sat─▒r aras─▒

Çikolata kisti olarak da bilinen endometriozis yumurtal─▒klarda, fallop tüplerinde veya kar─▒n bo┼člu─ču gibi uterus d─▒┼č─▒ndaki bölgelerde uterus iç yüzeyini dö┼čeyen endometrial dokunun varl─▒─č─▒ ile karakterize kronik bir hastal─▒kt─▒r. Yanl─▒┼č konumlanan bu endometrial dokuda, t─▒pk─▒ uterusta oldu─ču gibi adet döngüsü olur.

Endometriozis (çikolata kisti), yumurtal─▒klarda yerle┼čirse yumurtalar─▒n kalitesini ve ayr─▒ca fallop tüplerinin i┼čleyi┼čini olumsuz yönde etkiler ve kar─▒n bo┼člu─čunun iç k─▒sm─▒nda yap─▒┼č─▒kl─▒─ča neden olur. Bu hastal─▒k, belirtiler hafife al─▒nd─▒─č─▒ için k─▒s─▒rl─▒k ortaya ç─▒kana kadar genellikle fark edilmez. Endometriozis te┼čhisinin tek kesin yolu bir laparoskopik yöntemle göbek deli─činden girilerek kamera ile kar─▒n içine bak─▒lmas─▒d─▒r.

Endometriozis (çikolata kisti) nedir?

Endometriozis, rahim içini dö┼čeyen endometrium tabakas─▒n─▒n rahmin d─▒┼č─▒ndaki ba┼čka bir bölgede büyümesi sonucu geli┼čen ve s─▒kl─▒kla a─čr─▒l─▒ seyreden bir hastal─▒kt─▒r. Endometriozis en s─▒k olarak yumurtal─▒klar, fallop tüpleri ve pelvisi örten dokuda görülür. Dünya genelinde üreme ça─č─▒ndaki yakla┼č─▒k 176 milyon kad─▒n─▒ etkileyen yayg─▒n bir hastal─▒k olmas─▒na ra─čmen bilinirlik oran─▒ çok dü┼čüktür. Hastal─▒k her ya┼č grubundaki kad─▒n─▒ etkileyebilmesine ra─čmen en çok 30'lu ve 40'l─▒ ya┼člardaki kad─▒nlarda görülür.

Endometriozis (çikolata kisti) nedenleri nelerdir?

Hastal─▒─č─▒n sebebinin ne oldu─čunu tam olarak bilinmemektedir. Fakat nedene yönelik geli┼čtirilen baz─▒ teoriler vard─▒r:

  • Genetik faktörler: Hastal─▒k aile içinde aktar─▒lma e─čilimindedir ve baz─▒ etnik gruplar─▒ di─čerlerinden daha fazla etkiler. Ki┼činin ailesinde endometriozis hastal─▒─č─▒ olan birisi varsa, bu ki┼čide hastal─▒─č─▒n görülme riski normal popülasyona göre daha yüksektir.
  • Ters yöne menstrüasyon olmas─▒: Adet kanamas─▒yla birlikte rahmi dö┼čeyen endometrium dokusu vajina yoluyla vücuttan at─▒l─▒r. E─čer geriye do─čru kanama olursa endometrial doku fallop tüplerinden kar─▒n bo┼člu─čuna akarak buradaki organlara yerle┼čip endometriozise neden olur.
  • Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi ile ilgili bir problem nedeniyle vücudun hastal─▒k ve enfeksiyona kar┼č─▒ do─čal savunmas─▒nda sorunlar olmas─▒ endometriozis geli┼čiminde etken olabilir.
  • Kan dola┼č─▒m─▒ veya lenfatik sistem yoluyla endometrium hücrelerinin vücudun çe┼čitli yerlerine yay─▒lmas─▒ ve çe┼čitli organlara yerle┼čmesi. Lenfatik sistem, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin bir parças─▒d─▒r ve bir dizi tüp ve salg─▒ bezinden olu┼čur.

Bu teorilerin hiçbiri endometriozisin neden olu┼čtu─čunu tam olarak aç─▒klayamamaktad─▒r. Durum, farkl─▒ faktörlerin bir kombinasyonundan kaynaklan─▒yor olabilir.

Endometriozis (çikolata kisti) belirtileri nelerdir?

Endometrioziste görülen en önemli belirti genellikle adet dönemleriyle ili┼čkili olan kas─▒k a─čr─▒s─▒d─▒r. Her ne kadar ço─ču kad─▒nda adet dönemleri a─čr─▒l─▒ geçse de endometriozisi olanlarda çok daha ┼čiddetli bir a─čr─▒ söz konusudur. A─čr─▒n─▒n ┼čiddeti zamanla artabilir. Endometrioziste görülen yayg─▒n belirti ve ┼čikâyetler ┼čunlar─▒ içerebilir:

  • A─čr─▒l─▒ adet dönemleri (Dismenore). Pelvik a─čr─▒ ve kramplar genellikle adet kanamas─▒ öncesinde ba┼člar ve siklus sürecinde birkaç gün devam eder. Ayr─▒ca bel ve kar─▒n a─čr─▒s─▒ da olabilir.
  • ─░li┼čki s─▒ras─▒nda a─čr─▒. Endometrioziste ili┼čki s─▒ras─▒nda veya sonras─▒nda a─čr─▒ görülür.
  • Büyük abdest veya idrara ç─▒kma s─▒ras─▒nda a─čr─▒. Daha s─▒k olarak adet dönemlerinde belirginle┼čen d─▒┼čk─▒lama ya da idrar yapma s─▒ras─▒nda a─čr─▒ ┼čikâyetleri olabilir.
  • A┼č─▒r─▒ kanama. Zaman zaman adet dönemlerinde a┼č─▒r─▒ kanama veya dönemler aras─▒nda anormal kanama görülebilir.
  • K─▒s─▒rl─▒k. Endometriozis genellikle ilk kez k─▒s─▒rl─▒k nedeniyle t─▒bbi yard─▒m arayanlarda te┼čhis edilir.
  • Di─čer belirti ve bulgular. Özellikle adet dönemlerinde artan yorgunluk, ishal, kab─▒zl─▒k, ┼či┼čkinlik, bulant─▒ gibi belirtiler görülebilir.

A─čr─▒n─▒n ciddiyeti, endometriozis derecesinin güvenilir bir göstergesi de─čildir. Hafif endometrioziste ┼čiddetli a─čr─▒ olabilece─či gibi tam tersi ┼čekilde hafif a─čr─▒s─▒ olan kad─▒nlarda ┼čiddetli endometriozis saptanabilir. Endometriozis bazen pelvik inflamatuar hastal─▒k (PID) veya yumurtal─▒k kistleri gibi kas─▒k ve kar─▒nda a─čr─▒ya neden olabilecek di─čer durumlar ile kar─▒┼čabilir. ─░shal, kab─▒zl─▒k ve kar─▒n kramplar─▒yla seyreden huzursuz ba─č─▒rsak sendromu ile de kar─▒┼čt─▒r─▒labilir. Huzursuz ba─č─▒rsak sendromu endometriozise e┼člik ederek tan─▒y─▒ zorla┼čt─▒rabilir.

Yo─čun rahats─▒zl─▒─ča ra─čmen birçok kad─▒n hamile kalmaya çal─▒┼č─▒ncaya kadar, hastal─▒─č─▒n fark─▒na varmaz. Hastal─▒k zamanla kademeli olarak kötüle┼čme e─čilimi gösterdi─činden, endometriozisi olan kad─▒nlar─▒n yakla┼č─▒k %30 - 40’─▒ k─▒s─▒rl─▒k problemleri ya┼čar. Çünkü yanl─▒┼č konumlanan endometrial dokudan kar─▒n bo┼člu─čuna akan kan─▒n vücuttan ç─▒kabilmesinin bir yolu yoktur.

Endometriozis (çikolata kisti) tan─▒s─▒ nas─▒l konulur?

Endometriozis ve pelvik a─čr─▒ya neden olabilecek di─čer durumlar─▒n te┼čhisi için doktor hastaya ┼čikâyetleri ve t─▒bbi geçmi┼či ile ilgili sorunlar sorar. Endometriozisin fiziksel ipuçlar─▒n─▒ kontrol etmek için yap─▒lan testler ┼čunlar─▒ içerir:

  • Pelvik muayene. Pelvik yani jinekolojik muayene ile üreme organlar─▒nda bulunan anormallikler ve endometriozise ba─čl─▒ kistik yap─▒lar saptanabilir.
  • Ultrason. Ultrasonda vücudun iç organlar─▒n─▒ görüntülemek için yüksek frekansl─▒ ses dalgalar─▒ kullan─▒l─▒r. Görüntüleri yakalamak için, dönü┼čtürücü ad─▒ verilen bir ayg─▒t kar─▒n ya da vajinaya (transvajinal ultrason) yerle┼čtirilir. Üreme organlar─▒n─▒n en iyi ┼čekilde görüntülenebilmesi için her iki ultrason incelemesi de yap─▒labilir. Standart bir ultrason ile endometriozis tan─▒s─▒ koymak mümkün olmayabilir. Hastada endometriozis ile ili┼čkili kistler olu┼čmu┼čsa bunlar USG ile saptanabilir.
  • Manyetik rezonans görüntüleme (MRG). MRG, organ ve dokular─▒n detayl─▒ görüntülerini elde etmek için manyetik alan ve radyo dalgalar─▒ kullanan bir incelemedir. MRG tan─▒ koymaya ve cerrahi planlamaya yard─▒mc─▒ olur. Rahim d─▒┼č─▒na yerle┼čmi┼č endometrial dokular─▒n yerleri ve büyüklükleri hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi verir.
  • Laparoskopi. Laparoskopi, genel anestezi alt─▒nda, göbek deli─či yak─▒n─▒ndan aç─▒lan küçük bir kesi yoluyla kar─▒n içine girilerek yap─▒l─▒r.  ─░┼člem, laparoskop ad─▒ verilen ucunda ─▒┼č─▒kl─▒ kamera bulunan ince bir tüp yard─▒m─▒yla yap─▒l─▒r. Rahim d─▒┼č─▒nda konumlanm─▒┼č endometriyal dokular─▒n arand─▒─č─▒ laparoskopi ile endometrial implantlar─▒n yeri, kapsam─▒ ve büyüklü─čü hakk─▒nda bilgi elde edilebilir. Gerekli görülürse daha ileri testler için doku örne─či (biyopsi) al─▒nabilir. Laparoskopi s─▒ras─▒nda endometriozis odaklar─▒ ç─▒kar─▒larak hastal─▒k tamamen tedavi edilebilir. Böylece tan─▒ ve tedavi sadece tek bir ameliyatla tamamlan─▒r.

Endometriozis (çikolata kisti) tedavisi nas─▒l yap─▒l─▒r?

Endometriozis tedavisi ilaçlarla veya ameliyatla yap─▒labilir. Bazen hem ilaçlar hem de cerrahi tedavi gerekli olabilir. Tedavide öncelikle ilaçlar denenir. ─░laçlarla ba┼čar─▒ elde edilemedi─činde ise cerrahi tedavi seçenekleri de─čerlendirilir.

Adet dönemlerinde görülen a─čr─▒ ve kramplar─▒ hafifletmek için nonsteroidal antiinflamatuar ilaçlar reçete edilir. Hamilelik plan─▒ olmayan kad─▒nlara a─čr─▒ kesici ile birlikte hormon tedavisi ba┼članabilir. Hormon takviyesi endometriozis a─čr─▒s─▒n─▒n azalt─▒lmas─▒nda veya ortadan kald─▒r─▒lmas─▒nda etkilidir. Adet döngüsü s─▒ras─▒nda vücutta üretilen hormonlar─▒n önce yükselmesi ve daha sonra dü┼čmesi patolojik endometrial dokular─▒n kal─▒nla┼čmas─▒na, parçalanmas─▒na ve kanamas─▒na neden olur. Hormon takviyesi endometrial doku kal─▒nla┼čmas─▒n─▒ yava┼člatabilir ve yeni endometrial doku olu┼čumunu önleyebilir. Hormon tedavisi, endometriozis için kal─▒c─▒ bir çözüm sa─člamaz. Tedaviyi b─▒rakt─▒ktan sonra belirtiler geri gelir.

Çocuk iste─či olan kad─▒nlarda hormon tedavisi uygulanamaz. Bu nedenle cerrahi tedavi tercih edilir. Cerrahi i┼člem genellikle laparoskopik yöntemle yap─▒l─▒r. Laparoskopik ameliyatta göbek deli─činden küçük bir kesi aç─▒l─▒r. Bu kesiden laparoskop ad─▒ verilen ve ucunda kamera bulunan ince tüp ┼čeklindeki alet yard─▒m─▒yla kistin bulundu─ču yere ula┼č─▒l─▒r ve kist dokusu kesilip ç─▒kar─▒l─▒r.

Endometriozis belirtilerini kontrol alt─▒na almada beslenme ve ya┼čam tarz─▒ de─či┼čiklikleri de etkilidir. Vücutta salg─▒lanan östrojenin uterus iç yüzeyindeki endometriyal dokuyu kal─▒nla┼čt─▒rd─▒─č─▒ bilinir. Öyleyse östrojen seviyesini dü┼čük tutmak çikolata kisti belirtilerini minimuma indirmeye yard─▒mc─▒ olabilir. Düzenli egzersiz yaparak, kafein ve alkol al─▒m─▒n─▒ s─▒n─▒rlayarak ve vücut ya─č oran─▒n─▒ azaltarak östrojen seviyesinin dü┼čmesini sa─člamak mümkündür.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Arif K├Âk├ž├╝
Jinekolojik Onkoloji Cerrahisi
VM Medical Park Samsun
667165

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.