sat─▒r aras─▒

─░çeri─činde bol miktarda omega 3 ya─č asidi (alfa linoleik asit), D vitamini ve DHA bulunan bal─▒k ya─č─▒ isminden de anla┼č─▒labilece─či gibi bal─▒k dokusundan elde edilen hayvansal bir ya─čd─▒r. Bal─▒k ya─č─▒ günümüzde özellikle de çocuklarda farkl─▒ amaçlarla kullan─▒l─▒r. Uzmanlar bal─▒k ya─č─▒n─▒ beyin g─▒das─▒ olarak da tan─▒mlar. 

Bal─▒k Ya─č─▒ Nedir?

Bal─▒k ya─č─▒ genellikle ringa bal─▒─č─▒, ton bal─▒─č─▒, hamsi ve uskumru gibi ya─čl─▒ bal─▒klar─▒n dokular─▒ndan elde edilen, ayn─▒ zamanda fazla miktarda omega 3 ya─č asidi, D vitamini ve DHA içeri─čine sahip, özellikle çocuklarda olmak üzere birçok durumda g─▒da takviyesi olarak kullan─▒labilen hayvansal bir ya─čd─▒r. Bal─▒k ya─č─▒ bazen de bal─▒klar─▒n karaci─čerinden al─▒nan dokulardan elde edilebilir.

Bal─▒k ya─č─▒n─▒n kalitesini elde edildi─či bal─▒k cinsi etkileyebilir. Ayn─▒ zamanda omega 3 ya─č asitlerinin besin kayna─č─▒ olarak bilinen bal─▒k ya─č─▒ vücutta birçok i┼člevin gerçekle┼čtirilebilmesi için vücudun ihtiyaç duydu─ču maddeler aras─▒nda say─▒labilir. Ancak vücutta üretilemedi─či için d─▒┼čar─▒dan takviye olarak almakta fayda vard─▒r. Vücutta üretilememesi yan─▒nda vücutta depolanmas─▒ da mümkün de─čildir.

Bu nedenle bal─▒k ya─č─▒n─▒n düzenli ┼čekilde kullan─▒lmas─▒ uzmanlar taraf─▒ndan önerilen kullan─▒m ┼čeklidir. Bal─▒k ya─č─▒ takviyeleri genellikle s─▒v─▒, kapsül veya tablet formlar─▒nda bulunur. Bal─▒k ya─č─▒ takviyeleri kullan─▒ma kadar olan süreçte bozulmay─▒ önlemek için ek olarak baz─▒ maddeleri içerir. Bu maddelerden biri E vitaminidir.

Bal─▒k ya─č─▒ ayn─▒ zamanda emilimi h─▒zland─▒rmak, vücutta görülen etkilerini artt─▒rmak gibi amaçlarla çe┼čitli kombinasyonlarda yani yan─▒na farkl─▒ takviyeler de eklenerek kullan─▒labilir. Bu takviyelere örnek olarak kalsiyum, demir, A vitamini, B1 vitamini, B2 vitamini, B3 vitamini, C vitamini veya D vitamini verilebilir. ─░nsan metabolizmas─▒nda çe┼čitli vitaminler takviye olarak al─▒nd─▒─č─▒nda metabolizmaya u─črad─▒─č─▒ için emilimi azal─▒r ve vücudun bu vitaminlerden faydalanma yüzdesi de faydalanma süresi de dolayl─▒ olarak azalm─▒┼č olur. Bu besin takviyesi olarak kullan─▒lan vitaminlerin yan─▒nda tam etkiyi görmek için ki┼či mutlaka bir bal─▒k ya─č─▒ almal─▒d─▒r.

Omega 3 Nedir?

Bal─▒k ya─č─▒n─▒n omega 3 ya─č asitleri besin kayna─č─▒ olarak bilinmesi omega-3 nedir ve çe┼čitleri var m─▒d─▒r gibi sorular─▒ ak─▒llara getirebilir. Omega 3 ya─č asitleri vücuda al─▒nmas─▒ gereken çoklu doymam─▒┼č yap─▒da bulunan temel ya─člar aras─▒ndad─▒r. Bunlar vitamin F olarak da adland─▒r─▒l─▒r. Omega 3 ya─č asidi çe┼čitleri aras─▒nda en önemli olanlar─▒ GLA (gamma linolenic asit), ALA (alfa linolenik asit), DHA (dokosahekssaenoik asit) ve EPA (eikosapentaenoik asit)'d─▒r. 

Bal─▒k ya─č─▒nda bulunan omega 3 ya─č asidi çe┼čitleri dokosahekssaenoik asit (DHA) ve eikosapentaenoik asit (EPA)'tir. ALA (alfa-linolenik asit) ise daha çok f─▒nd─▒k veya tohum gibi bitki kaynakl─▒ g─▒dalarda bulunur. Dokosahekssaenoik asit (DHA) ve eikosapentaenoik asit (EPA) beyin dokusu ve retinan─▒n yap─▒s─▒na kat─▒labilen omega 3 ya─č asitleri çe┼čitleri olarak bilinir. 

Eksikli─či durumunda insan bedeni üzerinde ciltte kuruma gibi baz─▒ cilt rahats─▒zl─▒klar─▒, ast─▒m, artrit, büyümede gerileme, ┼čeker ve kanserin baz─▒ türleri ya da ö─črenme eksikli─či görülebilir. ─░nsanlar─▒n beslenmesine omega 3 eklemesi yani omega 3 ya─č asitlerinin besin kayna─č─▒ olarak bilinen bal─▒k ya─č─▒n─▒n d─▒┼čar─▒dan takviye olarak vücuda al─▒nmas─▒ sonucu kalp damar hastal─▒klar─▒, hipertansiyon, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k, alerji ve sinirsel bozukluklar gibi problemleri önleme etkileri bulundu─čuna dair çal─▒┼čmalar vard─▒r. 

Baz─▒ hastal─▒klardan korunmak için yani bu hastal─▒klara kar┼č─▒ ba─č─▒┼č─▒kl─▒─č─▒ güçlendirmek için günde en az 1 gram omega 3 ya─č asidi içmek gereklidir. Omega 3 ya─č asitlerinin etkisini maksimum seviyede görebilmek için omega 3 kullan─▒m─▒ s─▒ras─▒nda omega 6 ya─č asitlerinin kullan─▒m─▒n─▒ da s─▒n─▒rland─▒rmak gerekir. Omega 6 ya─č asitleri kaynaklar─▒na örnek olarak m─▒s─▒r, ayçiçek, soya, pamuk ya─člar─▒ verilebilir. 

Bal─▒k Ya─č─▒ Yararlar─▒ Nelerdir?

Bal─▒k ya─č─▒n─▒n içeri─čindeki omega 3 ya─č asitlerinden dolay─▒ insan vücudu üzerinde birçok olumlu etkisi oldu─ču söylenebilir. Bu olumlu etkiler aras─▒nda, çe┼čitli kalp rahats─▒zl─▒klar─▒, kolesterol seviyelerindeki bozukluk, depresyon durumu, baz─▒ anksiyete bozukluklar─▒, özellikle çocuklarda görülen dikkat eksikli─či ve hiperaktivite bozuklu─ču (DEHB), ço─čunlukla çevresel faktörlere ba─čl─▒ olarak zay─▒flam─▒┼č ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi, farkl─▒ türdeki kanserler, diyabet rahats─▒zl─▒─č─▒, iltihaplanma durumlar─▒, eklem iltihab─▒, iltihabi ba─č─▒rsak sendromu, AIDS, Alzheimer, gözde bulunan baz─▒ bozukluklar, göze ba─čl─▒ olan sar─▒ nokta hastal─▒─č─▒, gözde olu┼čan kuruluk durumlar─▒ ve midede kar┼č─▒la┼č─▒lan ülser tedavilerine yard─▒mc─▒ olarak kullan─▒lmas─▒ say─▒labilir.

Bu olumlu etkilere ek olarak hamilelik durumunda hamilelerdeki dü┼čük riskini azaltt─▒─č─▒ ve sa─čl─▒kl─▒ bir hamilelik geçirmeyi sa─člad─▒─č─▒ belirtilmi┼čtir. Sa─čl─▒kl─▒ bir hamilelik geçirilmesine ek olarak do─čurganl─▒─č─▒ artt─▒rd─▒─č─▒ da yap─▒lan baz─▒ çal─▒┼čmalar sonucunda görülmü┼čtür. Çe┼čitli cilt rahats─▒zl─▒klar─▒nda kullan─▒m─▒ bulunan bal─▒k ya─č─▒ san─▒lan─▒n aksine ciltte akne olu┼čumuna neden olmaz, akne ve sedef gibi rahats─▒zl─▒klar─▒n da tedavisinde takviye olarak kullan─▒m─▒ vard─▒r.

Bal─▒k ya─č─▒n─▒n kilo al─▒m─▒na neden olabilece─či gibi bir genel yarg─▒ vard─▒r. Ancak bal─▒k ya─č─▒ kilo al─▒m─▒na neden olmaz hatta kilo vermek isteyen ki┼čilerin de bal─▒k ya─č─▒n─▒ takviye olarak kullanmas─▒ önerilir.

Bal─▒k ya─č─▒ içeri─činde yüksek oranda bulunan omega 3 ya─č asitleri ayn─▒ zamanda a─čr─▒y─▒ ve bir bölgede olu┼čan ┼či┼čli─či azaltmaya yard─▒mc─▒ olur.

Kalp ve Damar Sa─čl─▒─č─▒: Yüksek oranda bulunan bu ya─č asitleri ayn─▒ zamanda kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒n─▒ engelledi─či için de kalp ve damar sa─čl─▒─č─▒ aç─▒s─▒ndan önemli bir yer tutar. Kalp ritim bozukluklar─▒ da bu kalp rahats─▒zl─▒klar─▒ içinde yer al─▒r ve bal─▒k ya─č─▒ içindeki omega 3 bu rahats─▒zl─▒k için de s─▒kl─▒kla tercih edilir. Bal─▒k ya─č─▒n─▒n vücuda bir ba┼čka etkisi de halk aras─▒nda kötü kolesterol olarak da bilinen LDL de─čerlerini dü┼čürüp iyi kolesterol olarak bilinen HDL de─čerlerini yükseltmesi, trigliseridi dü┼čürmesidir. Bal─▒k ya─č─▒, damar sertli─či sorununda tedaviye ek olarak kullan─▒labilir.

Bu etkilerin toplam─▒nda ise bal─▒k ya─č─▒n─▒n kalp krizinden korunmada etkili oldu─ču hatta düzenli kullan─▒m─▒nda kalp krizi sonucunda görülebilen  ani ölüm olas─▒l─▒─č─▒n─▒ azaltt─▒─č─▒ belirlenmi┼čtir. Bu durumun tersi olarak her ┼čeyin fazla kullan─▒m─▒n─▒n zararl─▒ oldu─ču gibi bal─▒k ya─č─▒n─▒n ihtiyaçtan fazlas─▒n─▒n kullan─▒m─▒ kalp krizine neden olabilir. Bu durumda kullan─▒m dozuna dikkat etmek gereklidir. 

Kilo Verme: ─░nsanlarda genellikle bal─▒k ya─č─▒n─▒n ya─č oldu─ču için kilo ald─▒r─▒r dü┼čüncesi vard─▒r ancak san─▒lan─▒n aksine bal─▒k ya─č─▒n─▒n kilo ald─▒rma gibi bir etkisi bulunmamakla birlikte kilo verdirmek için yayg─▒n ┼čekilde kullan─▒ld─▒─č─▒ndan söz edilebilir. Bal─▒k ya─č─▒ özellikle de egzersiz yapan ki┼čilerde yap─▒lan egzersizin etkisini artt─▒r─▒r ve kilo vermeye bu ┼čekilde yard─▒mc─▒ olur. Bal─▒k ya─č─▒ kullan─▒m─▒na ek olara egzersiz yap─▒lmas─▒ sonucunda vücudun ┼čekli ve niteli─či konusunda olumlu bir de─či┼čim gözlenebilir. 

Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k Sistemini Güçlendirme: Bal─▒k ya─č─▒ takviyesinin düzenli olarak al─▒nmas─▒ durumunda grip, so─čuk alg─▒nl─▒─č─▒ gibi çe┼čitli ki┼čilerde s─▒kça görülen rahats─▒zl─▒klar─▒n da görülme olas─▒l─▒─č─▒n─▒n azald─▒─č─▒ yap─▒lan çal─▒┼čmalar sonucunda belirlenmi┼čtir. Bu çal─▒┼čmalar insanlarda düzenli bal─▒k ya─č─▒ kullan─▒m─▒n─▒n ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini güçlendirdi─čini gösterir. Bal─▒k ya─č─▒n─▒n bu etkiyi içindeki omega 3 ya─č asidinin vücuttaki sitokin ve eikosanoid aktivitelerinde ve miktarlar─▒nda gerçekle┼čtirdi─či de─či┼čim sonucunda meydana getirdi─či bilinir. Bal─▒k ya─č─▒n─▒n otoimmün bir hastal─▒k olan lupus hastal─▒─č─▒nda da faydal─▒ oldu─ču belirtilir. Lupus hastal─▒─č─▒na ba─čl─▒ olarak görülen baz─▒ semptomlar─▒n azalmas─▒na katk─▒da bulunur. 

─░ltihaplanma Kar┼č─▒t─▒: Kronik iltihaplanmaya ba─čl─▒ görülen rahats─▒zl─▒klarda bal─▒k ya─č─▒ kullan─▒m─▒ etkilidir. Bal─▒k ya─č─▒n─▒n düzenli kullan─▒m─▒ sonucunda k─▒sa ba─č─▒rsak sendromu, iltihaba ba─čl─▒ olarak görülen ba─č─▒rsak hastal─▒klar─▒ (Crohn hastal─▒─č─▒, ülseratif kolit) , çölyak hastal─▒─č─▒ ve çe┼čitli sindirim sistemiyle alakal─▒ problemler gibi durumlarda etkili oldu─ču görülmü┼čtür. Crohn hastal─▒─č─▒ bulunan ki┼čilerde çe┼čitli besin takviyelerinin emilimi zorla┼č─▒r ve bu durumda bal─▒k ya─č─▒ kullan─▒lmas─▒ tavsiye edilir. 

Omega 3'ü bol miktarda içeren bal─▒k ya─č─▒n─▒n özellikle kalp ve damar problemleri ya┼čayan ki┼čiler üzerindeki etkileri, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini güçlendirme yönündeki etkileri, al─▒nan çe┼čitli vitamin takviyelerinin emilimini artt─▒rmas─▒ ve vücudun bu vitaminlerden ald─▒─č─▒ fayday─▒ artt─▒rmas─▒ yönündeki etkileri nedeniyle ki┼činin beslenme düzenine mutlaka bir bal─▒k ya─č─▒ eklemesi gereklidir. Ayr─▒ca san─▒lan─▒n aksine kilo ald─▒rma etkisi bulunmayan hatta kilo vermekte çok faydal─▒ olan omega 3 kilo verme iste─či bulunan ki┼čilere de uzmanlar taraf─▒ndan tavsiye edilir. 

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Uzm. Dyt.
Bet├╝l Yurdakul
Beslenme ve Diyet
─░stinye ├ťniversitesi Hastanesi Bah├že┼čehir
638952

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.