Ülkemizde Sağlık Bakanlığınca doktor tarafından reçete edilmedikçe eczanelerde satışı yasaklanan ilaç, bazı hastalıkların tedavisinde hayati öneme sahiptir. Özellikle çocuklarda gereksiz kullanımı patojen mikroorganizmalara karşı vücut direncini azaltıcı etki yaratması nedeniyle hastalıkların iyileşme sürecini olumsuz etkileyen antibiyotiklerin kullanımına özen gösterilmelidir.
Antibiyotik Nedir?
Sir Aleksander Fleming adlı İskoçyalı bir bilim adamı ekmekteki yeşil küflü bölgede bakterilerin yaşayamadığını fark eder ve 1829 yılında mucize ilaç olarak adlandırılan penisilini keşfeder. İlerleyen süreçte araştırmacılar penisilini saflaştırarak 1940’lı yıllarda bakteri kaynaklı hastalıkların tedavisinde kullanılmasını sağlar.
Günümüzde ise antibiyotikler yosun, mantar, maya ve küf gibi canlılardan çeşitli mikroorganizmalar aracılığı ile kimyasal ya da biyosentez yoluyla elde edilir. Penisiline ek olarak teramisin ve streptomisin türevi kimyasalların hepsi antibiyotik ilaçlar olarak adlandırılır. Latince anlamı "hayata karşı" olan antibiyotikler, bakterilerin neden olduğu hastalıkların, kanser ve mantar enfeksiyonlarının tedavisinde kullanılır.
Antibiyotiklerle ilgili doğru bilinen en büyük yanlış ise virüs kökenli hastalıkların tedavisinde de kullanılmasıdır. Virüs kaynaklı nezle, grip, soğuk algınlığı gibi hastalıklara antibiyotik içeren ilaçların hiçbir etkisi yoktur. Sanıldığının aksine ateş düşürücü etkiye sahip değildir. Antibiyotik kullanıldığında ateşin düşme sebebi, bakteriyel kaynaklı enfeksiyon hastalığını tedavi edici etkisinden dolayıdır.
Soğuk algınlığına bağlı olarak gelişen hastalıklarda bağışıklık sistemini güçlendiren ilaçlar kullanılabilir ve beslenmeye dikkat edilebilir. Bu tarz hastalıklarda kullanılan antibiyotiklerin ağrı dindirici, burun akıntısını geçirici ya da öksürüğü hafifletici ve hastalığın diğer insanlara bulaşmasını engelleyici etkisi yoktur.
Antibiyotik Nasıl Kullanılmalıdır?
.jpg)
Antibiyotik kullanımı doktor tarafından hastanın özelliklerine, ilacın etkisine ve hastalığı oluşturan bakterinin yapısına göre önerilir. Doktor hastalığın tedavisinde kullanacağı antibiyotiğe karar vermek için hastaya duyarlılık testi uygular. Duyarlılık testinin olmadığı durumlarda ise hastanın klinik bulgularını değerlendirir ve bulguları tecrübesi ile birleştirerek en doğru antibiyotik tedavisini seçer.
Özellikle gram negatif sepsis, pnömoni ve menenjit gibi hastalıklarda doğru antibiyotik seçimi ve doğru kullanımı hayati önem taşır. Seçilen antibiyotiğin hastalığın tedavisi için gereken etkiyi gösterebilmesi ilacın önerilen sürede, yeterli dozlarda ve uygun aralıklarla kullanılması önemlidir. Rastgele, koruyucu amaçlı ya da aşırı kullanılan antibiyotikle mikroorganizmaların ilaca karşı direnç geliştirmesine neden olarak tedaviyi güçleştirir.
Doktor önermediği sürece gereksiz antibiyotik kullanmayarak bakterilerin ilaca karşı direnç geliştirmesi yavaşlatılabilir ve yayılması önlenebilir. Antibiyotik ile birlikte meyve suyu ya da süt kullanımı ilacın etkinliğini azaltabilir. Bu nedenle ilaç kullanırken sadece su tüketilmesi önerilir. Asla başkası için reçete edilen antibiyotik kullanılmamalıdır. Antibiyotik ilaç tedavisi kişiye özgüdür.
Antibiyotik Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Anti bakteriyel ilaç grubunda yer alan antibiyotiklerden maksimum verim alabilmek ve zararlarını minimuma indirmek için bazı noktalara dikkat etmek gerekir. Etkin bir tedavi için dikkat edilmesi gereken noktalar şu şekilde sıralanabilir: İlaç grubundaki bazı çeşitler süt, meyve suyu gibi gıda maddeleriyle etkileşime geçebilmektedir. Bu durum da ilacın emilim düzeyini azaltarak tedavinin etkinliğinin azalmasına neden olabilir. İlacın su ile birlikte alınmasına dikkat edilmelidir.
Tedavi süreci her hastaya özeldir. Bu noktada doktorun reçete ettiği biçimde belirlenen doz ve sürelerde kullanımı gerekir. Antibiyotiklere karşı daha önce alerjisi bulunduğu bilinen hastaların bu durumu doktora bildirmeleri gerekir. Bu bilgi doğrultusunda tedavi uygulandığında olası antibiyotiğin zararlarından etkilenmemek mümkün olabilir.
Doz atlama durumunda ise ilk akla geldiği andan itibaren ilacın alım zamanına en yakın zamanda kullanılmalıdır. Unutulan dozun bir sonraki kullanım periyodunda diğer dozla birlikte alınması fazla antibiyotik kullanımının getirdiği sorunlara yol açabilir. Bundan kesinlikle kaçınmak gerekir. Hamilelik ve emzirme gibi özel dönemlerde bulunan kadın hastaların bu durumu doktorla paylaşmaları doğru tedavi yaklaşımının belirlenmesi bakımından önem taşır
İlaçların kullanım dozu ve süresi kadar saklama koşullarına da dikkat edilmelidir. Sıvı formdaki ürünler bozulmaya daha çok meyillidir. Bu nedenle genellikle ışık almayan ve soğuk ortamlarda muhafaza edilmesi doğru olur. Alkolle birlikte antibiyotik grubu ilaçların kullanımı önerilmemektedir. Tedavi sürecinde alınan alkol tedavinin etkinliği azaltabilmektedir.
Antibiyotik Yan Etkileri Nelerdir?
.jpg)
Bakteri kaynaklı hastalıkların tedavisinde hayati öneme sahip olan antibiyotik yan etkileri nedeniyle gereksiz kullanımdan kaçınılması gereken bir ilaç çeşididir. Bazı insanlarda ise antibiyotik alerjisi olarak bilinen sorunlara yol açabilir.
Özellikle penisilin ve sefalosporin olarak bilinen antibiyotiklere karşı bazı insanlarda antibiyotik alerjisi görülür. Deride kaşıntı ve dökülmeler, nefes almada zorlanma, ani tansiyon düşüklüğü, hızlı kalp atışı, bilinç kaybı gibi alerjik belirtiler gözlenebilir. İshal, kabızlık, bulantı, kusma, şişkinlik, hazımsızlık, iştah kaybı ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi rahatsızlıkları antibiyotik zararları arasında yer alır.
Antibiyotikler zararlı bakterileri yok ederken aynı zamanda bağırsakta yer alan ve K vitamini sentezleyen, vitaminlerin emilmesini ve gıdaların sindirilmesini sağlayan yararlı bakterileri de yok ederek bağışıklık sistemini olumsuz etkiler. Bağırsak florasını etkileyen bu durum obezite ya da aşırı zayıflık gibi matabolik bozukluklara yol açabilir.
Karaciğer yağlanması, tip1 ve tip 2 diyabet riskini de artırıcı etkiye sahip olan gereksiz antibiyotik kullanımı vajinada maya oluşumunu artırarak ciddi vajinal rahatsızlıklara neden olabilir. Bağırsak dengesinin bozulması ağızda yaralar, ülser, pamukçuk ve dudak kenarlarında çatlaklar oluşturabilir.
Antibiyotik Zararları Nelerdir?
.jpg)
Enfeksiyonların oluşturduğu semptomların tedavisinde yer verilen antibiyotik kullanımında süre ve doz planlaması öne çıkar. Bakterilerin üreme periyotları doğrultusunda ilaç genellikle 12 saatlik aralıklarla alınır. Ancak zamanında alınmaması, fazla kullanımı sağlık için birtakım zararları ortaya çıkarabilmektedir.
İlaç grubunun tedavide etkin bir rol oynayabilmesi için uygun dozlarda ve sürelerde kullanımı antibiyotik direncinin oluşmaması için son derece önemlidir. Tedavi planlamasında yer alan ilaç grubunun gereksiz, uzun süreli olarak ve sık kullanımı zamanla bakterilerin direnç geliştirmesine neden olabilmektedir. Direnç geliştirmiş olan bakteriler özellikle bağışıklık sisteminin düşük olduğu hastalarda, yoğun bakım süreçlerinde ciddi yaşamsal riskler oluşturabilir.
Kullanım periyotlarına uyulmaması yanı sıra fazla antibiyotik kullanımı da sindirim, bağışıklık sistemi ile metabolik sistemde zararlı etkilere neden olabilir. Bağırsaklardaki yararlı bakterileri yok ederek vücudun savunma sisteminin düşmesine neden olabilir. Penisilin alerjisi olan bünyelerde şiddetli reaksiyonlar oluşturabilir. Solunum güçlüğü, kaşıntı ile deri döküntüleri görülebilir.
Alerjik bünyelerde yaşamsal sorunların ortaya çıkabilmesi antibiyotiğin zararları arasında gösterilebilir. Erken yaş dönemlerinde sık olarak kullanımı ise metabolik sistemde sorun oluşturarak çocuklarda antibiyotik zararları ile ortaya çıkabilir. Çocuklarda çok gerekli olmadıkça sık antibiyotik tedavisi uygulanmasının obeziteyi arttırdığı gözlenmektedir. Akut olarak gelişen böbrek yetmezliği durumunun yaklaşık 5’te birinin fazla antibiyotik kullanımı sonucunda görülebildiği bilinmektedir.
Antibiyotik Zehirlenmesi Nasıl Anlaşılır?
Antibiyotik zehirlenmesi çoğu zaman ilacın kendisinden çok, ilaca karşı gelişen ciddi alerjik reaksiyonlar veya yanlış doz kullanımına bağlı olarak ortaya çıkar. Özellikle penisilin grubu antibiyotikler en sık alerjik reaksiyona neden olan ilaçlar arasında yer alır. Daha önce antibiyotik alerjisi olduğu bilinmeyen kişilerde de ilk kullanım sonrasında belirtiler gelişebilir.
Hafif deri bulgularından yaşamı tehdit edebilen anafilaksiye kadar uzanan belirtiler görülebileceği için antibiyotik kullanımı sonrasında gelişen beklenmedik reaksiyonlar mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Antibiyotik Zehirlenmesinde Ne Yapılmalıdır?
Antibiyotik kullanımından sonra nefes darlığı, boğazda şişme hissi, yaygın döküntü, bayılma, şiddetli baş dönmesi veya hızla ilerleyen alerjik belirtiler gelişmesi halinde vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Antibiyotik zehirlenmesi veya ciddi ilaç alerjisi şüphesinde evde farklı ilaçlar kullanmaya çalışmak ya da kulaktan dolma yöntemlere başvurmak doğru değildir. Tedavi, reaksiyonun şiddetine göre sağlık profesyonelleri tarafından planlanmalıdır.
Antibiyotik Alerjisinin Tedavisi Nasıl Yapılır?
Tedavi, gelişen alerjik reaksiyonun şiddetine göre değişir. Hafif deri bulgularında antihistaminik ilaçlar tercih edilebilirken, yaşamı tehdit eden anafilaktik reaksiyonlarda acil müdahale gerekir. Bazı durumlarda kortikosteroid tedavisi uygulanabilir. Antibiyotiğin mutlaka kullanılması gereken özel durumlarda ise uzman hekim kararıyla ilaç duyarsızlaştırma (desensitizasyon) tedavisi planlanabilir.
Gebelikte Antibiyotik Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Gebelik döneminde ilaç kullanımı mutlaka hekim kontrolünde olmalıdır. Hamilelikte vücudun bağışıklık sistemi ve ilaçlara verdiği yanıt değişebileceğinden, daha önce sorun oluşturmayan bazı antibiyotiklere karşı alerjik reaksiyon gelişebilir. Antibiyotik kullanımı sonrasında döküntü, nefes darlığı veya şiddetli alerjik belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.