sat覺r aras覺

Antioksidan Nedir?

Antioksidanlar, sal覺a olan faydalar覺 ile pek çok kii taraf覺ndan bilinen ve g覺da takviyeleri, kozmetik ürünler, zenginletirilmi tah覺l gevrekleri gibi ürünlerin içerisinde s覺kl覺kla yer alan bileenlerdir. Sal覺k üzerindeki faydalar覺 saymakla bitmeyen ve besinlerin içerisinde deien oranlarda yer alan antioksidanlar, vücutta serbest radikallerin etkisiz hale getirilmesini salayarak vücudu hastal覺klara kar覺 korur. Çok say覺da türü bulunan antioksidanlar özellikle taze meyve ve sebzelerde bol miktarda yer al覺r. Bu bileenlerin vücuda yeterli miktarda al覺nabilmesi için sal覺kl覺 ve dengeli bir beslenme plan覺n覺n uygulanmas覺 artt覺r. Ek olarak baz覺 vitamin ve mineral eksikliklerinde, akut veya kronik çeitli hastal覺klar覺n tedavi sürecinde ya da hamilelikte hekim önerisi dahilinde çeitli antioksidan takviyelerinin uygulanmas覺 gerekebilir.

Antioksidan Nedir?

襤nsan vücudunda doal süreçler içerisinde sürekli olarak serbest radikaller meydana gelir. Serbest radikaller; belirli bir düzeyin üzerine ç覺kt覺覺nda karars覺z kimyasal yap覺lar覺 nedeniyle sal覺kl覺 hücrelere zarar vererek kanser, diyabet, Alzheimer, kalp hastal覺klar覺 gibi çeitli hastal覺klara yakalanma riskini art覺r覺r. Serbest radikallerin art覺覺 ile gelien bu durum, oksidatif stres olarak da adland覺r覺l覺r. Antioksidanlar ise serbest radikalleri nötralize ederek etkisiz hale getiren, dier bir tabirle oksidatif stresi azaltan maddelerdir. Vücuttaki oksidatif stres, sigara ve alkol tüketimi, çevre kirlilii, a覺r metallere maruz kalma, radyasyon, s覺k geçirilen enfeksiyonlar, antioksidan eksiklii gibi durumlara bal覺 olarak artabilir. Uzun süre devam eden yüksek oksidatif stres, hücrelerin genetik materyali olan DNA’da hasara yol açarak kanser ve kronik hastal覺klara, hatta hücre ölümlerine zemin haz覺rlayabilir. Bununla birlikte serbest radikallerin vücutta belirli olumlu ilevleri de söz konusudur. Örnein ba覺覺kl覺k sistemi, vücuda giren enfeksiyon ajanlar覺 ile mücadelede serbest radikalleri kullan覺r. Sal覺覺n korunabilmesi için serbest radikaller ve antioksidanlar vücutta belirli bir denge içerisinde bulunmal覺d覺r. Ancak sal覺ks覺z ve dengesiz beslenmeye bal覺 olarak antioksidanlar, besinlerle birlikte yeterli miktarda vücuda al覺nmad覺覺nda bu denge bozulur ve vücut, hastal覺klara yatk覺n hale gelir. Dolay覺s覺yla düzenli ve yeterli ekilde antioksidan al覺m覺na dikkat etmek oldukça önemlidir.

Antioksidan Türleri Nelerdir?

Antioksidan maddeler farkl覺 alt türler içerisinde incelenir. En temel antioksidan s覺n覺fland覺rmas覺 suda çözünen ve yada çözünen antioksidanlar eklindedir. Suda çözünebilen antioksidanlar覺n etki mekanizmas覺 hücre içi ve hücre d覺覺 s覺v覺lar içerisinde geliir. Bununla birlikte yada çözünen antioksidanlar lipit yap覺daki hücre zar覺n覺n içerisinde etkilerini gösterir. Diyetle birlikte vücuda al覺nan en önemli antioksidan türleri aras覺nda unlar yer al覺r:

  • Vitamin C
  • Vitamin E
  • Vitamin A
  • Beta Karoten
  • Flavonoidler
  • Likopen
  • Lutein
  • Manganez
  • Selenyum
  • Zeaksantin
  • Glutatyon

Yukar覺dakiler en yayg覺n bilinen güçlü antioksidan türleri olmakla birlikte bunlar覺n haricinde bilinen onlarca farkl覺 antioksidan türü mevcuttur. Bitkisel kökenli hemen her türlü besinin yap覺s覺nda farkl覺 tür ve miktarlarda bulunan antioksidanlar beslenme yoluyla vücuda al覺n覺r.

Antioksidan 襤çeren Besinler Nelerdir?

Antioksidanlar覺n bilinen en önemli kaynaklar覺, bitkisel kökenli g覺dalar, özellikle de meyve ve sebzelerdir. Çou meyve ve sebzenin renkli yap覺s覺 içerdii antioksidan bileenlerden kaynaklan覺r. Antioksidan içerii yüksek olan besinler, fonksiyonel besinler veya süper g覺dalar olarak adland覺r覺labilir. Sal覺k üzerinde olumlu etkileri bilimsel çal覺malarla kan覺tlanm覺 en güçlü antioksidanlar覺n temel kaynaklar覺n覺 oluturan baz覺 besinler u ekilde s覺ralanabilir:

  • Yumurta, karacier ve süt ürünleri (A vitamini)
  • F覺nd覺k, ceviz gibi yal覺 tohumlar, bitkisel yalar ve yeil yaprakl覺 sebzeler (E vitamini)
  • Çilek, portakal, limon, biber ile çou meyve ve sebze çeidi (C vitamini)
  • Havuç, 覺spanak, bezelye, mango gibi parlak renkli meyve ve sebzeler (Beta Karoten)
  • M覺s覺r, portakal ve papaya (lutein)
  • Domates, karpuz gibi pembe veya k覺rm覺z覺 renkli meyve ve sebzeler (likopen)
  • Pirinç, buday, m覺s覺r, dier tam tah覺llar, yumurta, baklagiller, f覺nd覺k ve peynir (selenyum)
  • Siyah üzüm, bitter çikolata, nar, goji meyvesi, yaban mersini, brokoli, karnabahar, mercimek, patl覺can gibi çeitli besinler

Genel olarak doada canl覺 ve parlak renkleri ile göze çarpan bitkiler, meyve ve sebzeler yüksek antioksidan içeriine sahiptir. Sal覺kl覺 ve dengeli bir beslenme plan覺n覺n içerisinde farkl覺 renklerde bitkisel besinlere yer verilerek diyetin antioksidan içeriini art覺rmak mümkündür. Baz覺 antioksidan türleri, özellikle C vitamini gibi hassas yap覺daki antioksidanlar, piirme veya çeitli haz覺rlama tekniklerinin kullan覺m覺 esnas覺nda deien oranlarda kayba urayabilir. Bununla birlikte baz覺 uygulamalar, besinin içerisindeki antioksidanlar覺n vücuttaki kullan覺m oran覺n覺 art覺rabilir. Örnein domateste bol miktarda yer alan likopen antioksidan覺 覺s覺l ilem görmesi halinde vücutta daha fazla kullan覺labilir hale gelir. Ancak C vitamini 覺s覺l ilem, metal ile temas, pH deiiklii gibi uygulamalar ile %100’e varan oranlarda kayba urayabilir. Bezelye, kabak, karnabahar gibi g覺dalarda da piirme ile antioksidan aktivitelerinde önemli düüler görüldüü tespit edilmitir. Bu olumsuz etkilerden korunmak ad覺na beslenme plan覺 içerisinde hem pimi hem de çi olarak yeterli miktarda meyve ve sebze yer almal覺d覺r.

Antioksidanlar覺n Faydalar覺 Nelerdir?

Besinlerde bulunan antioksidanlar覺n sal覺k üzerinde bilinen pek çok faydas覺 mevcuttur. Genel anlamda sal覺覺 iyiletiren antioksidanlar ba覺覺kl覺k sistemini güçlendirici etkiye sahiptir. Bunun yan覺nda serbest radikalleri nötralize ederek oksidatif stresi azaltan antioksidanlar, hücrelerde oluabilecek DNA hasarlar覺n覺 önlemeye yard覺mc覺d覺r. Antioksidan ve serbest radikal dengesinin salanmas覺 için yeterli antioksidan al覺m覺na dikkat edilmesi elzemdir. Besinlerde yer alan antioksidanlar覺n vücuda salad覺覺 bilinen faydalardan baz覺lar覺 unlard覺r:

  • Serbest radikallerin yol açabilecei hücre ve DNA hasarlar覺n覺 önleyerek kansere kar覺 korunmaya yard覺mc覺 olur.
  • Makula dejenerasyonunu önler ve göz sal覺覺n覺n korunmas覺n覺 destekler. Yeterli A vitamini al覺m覺 makula dejenerasyonuna yakalanma riskini %25’e kadar azalt覺rken mevcut makula dejenerasyonu hastalar覺nda kalan görü yeteneinin korunmas覺n覺 destekler.
  • Antioksidan A ve C vitaminlerinin yeterli al覺m覺 ile katarakt hastal覺覺na yakalanma riski azalt覺labilir. Gözün yap覺s覺nda yer alan merceklerin bulan覺klamas覺na yol açan protein birikimini azaltan antioksidan vitaminler ayr覺ca katarakt hastalar覺nda hastal覺覺n ilerleyiini önlemeye de yard覺mc覺 olur.
  • Yeterli antioksidan al覺m覺, kalp ve damar sal覺覺n覺n korunmas覺na, kardiyovasküler hastal覺klara yakalanma riskinin azalt覺lmas覺na katk覺da bulunur. Daha fazla meyve ve sebze tüketen insanlarda kalp hastal覺klar覺 ve felç oranlar覺n覺n belirgin miktarda daha düük olduu bilimsel çal覺malarla kan覺tlanm覺t覺r. Kötü kolesterol olarak bilinen LDL’yi düüren ve iyi kolesterol olan HDL’yi yükseltmeye yard覺mc覺 olan antioksidanlar hiperlipidemi ve damar sertlii (aterosklerozis) gibi olumsuzluklardan korunmaya da katk覺da bulunur.
  • Çou antioksidan türü beyin ve sinir hücrelerinin korunmas覺na yard覺mc覺 olduundan bilisel fonksiyonlar覺 destekler. Bunun yan覺 s覺ra Alzheimer, demans, Parkinson gibi baz覺 nörolojik hastal覺klardan korunmada da antioksidanlar覺n önemli görevler üstlendii düünülmektedir.

Antioksidanlar覺n bunlar覺n haricinde de çok say覺da faydas覺 olduunun bilinmesi piyasada çok say覺da antioksidan takviyesinin yer almas覺na yol açm覺t覺r. Ancak doktor önerisi ve kontrolü olmadan kullan覺lan antioksidan takviyelerinin yol açabilecei a覺r覺 antioksidan al覺m覺, antioksidan eksiklii kadar tehlikeli bir durumdur. Fazla miktarda al覺nan antioksidanlar da serbest radikallerin normalden fazla oluumuna yol açarak oksidatif stresi art覺rabilir. Ayr覺ca vitamin ve minerallerin bu takviyeler ile birlikte a覺r覺 al覺m覺, vücutta toksisiteye neden olarak ciddi olumsuzluklar覺 beraberinde getirebilir. Bu nedenle antioksidan takviyeleri yaln覺zca gerekli görüldüü durumlarda hekim önerisi ile kullan覺lmal覺d覺r.

Siz de antioksidan takviyesine ihtiyaç duyduunuzu düünüyor, vitamin ve mineral eksikliinizin olup olmad覺覺n覺 örenmek istiyorsan覺z bir sal覺k kuruluuna bavurarak muayeneden geçebilir, gerekli testleri yapt覺rarak hekiminizden bilgi alabilirsiniz.

Uzm. Dyt.
Bet羹l Yurdakul
Beslenme ve Diyet
襤stinye niversitesi Hastanesi Bah癟eehir
109561

Bu i癟eriin gelitirilmesinde Medical Park Yay覺n Kurulu katk覺 salam覺t覺r.
Sayfa i癟erii sadece bilgilendirme ama癟l覺d覺r. Sayfa i癟eriinde tedavi edici sal覺k hizmetine y繹nelik bilgiler i癟eren 繹gelere yer verilmemitir. Tan覺 ve tedavi i癟in mutlaka hekiminize bavurunuz.