullan─▒lmal─▒d─▒r. Unutulan dozun bir sonraki kullan─▒m periyodunda di─čer dozla birlikte al─▒nmas─▒ fazla antibiyotik kullan─▒m─▒n─▒n getirdi─či sorunlara yol açabilir. Bundan kesinlikle kaç─▒nmak gerekir.
  • Hamilelik ve emzirme gibi özel dönemlerde bulunan kad─▒n hastalar─▒n bu durumu doktorla payla┼čmalar─▒ do─čru tedavi yakla┼č─▒m─▒n─▒n belirlenmesi bak─▒m─▒ndan önem ta┼č─▒r
  • ─░laçlar─▒n kullan─▒m dozu ve süresi kadar saklama ko┼čullar─▒na da dikkat edilmelidir. S─▒v─▒ formdaki ürünler bozulmaya daha çok meyillidir. Bu nedenle genellikle ─▒┼č─▒k almayan ve so─čuk ortamlarda muhafaza edilmesi do─čru olur.
  • Alkolle birlikte antibiyotik grubu ilaçlar─▒n kullan─▒m─▒ önerilmemektedir. Tedavi sürecinde al─▒nan alkol tedavinin etkinli─či azaltabilmektedir.

Antibiyotik Yan Etkileri Nelerdir?

Bakteri kaynakl─▒ hastal─▒klar─▒n tedavisinde hayati öneme sahip olan antibiyotik yan etkileri nedeniyle gereksiz kullan─▒mdan kaç─▒n─▒lmas─▒ gereken bir ilaç çe┼čididir. Baz─▒ insanlarda ise antibiyotik alerjisi olarak bilinen sorunlara yol açabilir.

Özellikle penisilin ve sefalosporin olarak bilinen antibiyotiklere kar┼č─▒ baz─▒ insanlarda antibiyotik alerjisi görülür. Deride ka┼č─▒nt─▒ ve dökülmeler, nefes almada zorlanma, ani tansiyon dü┼čüklü─čü, h─▒zl─▒ kalp at─▒┼č─▒, bilinç kayb─▒ gibi alerjik belirtiler gözlenebilir. ─░shal, kab─▒zl─▒k, bulant─▒, kusma, ┼či┼čkinlik, haz─▒ms─▒zl─▒k, i┼čtah kayb─▒ ve kar─▒n a─čr─▒s─▒ gibi sindirim sistemi rahats─▒zl─▒klar─▒ antibiyotik zararlar─▒ aras─▒nda yer al─▒r.

Antibiyotikler zararl─▒ bakterileri yok ederken ayn─▒ zamanda ba─č─▒rsakta yer alan ve K vitamini sentezleyen, vitaminlerin emilmesini ve g─▒dalar─▒n sindirilmesini sa─člayan yararl─▒ bakterileri de yok ederek ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini olumsuz etkiler. Ba─č─▒rsak floras─▒n─▒ etkileyen bu durum obezite ya da a┼č─▒r─▒ zay─▒fl─▒k gibi matabolik bozukluklara yol açabilir. 

Karaci─čer ya─članmas─▒, tip1 ve tip 2 diyabet riskini de art─▒r─▒c─▒ etkiye sahip olan gereksiz antibiyotik kullan─▒m─▒ vajinada maya olu┼čumunu art─▒rarak ciddi vajinal rahats─▒zl─▒klara neden olabilir. Ba─č─▒rsak dengesinin bozulmas─▒ a─č─▒zda yaralar, ülser, pamukçuk ve dudak kenarlar─▒nda çatlaklar olu┼čturabilir.

Antibiyotik Zararlar─▒ Nelerdir?

Enfeksiyonlar─▒n olu┼čturdu─ču semptomlar─▒n tedavisinde yer verilen antibiyotik kullan─▒m─▒nda süre ve doz planlamas─▒ öne ç─▒kar. Bakterilerin üreme periyotlar─▒ do─črultusunda ilaç genellikle 12 saatlik aral─▒klarla al─▒n─▒r. Ancak zaman─▒nda al─▒nmamas─▒, fazla kullan─▒m─▒ sa─čl─▒k için birtak─▒m zararlar─▒ ortaya ç─▒karabilmektedir. 

  • ─░laç grubunun tedavide etkin bir rol oynayabilmesi için uygun dozlarda ve sürelerde kullan─▒m─▒ antibiyotik direncinin olu┼čmamas─▒ için son derece önemlidir. Tedavi planlamas─▒nda yer alan ilaç grubunun gereksiz, uzun süreli olarak ve s─▒k kullan─▒m─▒ zamanla bakterilerin direnç geli┼čtirmesine neden olabilmektedir. Direnç geli┼čtirmi┼č olan bakteriler özellikle ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin dü┼čük oldu─ču hastalarda, yo─čun bak─▒m süreçlerinde ciddi ya┼čamsal riskler olu┼čturabilir.
  • Kullan─▒m periyotlar─▒na uyulmamas─▒ yan─▒ s─▒ra fazla antibiyotik kullan─▒m─▒ da sindirim, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi ile metabolik sistemde zararl─▒ etkilere neden olabilir.
  • Ba─č─▒rsaklardaki yararl─▒ bakterileri yok ederek vücudun savunma sisteminin dü┼čmesine neden olabilir.
  • Penisilin alerjisi olan bünyelerde ┼čiddetli reaksiyonlar olu┼čturabilir. Solunum güçlü─čü, ka┼č─▒nt─▒ ile deri döküntüleri görülebilir.
  • Alerjik bünyelerde ya┼čamsal sorunlar─▒n ortaya ç─▒kabilmesi antibiyoti─čin zararlar─▒ aras─▒nda gösterilebilir.
  • Erken ya┼č dönemlerinde s─▒k olarak kullan─▒m─▒ ise metabolik sistemde sorun olu┼čturarak çocuklarda antibiyotik zararlar─▒ ile ortaya ç─▒kabilir. Çocuklarda çok gerekli olmad─▒kça s─▒k antibiyotik tedavisi uygulanmas─▒n─▒n obeziteyi artt─▒rd─▒─č─▒ gözlenmektedir.
  • Akut olarak geli┼čen böbrek yetmezli─či durumunun yakla┼č─▒k 5’te birinin fazla antibiyotik kullan─▒m─▒ sonucunda görülebildi─či bilinmektedir.

S─▒kça Sorulan Sorular

ANT─░B─░YOT─░K KULLANIM PER─░YODU ATLANDI─×INDA NE OLUR?

Antibiyotik tedavisinin etkin olabilmesi ve bakteri direnci olu┼čmamas─▒ için ilac─▒n doktor taraf─▒ndan belirlenen periyotlarda al─▒nmas─▒ gerekir. Bu grupta yer alan ilaçlar─▒n kullan─▒m periyodu genellikle bakterilerin üreme döngüleri dikkate al─▒narak 12 saatte bir planlan─▒r. Tedavi plan─▒na uyulmamas─▒ durumunda hastal─▒─č─▒n iyile┼čme süreci uzayabilir. Hastan─▒n günlük ya┼čam rutinlerine dönebilmesi zaman alabilir.

ANT─░B─░YOT─░KLER NE ZAMAN ETK─░S─░N─░ GÖSTER─░R?

Antibiyotik grubu ilaçlar─▒n etki etme süreleri ilac─▒n türü, enfeksiyonun durumu gibi etkenlere ba─čl─▒ olarak farkl─▒la┼čabilmektedir. Baz─▒ ilaçlar─▒n daha h─▒zl─▒ etki gösterdi─či bilinmektedir. Tedaviye cevap verme süresi bak─▒m─▒ndan 24 ile 72 saat aras─▒nda de─či┼čen periyotlarda h─▒zl─▒ iyile┼čme sa─člayan ilaçlar mevcuttur. Ciddi enfeksiyon durumlar─▒nda ilaç daha yava┼č etkisini gösterebilmektedir.

SO─×UK ALGINLI─×I TEDAV─░S─░NDE ANT─░B─░YOT─░K KULLANILIR MI?

Antibiyotik grubu ilaçlar bakteri ve parazitlerin olu┼čturdu─ču enfeksiyonlar─▒n tedavisinde etkilidir. So─čuk alg─▒nl─▒─č─▒ ve grip ise viral enfeksiyonlar─▒n olu┼čturdu─ču hastal─▒klard─▒r. Bilinçsiz olarak hastal─▒─č─▒n tan─▒s─▒ konulmadan bu gruptaki ilaçlar─▒n kullan─▒m─▒ antibiyoti─čin zararlar─▒n─▒n görülmesine neden olabilir. Rast gele ilaç kullan─▒m─▒ bakteri direnci geli┼čimine de neden olaca─č─▒ için antibiyotik kullan─▒m─▒ mutlaka doktor kontrolünde yap─▒lmal─▒d─▒r.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Uzm. Dr.
Mustafa Ekici
Enfeksiyon Hastal─▒klar─▒ ve Mikrobiyoloji
VM Medical Park Bursa
796573

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.