Diyaliz Nedir? Diyaliz İşlemi Nasıl Yapılır?

Diyaliz Nedir?

Diyaliz tedavisi, böbrek fonksiyonları yaklaşık %15'in altına düştüğünde kandaki atık maddeleri ve fazla sıvıyı filtrelemeye yarayan bir tedavi türüdür. Diyaliz, bir tür böbrek replasman tedavisidir. Böbreklerin kanı sağlıklı bir şekilde temizleyemediğinde kanı temizlemek için uygulanan bir tedavi yöntemi olup aynı zamanda vücudun kandaki atık ve fazla sıvıları atmasına yardımcı olur.

Normal şartlarda böbrekler kanı temizleyen, filtreleyen, fazla atıkların vücuttan atılmasını sağlayan önemli bir organdır. Sağlıklı kişilerde bu süreç doğal bir şekilde gerçekleşir.

Ancak son evre böbrek hastalığı veya böbrek yetmezliği gibi durumlarda böbrekler kanı gerektiği gibi filtreleyemez. Sonuç olarak, kan dolaşımında atıklar ve toksinler birikir. Yaygın atıklar arasında azot atığı (üre), kas atığı (kreatinin) ve asitler yer alır. Bunlar genellikle idrar yapıldığında vücuttan atılır. Diyaliz ise kandaki atık ürünleri ve fazla sıvıları temizleyerek böbreklerin işini yapar ve bir nevi böbrek görevi görür.

Diyaliz ihtiyacı ne zaman ortaya çıkar?

Böbrek fonksiyonları özellikle %15 veya altına düştüğünde; nefes darlığı, yorgunluk, kas krampları, mide bulantısı veya kusma gibi böbrek hastalığından kaynaklanan şiddetli belirtilerin yaşandığı vakalarda diyalize başlanılması önerilir. Çünkü artık böbrekler görevini sağlıklı bir şekilde yerine getiremez hale gelmiştir.

Aşağıda yer alan hastalıklar böbreklere zarar vererek ciddi böbrek hastalıklarına yol açabilir:

• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Lupus

Bazı kişilerde bilinmeyen sebeplerden dolayı de böbrek sorunları ortaya çıkabilir. Böbrek yetmezliği daha uzun vadeli ve kronik bir durum olabilir veya ciddi bir hastalık veya yaralanmadan sonra aniden (akut) ortaya çıkabilir. Akut böbrek yetmezliği iyileşebilir. Ancak kronik böbrek yetmezliğinde diyaliz tedavisi zaruri bir ihtiyaçtır.

Böbrek hastalığının beş aşaması söz konusudur. 5. aşama böbrek hastalığında, doktorlar böbrek yetmezliğine kanaat getirebilir. Bu noktada böbrekler normal işlevinin yalnızca %15'inden daha az işlev göstermeye başlar. Hayatta kalmak için diyalize veya böbrek nakline ihtiyaç duyulabilir.

Diyaliz Çeşitleri Nelerdir?

Diyaliz tedavisi, hemodiyaliz ve periton diyalizi olarak ikiye ayrılır. En yaygın diyaliz türü hemodiyalizdir. Hem hemodiyaliz hem de periton diyalizi şu şekilde açıklamak mümkündür:

Hemodiyaliz

En yaygın diyaliz türü olan hemodiyaliz yöntemiyle hastanın kanı, damar yolu aracılığıyla vücut dışına alınır. Diyalizör adı verilen yapay bir filtreden geçirilen kan, sıvı ve solüt içeriğinin düzenlenmesinin ardından tekrar hastaya aktarılır.

Tedavi sırasında kanın pıhtılaşmasını önlemek için kan sulandırıcı kullanımı esastır. Yapay böbrek olarak da adlandırılan hemodiyaliz işlemi, diyaliz ünitesinde dört saatlik seanslar hâlinde haftada iki ya da üç kez yapılır. Seans sayısının sıklığı, işlem süresi, diyaliz işlemi sırasında kullanılan filtre ve diyaliz sıvısı, kişinin fizyolojik özelliklerine göre değişiklik gösterebilir.

Periton diyalizi

Periton diyalizi, kanı filtrelemek için karnın iç astarının (periton) kullanıldığı bir diyaliz türüdür. Peritona, bölgedeki kan damarlarının kanı filtrelemesine yardımcı olan bir diyaliz solüsyonu (diyalizat) eklenir. Daha sonra, solüsyon vücudun dışındaki bir torbaya boşaltılır. Periton diyalizi kendi içinde ise sürekli ayaktan peritoneal diyaliz ve otomatik periton diyalizi olmak üzere ikiye ayrılır. Periton diyalizi, hemodiyaliz kadar yaygın olmasa da yine de kullanılan işlemlerden biridir.

Diyaliz İşlemi Nasıl Yapılır?

Diyaliz tedavisinde en yaygın kullanılan tür olan hemodiyalizde hastanın kanı, damar yolu aracılığıyla vücut dışına alınır. Diyalizör adı verilen yapay bir filtreden geçirilen kan, sıvı ve solüt içeriğinin düzenlenmesinin ardından tekrar hastaya aktarılır.

Diyaliz işlemi sayesinde vücutta birikmiş üre, kreatinin, fosfat ve fosfor gibi maddelerin difüzyonla değişimi amaçlanır. Ayrıca, hastanın kanında eksik mineralllerin de kontrollü bir şekilde aktarımı sağlanır.

Kandaki sıvı ve madde geçişini sağlamak için ise membranlar kullanılır. Diyaliz makineleri, diyalizat sıvısını ve kademeli membranları içinde barındırır. Diyalizat sıvısına aktarılan atık maddeler makineden dışarı pompalanır, temizlenen kan hastanın vücuduna geri aktarılır.

Diyaliz İşleminin Faydaları Nelerdir?

Diyaliz işleminin en temel faydası, kandaki atık ürünleri ve fazla sıvıyı filtreleyerek böbreğin üstlendiği görevleri yerine getirmesidir. Diyaliz sayesinde vücuttaki atıkların ve fazla sıvıların vücutta birikmesini önlemek için vücuttan atılması sağlanır. Ayrıca kandaki potasyum, sodyum, kalsiyum ve bikarbonat gibi minerallerin güvenli değerleri de korunmuş olur.

Diyaliz işleminin faydaları şöyle sıralanabilir:

• Diyaliz, böbreklerin işlevsel görevini üstlenir
• Kandaki atık ürünleri ve fazla sıvıyı filtreler
• Atıkların vücuttan atılmasını sağlar
• Potasyum, sodyum, kalsiyum gibi minerallerin değerlerini korur
• Kan basıncını düzenlemeye yardımcı olur

Diyaliz İşleminin Riskleri Var mı?

Diyaliz, böbreklerin yaptığı işi yapan bir tedavi prosedürü olmasının yanında bazı potansiyel riskleri de içinde barındırabilir. Bunların başında enfeksiyon riski gelir. Her iki diyaliz türünde de bazı riskleri söz konusu olabilir.

Hemodiyaliz işleminin sonunda zayıf kan akışına veya yara dokusundan, kan pıhtısından kaynaklanan bir tıkanıklık ortaya çıkabilir.

Periton diyalizi ise periton iltihabı (peritonit) riskini doğurabilir. Zamanla karın kaslarının zayıflama ihtimaliyle birlikte fıtık geliştirme riski de artabilir.