EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), Türkçe açılımıyla 'Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme' kanıta dayalı, güçlü bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bugüne kadar her yaştan yaklaşık 2 milyon kişinin, farklı tiplerde psikolojik rahatsızlıklarının başarıyla tedavi edilmesini sağlamıştır. Özellikle travma sonrası stres bozukluğunda (TSSB) oldukça etkili olan EMDR, birçok uluslararası devlet ve sağlık kurumu tarafından etkili bulunmaktadır.  

EMDR terapisi nedir?

EMDR, insanların rahatsız edici yaşam deneyimlerinin bir sonucu olan semptomlardan ve duygusal sıkıntıdan iyileşmelerini sağlayan bir psikoterapi yöntemidir. Yapılan birçok çalışma sonucunda kısa süreli EMDR terapisinin, yıllarca süren diğer psikoterapi türlerinde alınan sonuçların sağladığı faydaları gösterdiği belirtilmiştir. 

Şiddetli duygusal acıların iyileşmesi için uzun zamana ihtiyaç duyulduğu, yaygın olarak kabul edilir. EMDR terapisi, bedendeki fiziksel travmaların iyileşmesi gibi psikolojik travmadan da kurtulmanın mümkün olduğunu gösterir. Örnek vermek gerekirse bir insan elini kestiği zaman, vücudu yarayı kapatmak için çalışır. Yabancı bir cisim ya da yarayı sürekli tahriş etmek, yaranın iltihaplanmasına ve ağrıya neden olur. Yabancı cisim uzaklaştırıldığında iyileşme devam eder. EMDR terapisi, bu fiziksel yaralanma örneğinde olduğu gibi zihinsel süreçlerde de benzer olay dizisinin gerçekleştiğini gösterir. Beynin bilgi işlem sistemi kendiliğinden zihinsel sağlığa doğru gitme eğilimindedir. Eğer bu sistem, duygusal bir travma nedeniyle engellenir veya dengesizleşirse, duygusal yaralar şiddetli ıstıraba neden olabilir. Aynı yaraya saplanan yabancı cismin uzaklaştırılması gibi, zihinsel blok kaldırıldıktan sonra da zihinsel iyileşme devam eder. EMDR terapi eğitimi oturumlarında öğrenilen ayrıntılı protokolleri ve prosedürleri kullanan terapistler, danışanların doğal iyileşme süreçlerini etkinleştirmelerine yardımcı olur.

EMDR terapisinin etkinliği ispatlanmış mıdır?

EMDR terapisi üzerine yapılmış 30’dan fazla pozitif kontrollü çalışma bulunur. Bu çalışmaların çoğunda, tek bir travma sonucunda TSSB yaşayan kişilerin %84-%90’ının, 90 dakikalık 3 seanstan sonra iyileştiği belirtilmiştir. Başka bir çalışmada ise, savaş sonrası stres bozukluğu yaşayan gazilerin %77’si, 12 seans sonrasında travma sonrası stres bozukluğundan kurtulmuşlardır. 

EMDR terapisi son 25 yıldır dünya üzerinde 100 binden fazla terapist tarafından uygulanmaktadır. EMDR’nin etkinliğini kabul eden uluslararası sağlık kuruluşlarından en önemlileri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO, World Health Organization)
  • Amerikan Psikiyatri Birliği (APA, American Psychiatric Association)
  • Uluslararası Travmatik Stres Çalışmaları Birliği (International Society for Traumatic Stress Studies)
  • Amerika Savaş Gazileri Bakanlığı (U.S. Department of Veterans Affairs)
  • Amerika Savunma Bakanlığı (U. S. Department of Defense)
  • Birleşik Krallık Sağlık Bakanlığı (United Kingdom Department of Health)
  • Ulusal İsrail Akıl Sağlığı Kurulu (Israeli National Council for Mental Health)

EMDR terapisinin kazanımları nelerdir?

EMDR terapisi sadece olumsuz belirtileri ortadan kaldırmakla kalmaz. Kişiye yeni bakış açısı, olumlu duygular ve pozitif inançlar kazandırarak dünyaya bakışını da olumlu yönde değiştirip kişisel gelişim sağlar. EMDR terapisinin en belirgin özelliği derinlerdeki olumsuz inançları, öz benlikle ilgili olumsuz düşünceleri, ilişkilere ve insanlara karşı olumsuz düşünceleri çıkartıp yerine olumlu ve gerçekçi bakış açısı kazandırmaktır. EMDR terapisi etkili, başarılı ve danışanlar tarafından sevilen bir terapi yöntemidir.

EMDR terapisi nasıl uygulanır?

EMDR terapisi 8 kademeli bir terapidir. Terapide geçmiş, şimdi ve geleceği içeren üç yönlü bir protokol uygulanır. Bu terapiye ismini veren göz hareketleri (veya diğer bilateral stimülasyon uygulamaları) seansın sadece bir kısmında kullanılır. Terapist ilk önce hangi anıyı hedefleyeceğini belirledikten sonra, danışandan o olayın ya da düşüncenin farklı yönlerini göz önünde bulundurmasını ister ve danışanın gözleriyle, terapistin elini görüş alanından ileri geri hareket ederken izlemesini ister. Terapi sırasında yapılan bu çift yönlü göz hareketlerinin, REM uykusundaki bilginin işlenmesine benzer bir fizyolojik etkiyi sağladığı düşünülür. 

Başarılı EMDR terapisi sonrasında, acı duyulan olayların duygusal anlamı değişir. Örneğin bir tecavüz mağdurunun korku ve kendinden tiksinme gibi hissettiği olumsuz duygular değişir ve sağlıklı inanışlara dönüşür. Konuşularak yapılan terapilerin aksine, danışan tarafından kazanılan iç görüler, terapistin yorumu sonucu değil danışanın kendi entelektüel ve duygusal süreçlerinden kazanılır. Danışanlar eskiden yaşadıkları ve onları güçsüzleştiren olayların aslında kendilerini güçlendirdiğini hissettiğinde terapiden istenilen net etki alınmış olur.

EMDR terapisi sırasında neler olur?

8 aşamadan oluşan EMDR terapisinde gerçekleşen fazlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  • Danışan Geçmişi: İlk aşama danışanın geçmişini öğrenme oturumudur. Terapist danışanının hazır olma durumunu değerlendirir ve bir tedavi planı geliştirir. Tedavinin uzunluğu, travma sayısına ve TSSB'nin başlama yaşına bağlıdır. Genellikle, tek olaylı yetişkin travması olanlar 5 saatin altında başarılı bir şekilde tedavi edilebilirken birden fazla travma yaşamış olanlar daha uzun bir tedavi süresine ihtiyaç duyar.
  • Hazırlık: Tedavinin ikinci aşamasında, terapist danışanlarına duygusal sıkıntı ile baş etmenin farklı yöntemleri olduğunu gösterir. Terapist, danışanlara seanslar sırasında ya da aralarında kullanabileceği çeşitli görüntüleme ve stres azaltma tekniklerini öğretebilir. EMDR tedavisinin amaçlarından biri, seanslar sırasında ve seanslar arasındaki dengeyi korurken hızlı ve etkili bir değişim sağlamaktır.
  • Değerlendirme: Bu aşamada hedeflenen anının temsilci resmi ve bu resme bağlı o anki negatif inancın ve duyguların belirlenmesi ve bunların yerine geçmesi istenen pozitif inançların belirlenmesi söz konusudur. 
  • Duyarsızlaştırma: Terapiye ismini veren göz hareketleri bu aşamada yapılır. Danışanın anıyı temsil etmek üzere seçtiği resme odaklanması, negatif inancını düşünmesi, negatif duygularını yaşaması ve tüm bunların bedeninde yarattığı değişimi hissetmesi ile aşamaya başlanır. Sonrasında zihin serbest bırakılır ve zihinden geçen her şeyin farkına varılır. Terapist her setten sonra, danışana zihninden geçenleri sorar, işlemlemeyi kontrol eder ve tüm süreçte danışana rehberlik eder. Anı ve danışanın kendisi ile ilgili pozitif düşünce ve inançları arasında bağlantı kuruluncaya ve anı daha az rahatsızlık verir hale gelinceye kadar işleme sürdürülür.
  • Yerleştirme: Bu aşamada artık danışana pozitif inancını pekiştirmek için setler uygulanır.
  • Beden Tarama: Danışanın bedenini taraması ve rahatsızlık veren bir duyum varsa işlenmesi sağlanır.
  • Kapanış: Terapist danışana geri bildirimde bulunur. Danışanından hafta boyunca bir günlük tutmasını ister. Bu günlük, ikinci aşamada öğrenilen kendini sakinleştirme uygulamalarını hatırlatmaya yarar. 
  • Yeniden Değerlendirme: Bu seansta önceki seansın değerlendirilmesi yapılır. Terapist önceki seansta ulaşılmış pozitif sonuçların yerleşip yerleşmediğini kontrol eder. Bununla birlikte danışandan gelen yeni veriler değerlendirilir. Bu değerlendirmeler sonucunda işlemleme süreci devam eder veya diğer anılarla çalışılmaya başlanır. Yakın zaman ve geçmiş anıların işlenmesi tamamlandığında geçmiş ve bugün aşamaları tamamlanır ve gelecek aşamasına gelinir. Bu aşamada danışanın gelecekte karşılaşabileceği olası sorun ve baş etme yöntemleri işlenir. 

EMDR terapisi ne kadar sürer?

EMDR terapi literatüründe ‘kısa süreli terapiler’ grubunda yer alır. EMDR tedavisinin ne kadar süreceği sorunun tipi, danışanın bugünkü yaşam koşulları, önceki travmaların sayısı ve etkisi ile bağlantılıdır. Her kişinin bilgileri kendi değerleri ve deneyimleri doğrultusunda kendine has bir biçimde işlemesi de süreyi etkiler.

EMDR terapisi hangi sorunlarda işe yarar?

  • Sosyal fobi
  • Sınav kaygısı
  • Öz güven eksikliği
  • Kanser hastalarının psikolojik sorunları
  • Cinsel istismar
  • Duygusal istismar
  • Ölüm, kayıp
  • Deprem, sel gibi doğal afetler sonrası yaşanan psikolojik sorunlar

Yaşadığınız travmatik deneyimlerden sonra psikolojik desteğe ihtiyaç duymanın çok doğal olduğunu hatırlatır, sağlık dolu günler dileriz… 

Uzm. Psk.
Sena Çilingir Erdil
Psikoloji
VM Medical Park Kocaeli
336