sat覺r aras覺

繹lyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Nedir?

Çölyak hastal覺覺 buday, arpa, çavdar gibi tah覺llarda bulunan gluten isimli bir maddeye vücut ba覺覺kl覺k sistemi taraf覺ndan verilen anormal yan覺t sonucu ortaya ç覺kan bir hastal覺kt覺r.

Genellikle 1 ya覺ndan sonra gluten içeren besinlerin tüketilmeye balanmas覺 ile birlikte ilk belirtiler ortaya ç覺kar.

Balang覺çta bulant覺, kusma, ishal, halsizlik gibi belirtiler görülür. 襤lerleyen dönemlerde ise anemi, cilt döküntüleri gibi farkl覺 belirtiler eklenir. Kronik bir hastal覺k olmas覺na ramen tedavisi mümkündür ve tedavi gluten içeren besinlerin diyetten ç覺kar覺lmas覺ndan ibarettir.

Çölyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Nedir? 

Çölyak hastal覺覺, her geçen gün görülme s覺kl覺覺 artan yayg覺n bir hastal覺kt覺r. Dünyadaki çou ülkede her 70 ila 200 kiiden birinde çölyak hastal覺覺 bulunur.

Gluten sensitif enteropati olarak da adland覺r覺lan hastal覺k vücut ba覺覺kl覺k sistemi ile ilikili nedenlerle ortaya ç覺kar. Birçok tah覺lda bulunan gluten ad覺 verilen proteine yanl覺 yönlendirilmi bir ba覺覺kl覺k tepkisi ile tetiklenir.

Baz覺 hastalarda gluteni parçalayan enzime kar覺 da ba覺覺kl覺k cevab覺 vard覺r. Çölyak hastal覺覺, ince ba覺rsakta iltihaplanma ortaya ç覺kmas覺 neticesinde belirti verir.

Ba覺覺kl覺k sistemi glutene kar覺 anormal bir tepki vererek iltihabi süreci balat覺r.

Ba覺rsak mukozas覺 normal olarak villus ad覺 verilen ve besin emilimini salayan eldiven parma覺 eklinde küçük ç覺k覺nt覺lar içerir.

Villuslar ba覺rsak emilim yüzeyini art覺rarak besinlerin kana geçiini kolaylat覺r覺r. Çölyak hastal覺覺nda gelien iltihab覺 süreç sonucunda vücut kendi dokular覺na zarar veren antikorlar oluturur.

Bu otoantikorlar ince ba覺rsak iç yüzeyinde yer alan bu ç覺k覺nt覺lar覺 yok eder ve villuslar düzleir. Bunlar hasar gördüünde hastalar ne kadar çok yerse yesin, tam emilim olmad覺覺 için vücuda yeteri kadar besin maddesi almak mümkün olmaz.

Uzmanlar çölyak hastal覺覺n覺n alerjik ya da otoimmün bir hastal覺k olup olmad覺覺 konusunda arat覺rmalara devam etmektedir.

Son verilere göre hastal覺覺n hem alerjik hem de otoimmün unsurlar içerdii düünülmektedir. Alerji, ba覺覺kl覺k sisteminin asl覺nda vücuda zarars覺z olan maddelere a覺r覺 reaksiyon göstermesidir.

Bu, çölyak hastal覺覺nda da olan durumdur, çünkü ba覺覺kl覺k sistemi zarars覺z glutene a覺r覺 ba覺覺kl覺k tepkisi ile cevap verir. Öte yandan, ba覺覺kl覺k sistemi ayn覺 zamanda vücudun kendi enzimi olan doku transglutaminaz覺na kar覺 antikorlar oluturur.

Çölyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Nedenleri

繹lyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Nedenleri

Glutene tahammülsüzlüe neden olabilecek kesin nedenler hâlâ tam olarak bilinmemektedir.

Fakat muhtemelen genetik yatk覺nl覺k ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu çölyak hastal覺覺n覺 tetiklemektedir.

Son yap覺lan arat覺rma bulgular覺na göre, duyarl覺 kiilerde ince ba覺rsak duvar覺na ulaan k覺smen sindirilmi gluten molekülleri, ba覺覺kl覺k sisteminde a覺r覺 bir reaksiyona yol açmaktad覺r.

Hastal覺覺n geliiminde genetik faktörler en önemli unsurdur. S覺kl覺kla ebeveynler, kardeler veya çocuklar gibi çölyak hastalar覺n覺n birinci derece akrabalar覺 da rahats覺zl覺ktan muzdariptir.

Kiinin beslenme ekli, gastrointestinal enfeksiyonlar ve ba覺rsak bakterileri çölyak hastal覺覺n覺n geliimine katk覺da bulunabilir.

Gluten, buday, çavdar, yulaf, arpa gibi tah覺llarda bulunur ve bunlardan yap覺lm覺 her türlü yiyecein tüketilmesiyle tetiklenir.

Buna kar覺l覺k pirinç, m覺s覺r, soya ya da patates gluten içermediinden hastalar taraf覺ndan rahatl覺kla tüketilebilir.

Çölyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Belirtileri

Çölyak hastalar覺 gluten içeren yiyecekler yediklerinde baz覺 tipik belirtiler yaarlar.

Bunlardan en s覺k görülenler kar覺n ar覺s覺, ikinlik ve yal覺 ishaldir. Bu k覺sa süreli belirtileri daha sonra kronik ikâyetler takip eder.

Çölyak hastal覺覺nda, ba覺rsaktaki mukoza, iltihaplanma nedeniyle zarar görür ve tüm g覺da bileenlerinin emilimi bozulur. Sonuç olarak, demir eksiklii gibi önemli sal覺k sorunlar覺 geliir.

Uzun vadede görülen önemli belirtilerden biri de kilo kayb覺d覺r.

Gluten sensitif enteropati, baz覺 hastalarda  deri problemleri gibi ba覺rsak fonksiyonuyla dorudan ilikili olmayan belirtilere neden olur.

Hastal覺覺n atipik belirtilerle seyrettii bu gibi durumlarda tan覺 s覺kl覺kla gecikir. Tipik olmayan çölyak hastal覺覺 belirtileri aras覺nda;

  • Ka覺nt覺l覺 ve k覺rm覺z覺 cilt döküntüleri (Dermatitis herpetiformis)
  • Dilde yanma, halsizlik, solukluk gibi kans覺zl覺k belirtileri (Demir eksikliine bal覺 görülen bu anemi, emilim bozukluu nedeniyle demir tedavisine yan覺t vermez.)
  • Kalsiyum eksikliine bal覺 kemik erimesi, kas zay覺fl覺覺, kemik ar覺s覺
  • K vitamini eksikliine bal覺 kanamalar
  • Gece körlüü (A vitamini eksiklii nedeniyle)
  • Depresyon bulgular覺
  • Ses k覺s覺kl覺覺
  • Epileptik nöbetleri
  • Ba dönmesi ve denge sorunlar
  • Hormon seviyelerinde dengesizlik
  • Eklem problemleri
  • A覺z içerisinde aftlar
  • Dikkat bozukluu say覺labilir.

Dermatitis herpetiformis, ba覺rsak gluten intolerans覺 kaynakl覺, ka覺nt覺l覺 ve kabarc覺kl覺 bir döküntülü deri hastal覺覺d覺r. Döküntü daha s覺k olarak dirsekler, dizler, gövde, kafa derisi ve kalçalarda görülür.

Dermatitis herpetiformis, çounlukla çölyak hastal覺覺na benzer ba覺rsak deiiklikleriyle birliktelik gösterir; ancak baz覺 hastalarda belirgin sindirim sistemi belirtileri görülmeyebilir.

Dermatitis herpetiformis, günümüzde çölyak hastal覺覺n覺n cilt bulgusu olarak kabul edilmektedir.

Çocuklarda Çölyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Belirtileri

Bebeklerde hastal覺覺n belirtileri ek g覺dalara balad覺ktan sonra ilk tah覺l ürünlerini ald覺klar覺nda ortaya ç覺kar.

Birkaç hafta ila ay sonra sindirim sistemi ile ilikili bulant覺, kusma, ishal gibi klasik belirtileri görülmeye balar. 2 ya alt覺 çocuklarda, çölyak hastal覺覺 belirtileri;

  • Kusma
  • Kronik ishal
  • Kar覺nda ilik
  • Gelime gerilii
  • 襤tahs覺zl覺k
  • Kas erimesi

2 ya覺ndan büyük çocuklarda ise;

  • 襤shal
  • Kab覺zl覺k
  • Kilo kayb覺
  • Sinirlilik
  • K覺sa boy
  • Ergenlikte gecikme
  • Dikkat eksiklii / hiperaktivite, örenme güçlükleri, ba ar覺s覺, kas koordinasyon eksiklii ve epilepsi nöbeti gibi nörolojik belirtiler görülebilir.

Çölyak hastal覺覺; cerrahi ilem, gebelik, doum, viral enfeksiyon veya iddetli duygusal stres sonras覺nda ilk kez belirti verebilir ya da var olan belirtiler tetiklenebilir.

Çölyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Tan覺s覺 Nas覺l Konulur? 

繹lyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Tan覺s覺 Nas覺l Konulur?

Arat覺rmac覺lar, çölyak hastal覺覺 olan çocuk ve yetikinlerin sadece yüzde 20'sine tan覺 konulabildiini tahmin etmektedir.

Tan覺 için öncelikle doktor taraf覺ndan hastadan ayr覺nt覺l覺 bir öykü alinir ve fizik muayene yap覺l覺r. Çölyak hastal覺覺 tehisi için doktorunuz farkl覺 testler isteyebilir.

Seroloji testi ile kandaki antikorlar arat覺r覺l覺r. Test sonucunda, belirli antikor proteinlerinin yükselmi seviyeleri, glutene kar覺 bir ba覺覺kl覺k reaksiyonunu gösterir.

HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 isimli insan lökosit antijenlerine yönelik yap覺lan genetik testler, çölyak hastal覺覺n覺n tan覺s覺n覺 için kullan覺labilir.

Yap覺lan testlerin sonuçlar覺 çölyak hastal覺覺n覺 destekliyorsa, doktorunuz ince ba覺rsa覺n覺z覺 endoskop ad覺 verilen ve ucunda kamera bulunan küçük bir kanül yard覺m覺yla inceler. 襤lem s覺ras覺nda gerek duyarsa villus hasar覺n覺 analiz etmek için küçük bir doku örnei de (biyopsi) alabilir.

Bu testlerin, doru sonuç vermesi için glutens覺z bir diyete balanmadan önce yap覺lmalar覺 gerekir.

Diyetinizden gluteni ç覺karmak kan testi sonuçlar覺n覺 deitirebilir ve sonuçlar normal ç覺kabilir.

Çölyak Hastal覺覺 (Dermatitis Herpetiformis) Nas覺l Tedavi Edilir? 

Çölyak hastal覺覺n覺n tedavisinde tek seçenek diyetten gluten içeren yiyeceklerin tamamen ç覺kar覺lmas覺d覺r. Bunun için gluten içeren besinlerin bilinmesi gerekir.

Buday, arpa, çavdar ve bunlardan yap覺lm覺 bulgur, irmik, makarna, erite, kek, börek gibi her türlü yiyecek gluten içerir.

Doktorunuz sizi, sal覺kl覺 bir glutensiz diyet planlanmas覺na yard覺mc覺 olabilecek bir diyetisyene yönlendirir. Diyetinizden gluten içeren besinleri ç覺kard覺覺n覺zda, ince ba覺rsa覺n覺zdaki iltihaplanma genellikle birkaç hafta içinde azalmaya balar.

Birkaç gün içinde kendinizi daha iyi hissetmeye balayabilirsiniz. Tam ifa ve ba覺rsak villuslar覺n覺n yeniden büyümesi birkaç aydan birkaç y覺la kadar sürebilir.

襤nce ba覺rsaktaki iyileme süreci, çocuklarda yetikinlerden daha h覺zl覺 gerçekleme eilimindedir.

Gluten içeren bir g覺day覺 yanl覺l覺kla yerseniz, kar覺n ar覺s覺, bulant覺 ve ishal gibi belirtiler yaayabilirsiniz. Baz覺 insanlar, gluten yedikten sonra hiçbir belirti yaamazlar; ancak bu, glutenin onlara zarar vermedii anlam覺na gelmez.

Diyetinizdeki az miktardaki gluten bile, belirti veya bulgu olup olmamas覺na bak覺lmaks覺z覺n, zararl覺 olabilir.

Eer ciddi bir beslenme bozukluu ortaya ç覺km覺sa doktorunuz vitamin ve mineral takviyeleri önerebilir. Genellikle kalsiyum, folik asit, demir, çinko, b12 vitamini, D vitamini ve K vitamini takviyesi önerilir.

Prof. Dr.
I覺lay Nadir
Gastroenteroloji
Medical Park Ankara (Bat覺kent)
1731658

Bu i癟eriin gelitirilmesinde Medical Park Yay覺n Kurulu katk覺 salam覺t覺r.
Sayfa i癟erii sadece bilgilendirme ama癟l覺d覺r. Sayfa i癟eriinde tedavi edici sal覺k hizmetine y繹nelik bilgiler i癟eren 繹gelere yer verilmemitir. Tan覺 ve tedavi i癟in mutlaka hekiminize bavurunuz.