sat覺r aras覺

Demir Eksiklii

Dünyada en s覺k rastlan覺lan kans覺zl覺k türü olan demir eksiklii, kad覺nlar覺n %35’inde, erkeklerin ise %20’sinde ortaya ç覺kan önemli bir sal覺k problemidir. Gebe kad覺nlarda ise bu oran %50’ye kadar ç覺kmaktad覺r.

Demir Eksiklii Nedir? 

Demir eksiklii, vücutta ihtiyaç duyulan demirin çeitli nedenlerle kar覺lanamamas覺 durumuna denir. Demirin vücutta çok önemli görevleri vard覺r. Alyuvar ad覺 verilen kan hücrelerine k覺rm覺z覺 rengini veren hemoglobin demir içerir ve alyuvarlar oksijeni akcierden al覺p dier dokulara ulat覺r覺lmas覺nda önemli görevlere sahiptir.

Kandaki demir oran覺 düük olduu zaman alyuvar üretimi azal覺r ve sonuç olarak hücre, doku ve organlara ta覺nan oksijen miktar覺nda azalma meydana gelir. Demir eksiklii sonucunda demir eksiklii anemisi denilen kans覺zl覺k hastal覺覺 ortaya ç覺kar. Demir, hücreler ve enzimlerdeki enerji santrallerinin bir parças覺 olarak da görev yapar ve vücut için büyük önem ta覺r.

Demir Eksiklii Neden Olur? 

Demir, vücut taraf覺ndan üretilemeyen ve bu yüzden diyetle yeterli ve düzenli miktarda al覺nmas覺 gereken bir mineraldir. Demir eksiklii genellikle vücutta artm覺 demir ihtiyac覺, eksik demir al覺m覺 ya da vücuttan demir kayb覺 nedeniyle ortaya ç覺kar. Demir eksikliinin en önemli nedeni demir içeren besinlerin yeterli düzeyde tüketilmemesidir. Gebelik, adet dönemi gibi durumlarda ise vücudun demir ihtiyac覺nda art覺 görülür.

Vücutta demir ihtiyac覺n覺n artmas覺 nedeniyle ortaya ç覺kan demir eksiklii nedenleri;

  • Gebelik
  • Emzirme dönemi
  • S覺k aral覺klarla doum yapmak
  • Büyüme ça覺nda olmak
  • Ergenlik dönemi ekilde s覺ralanabilir.

Yetersiz demir al覺m覺 sonucu demir eksiklii nedenleri ise;

  • Yetersiz ve dengesiz beslenme
  • Demir yönünden zengin olan et, karacier ve dier sakatatlar覺n tüketilmedii vejeteryan beslenme eklidir (Bitkisel g覺dalarda yeterli miktarda demir bulunmas覺na ramen, bulunan form vücutta zay覺f ekilde deerlendirilebilir. Hayvansal kas yap覺s覺ndaki miyoglobin ise çok kolay emilebilir demir içerir.).

Vücuttan demir kayb覺 sonucu eksiklik nedenleri;

  • Adet kanamalar覺n覺n iddetli olmas覺
  • Mide ülseri, hemoroid, kaza gibi nedenlerle a覺r覺 kan kay覺plar覺n覺n ortaya ç覺kmas覺
  • A覺r覺 egzersiz yap覺lmas覺 nedeniyle idrar ve terle demir gibi mineral ve dier eser elementlerin kayb覺nda art覺 olmas覺d覺r.

Yukar覺da say覺lan nedenlere ek olarak aa覺daki faktörler demir eksikliine neden olabilir:

  • Mide asit salg覺s覺n覺n yetersiz olmas覺
  • Mide ya da onikiparmak ba覺rsa覺nda ülserler olmas覺
  • Mide ya da ince ba覺rsa覺n bir k覺sm覺n覺n operasyonla al覺nmas覺
  • Vücuda al覺nan demirin, çölyak gibi hastal覺klar nedeniyle ba覺rsaklar taraf覺ndan yeterli düzeyde emilim olmamas覺
  • Çay, kahve, kola gibi kafeinli içecekler yemeklerle birlikte tüketildiinde demir emilimini önemli oranda engellemesi
  • Kal覺tsal demir eksiklii
  • Emilimi bozan ilaçlar覺n kullan覺m覺

Demir Eksiklii Belirtileri

Demir Eksiklii Belirtileri Nelerdir?

Demir eksikliini erken aamada fark etmek zordur. Vücut bir süre boyunca demir eksikliini kompanse ederek kans覺zl覺k belirtilerinin ortaya ç覺kmas覺n覺 geciktirebilir. Ancak bu aamada da baz覺 erken belirtiler görülür. Bu erken belirtilerden baz覺lar覺;

  • K覺r覺lgan saç ve t覺rnaklar
  • Ciltte kuruluk
  • A覺z köelerinde çatlaklar
  • Dilde yanma
  • A覺z mukozas覺nda hassasiyet

Demir eksiklii ilerleyip kans覺zl覺k ortaya ç覺kt覺ktan sonra bunlara baka belirti ve bulgular da eklenir. Demir eksikliinin en s覺k rastlan覺lan belirtileri;

  • Halsizlik
  • Sürekli yorgunluk hali
  • Konsantrasyon problemleri
  • 襤lgisizlik
  • Fiziksel aktiviteler s覺ras覺nda nefes nefese kalmak
  • Ba dönmesi ve göz kararmas覺
  • Ba ar覺s覺
  • Depresyon
  • Uyku sorunlar覺
  • Normalden fazla üüme hissi
  • Saç dökülmesi
  • Cilt renginin soluk bir görünümde olmas覺
  • Dilde ime
  • Kulak ç覺nlamas覺
  • El ve ayaklarda kar覺ncalanma ya da uyuma eklinde s覺ralanabilir.

Demir Eksiklii Nelere Yol Açar? 

Demir eksiklii anemisi, tedavi edilmedii takdirde hayat覺 tehdit eden, çok önemli sal覺k sorunlar覺na yol açabilir. Bu sal覺k sorunlar覺ndan baz覺lar覺;

  • Kalp rahats覺zl覺klar覺 (h覺zl覺 kalp at覺覺, kalp yetmezlii, kalp büyümesi gibi)
  • Hamilelikte sorunlar (Düük doum a覺rl覺覺 gibi bebein normal kilosunda olmamas覺, erken doum riski, bebein zihinsel geliiminde problemler)
  • Ba覺覺kl覺k sisteminde zay覺flama ve hastal覺klara daha kolay yakalanma
  • Bebek ve çocuklarda geliim ve zeka gerilii
  • Huzursuz bacak sendromu

Demir Eksiklii Tan覺s覺 Nas覺l Konulur? 

Demir eksiklii genellikle baka amaçlarla yap覺lan ya da rutin kan say覺m覺 s覺ras覺nda tespit edilir. Demir eksiklii durumunda, vücut önce demir depolar覺n覺 boalt覺r. Bu rezervler tamamen tükendii zaman demir eksiklii anemisi ortaya ç覺kar. Bu sebeple demir eksikliinin erken tehisi için demir depolar覺n覺n durumunu gösteren kan testlerinin yap覺lmas覺 gerekir. Vucüdumuzda herhangi bir vitamin ya da mineral eksiklii olduunda bunun takibi ve kontorü çok önemlidir. Örnein obezite cerrahisi ile yaam覺nda kal覺c覺 deiikliklere bavurmu bir obezite hastas覺 için rutin demir taramas覺 yapt覺rmak önerilebilir. Demir eksikliini düündüren ikâyetleriniz varsa bir sal覺k kuruluuna bavurabilirsiniz. Doktorunuz yaam ve besin al覺kanl覺klar覺n覺z覺 sorgulayacak ve ayn覺 zamanda önceden var olan hastal覺klar覺 ve ilaçlar覺 içeren  ayr覺nt覺l覺 bir t覺bbi öykü incelemesi yapacakt覺r. Öte yandan, genç kad覺nlarla adet döneminin s覺kl覺覺, süresi ve ciddiyeti hakk覺nda sorular sorar. Yal覺lara ise sindirim sistemi, idrar ve genital organlardan kanama olup olmad覺覺n覺 arat覺r覺r. Kans覺zl覺k nedeninin bilinmesi tedavinin baar覺l覺 olabilmesi için kilit noktay覺 oluturur.

Demir dengesi hakk覺nda kesin bilgi ancak kan testleri ile mümkündür. Testlerle hemoglobin, hematokrit, eritrosit say覺s覺, transferin gibi çeitli parametrelere bak覺larak tan覺 konulmaya çal覺覺l覺r.

Demir Eksiklii

Demir Eksiklii Nas覺l Önlenir? 

Demir eksikliinin oluumunu engellemek, beslenme al覺kanl覺klar覺nda yap覺labilecek bir tak覺m deiikliklerle mümkündür. Bunun için;

  • Demir bak覺m覺ndan zengin yiyecekler yemek
  • Bu yiyecekleri demir emilimini kolaylat覺ran yiyeceklerle birletirmek (C vitamini aç覺s覺ndan zengin portakal suyu, limonata, lahana turusu gibi yiyecek ve içecekler emilimi kolaylat覺r覺r.)
  • Demir emilimini azaltan yiyecek ve içecekleri tüketmekten kaç覺nmak demir eksikliini önlemeye yard覺mc覺 olacakt覺r.

Demir Eksikliine Ne 襤yi Gelir? 

Demir aç覺s覺ndan zengin yiyecekleri tüketmek demir eksikliine ne iyi gelir sorusuna yan覺t olacakt覺r. K覺rm覺z覺 et, karacier ve dier sakatatlar, nohut, mercimek,börülce, barbunya, bezelye, kuru fasulye gibi bakliyatlar; 覺spanak, patates, kuru erik, çekirdeksiz üzüm, halanm覺 soya fasulyesi, kabak, yulaf, pekmez, bal gibi besinler demir yönünden zengindir. Bu besinler ayn覺 zamanda demir eksikliinin önlenmesi için de bol miktarda tüketilmelidir. Demir eksiklii ba覺覺kl覺k sisteminin zay覺flamas覺na neden olabilir. Virüs kaynakl覺 bir ba覺覺kl覺k problemi olan aids belirtileri gösteren hastalar demir de dahil olmak üzere pek çok mineral ve vitaminin takibini düzenli ekilde yapt覺rabilir. 

Demir Emilimini Engelleyen Yiyecekler

Baz覺 yiyecekler ya da icecekler demir emilimini azaltarak emir eksikliini tetikleyebilir. Bunlardan baz覺lar覺;

  • Kepek, kepekli tah覺llar
  • Yal覺 tohumlar (örnein, soya, yer f覺st覺覺)
  • Kahve
  • Siyah çay
  • Soya ve soya sütünden elde edilen protein (kazein)
  • Kalsiyum tuzlar覺 (Çeitli maden sular覺nda bulunur.

Bu yiyecek ve içecekler mümkünse demir içeren g覺dalarla birlikte tüketilmemelidir. Özellikle anemi hastalar覺 mümkünse bunlardan uzak durmal覺d覺r.

Demir Eksiklii Tedavisi Nas覺l Yap覺l覺r? 

Demir eksiklii anemisinin tedavisi kombine bir yakla覺m gerektirir. Öncelikle demir eksikliinin hangi nedenden dolay覺 ortaya ç覺kt覺覺n覺n tespit edilmesi önemlidir; çünkü tedavi nedene yönelik olarak planlan覺r. Demir eksikliine neden olan sorunlar覺n ortadan kald覺r覺lmas覺 tedavi sürecindeki en önemli ad覺md覺r.

Eksiklik demirin g覺da ile al覺m覺n覺n çok düük olmas覺na dayan覺yorsa, etkilenen kiinin diyeti yeterli miktarda demir alacak ekilde ayarlan覺r. Kisinin demir aç覺s覺ndan zengin k覺rm覺z覺 et, karacier, bal覺k gibi g覺dalar tüketmesi önerilir. Ayr覺ca hastaya yemeklerde çay, kahve gibi demir emilimini azaltan içeceklerden kaç覺nmas覺 önerilir.

Diyetteki deiiklik yeterli deilse ve kans覺zl覺k varsa hastan覺n demir ilac覺 ile tedavisi gerekebilir. Fakat demir ilaçlar覺n覺n doktor kontrolü d覺覺nda kullan覺m覺 tehlikelidir. Fazla demir vücuttan at覺lmad覺覺 için özellikle pankreas, karacier, kalp gibi organlarda ve gözlerde birikerek hasara neden olabilir.

Siz de kendinizde demir eksiklii olduundan üpheleniyorsan覺z, nedenlerini tehis etmek ve tan覺y覺 netletirmek için bir sal覺k kuruluuna bavurabilir ya da aile doktorunuzdan tavsiye alabilirsiniz.

3293735

Bu i癟eriin gelitirilmesinde Medical Park Yay覺n Kurulu katk覺 salam覺t覺r.
Sayfa i癟erii sadece bilgilendirme ama癟l覺d覺r. Sayfa i癟eriinde tedavi edici sal覺k hizmetine y繹nelik bilgiler i癟eren 繹gelere yer verilmemitir. Tan覺 ve tedavi i癟in mutlaka hekiminize bavurunuz.