sat覺r aras覺

Ensefalopati nedir sorusuna beyinde ve beyin ileyiinde ortaya ç覺kan hasar, problem ya da hastal覺klar覺n etkilerini ifade eden terim, eklinde genel bir cevap verilebilir. Ensefalopati geçici ya da kal覺c覺 olabilir.

Tedaviler yard覺m覺yla iyileme olabildii gibi sorunlar ömür boyu da sürebilir. Beyindeki sorunlar ve hastal覺klar; beyin travmas覺, inme ve beyin tümörü gibi nedenlerle tetiklenebilir. Hasar, bozulma ve hastal覺klar覺n etkisiyle bilinç problemleri, uyku sorunlar覺, haf覺za kayb覺 ve agresiflik oluabilir. Tedavi süreci tetikleyici sebep ya da sebeplere göre ekillenir. 

Ensefalopati Nedir?

Ensefalopati beynin çal覺mas覺nda herhangi bir problem sonucu ortaya ç覺kan bozuklua verilen isimdir. Yani bu t覺bbi terim bir hastal覺k ismi deildir. Beyinsel bozulmalar覺n yaratt覺覺 rahats覺zl覺klar bazen iyileebilirken bazen de ömür boyu kal覺c覺 olabilir.  

Ensefalopati nedir sorusunun cevab覺nda derinlemek için kök nedenlere bakmak gerekir. Beyin yap覺s覺ndaki sorunlar覺n temelinde beyin tümörü gibi direkt beyinle ilgili problemler olabildii gibi vitamin eksiklii, sal覺ks覺z beslenme gibi faktörler de olabilir. Sonuç olarak haf覺za kayb覺, kafa kar覺覺kl覺覺 gibi durumlar ortaya ç覺kabilir. A覺r vakalarda beyin hasar覺 komaya bile sebep olabilir. 

Beyin ilevindeki sorunlarda doktora gitmek erken tan覺 aç覺s覺ndan önemlidir. Zaman覺nda tedavi edilmeyen rahats覺zl覺klar kal覺c覺 beyin hasar覺na yol açabilir. 

Ensefalopati Belirtileri Nelerdir?

Beyinde yaanan problemler hem davran覺sal hem de fiziksel birçok rahats覺zl覺覺n olumas覺na neden olur.

Ortaya ç覺kabilecek semptomlar öyle s覺ralanabilir:

  • Haf覺za kayb覺, bilinç bulan覺kl覺覺, konsantrasyon bozukluu
  • Uyku sorunlar覺, uyuukluk hissi
  • Ruh hali ve davran覺 deiimleri
  • Konumada zorluk
  • Motivasyon kayb覺
  • Depresyon 
  • Halüsinasyonlar 
  • 襤stemsiz kas hareketleri
  • Nöbetler
  • Nefes sorunlar覺
  • iddetli vakalarda koma 

Ensefalopati Nedenleri Nelerdir?

Ensefalopatinin nedenleri çok çeitli olabilir. Baz覺 vakalarda kök nedenin bulunamad覺覺 da olur. Genel olarak tetikleyiciler öyle s覺ralanabilir: 

  • Enfeksiyon
  • Kafa travmas覺 
  • Beyin tümörü
  • Nöbetler
  • Felç
  • Vitamin eksiklii
  • Dengesiz beslenme
  • Böbrek ve karacier hastal覺klar覺
  • Diyabet(eker hastal覺覺)
  • Yal覺l覺k
  • Madde ba覺ml覺l覺覺
  • Zor yap覺lan doumlar
  • Baz覺 kimyasal maddelere maruz kalmak

Ensefalopati Çeitleri Nelerdir?

Ensefalopati tetikleyici nedenlere ve hastal覺klara göre farkl覺 türlere ayr覺l覺r. 

  • Hipoksik iskemik ensefalopati (HIE): Beyinsel oksijen kayb覺 ya da kalp durmas覺 nedeniyle beyinde hasar olumas覺na konulan tan覺d覺r. Oksijen kayb覺 neticesinde beyinde bozulma olmas覺n覺n en yayg覺n nedenlerinden biridir. HIE ile birlikte çounlukla ciddi bilisel gecikme ve sorunlar ortaya ç覺kar. Çocuklarda büyüme devam ederken motor bozukluklar tetiklenebilir. Baz覺 kiilerde inme ve felç geliebilir. 
  • Hepatik ensefalopati: Oluan beyin yap覺s覺 bozulmalar覺n覺n nedeni siroz ve benzeri karacier hastal覺klar覺d覺r. Hepatik ensefalopati nedir sorusunun cevab覺 özetle karacier sorunlar覺na dayan覺r. Kiilik deiimi ve haf覺za zay覺fl覺覺 en yayg覺n semptomlar aras覺ndad覺r. Ayr覺ca uyku bozukluklar覺, konumada bozukluklar覺, spontan hareketlerde sorunlar, üremi, hiperventilasyon ve ate yükselmesi de görülebilir. Ciddi vakalarda solunum yetmezlii, kalp yetmezlii ve koma yaanma ihtimali de vard覺r. 
  • Hashimoto ensefalopatisi: Bu türde beyinsel sorunlar覺n arka plan覺nda olan sebep anormal ba覺覺kl覺k sistemi fonksiyonlar覺d覺r. Tablo nöroendokrin bozukluk olarak adland覺r覺l覺r yani hem hormonlar覺n hem de beyin ilevlerinin etkilenmesi söz konusudur. Hashimoto tiroiditine bal覺 hipotiroidili olan ve tiroid sorunu yaayanlarda görülür. 
  • Metabolik ensefalopati: Metabolizman覺n herhangi bir sebepten negatif etkilenmesi sonucunda beyinsel sorunlar覺n da olmas覺 durumudur. Genellikle önce hafif mental sorunlar ortaya ç覺kar ve durum ciddiletikçe bilinç bozukluu hatta koma bile yaanabilir. Tan覺 koymada nöropsikolojik testlerden faydalan覺l覺r. 
  • Kronik travmatik ensefalopati (KTE): Kafaya çok fazla darbe al覺nmas覺 sonucu kronik travmatik ensefalopati yaanabilir. Amerikan futbolu, boks, ragbi gibi sporlarla ilgilenenlerin bu tip beyin sorunu yaama riski daha yüksektir. KTE olan kiilerde davran覺sal, bilisel ve duygudurum bozukluklar覺 görülür.  
  • Toksik ensefalopati: Ar覺 kesiciler ve sakinletiriciler gibi baz覺 ilaçlardan dolay覺 oluan beyin sorunlar覺d覺r. 
  • Üremik ensefalopati: Kronik böbrek yetmezlii, kan kayb覺, dehidrasyon veya enfeksiyon nedeniyle oluan beyin problemleridir. 
  • Wernicke ensefalopatisi: Ciddi düzeyde B1 vitamini eksiklii ile tetiklenen ensefalopati türüdür.

Ensefalopati için Hangi Doktora Gidilmeli?

Genellikle kiiler beyinsel problemler nedeniyle bilinç sorunlar覺, kiilik deiimi, kafa kar覺覺kl覺覺 gibi ikayetlere sahip olurlar. Bu ikayetlerle nöroloji yani beyin ve sinir hastal覺klar覺 bölümüne bavurulur.

Yaln覺z ensefalopati bir hastal覺k ismi deil beyin sorunlar覺 tablosuna verilen isimdir. Sebepler aras覺nda birçok farkl覺 hastal覺k olabilir. Bu nedenle tedavide multidisipliner yakla覺m önemlidir. Alttan yatan sebep bir karacier sorunuysa bununla balant覺l覺 ikayetlerle gastroenterolojiye de bavurarak ilk ad覺m at覺lm覺 olabilir ya da at覺labilir. Tetikleyici sebepler tespit edilince farkl覺 alanlardaki doktorlar birlikte tedavi sürecini ekillendirirler.  

Bazen tedaviyi destekleyici ve yaam kalitesini art覺r覺c覺 yöntemler için fizik tedavi uzman覺 ve diyetisyenlerden de destek al覺n覺r. Beyinsel sorunlar fiziksel fonksiyonlar覺 da etkiledii için tedavi sürecine fizik tedavi uygulamalar覺 da dahil edilebilir. Beslenme düzenlemesi için de diyetisyenler destek olur.  

Ensefalopati Tan覺s覺 Nas覺l Konur?

Ensefalopati asl覺nda bir hastal覺k olmad覺覺 için tan覺s覺 nas覺l konur sorusu tam doru olmaz. Altta yatan sebepler ve hastal覺klarla ilgili tan覺 konabilir. Bu sebeplerin ve hastal覺klar覺n tespiti aamas覺nda hastan覺n ikayetleri yol gösterici olur. Ard覺ndan fizik muayene sonras覺nda baz覺 testler yap覺l覺r.

Yap覺lmas覺 gerekebilecek testler ve tetkikler öyle s覺ralanabilir:

  • Tam kan tahlili
  • 襤drar testi
  • Bilgisayarl覺 tomografi veya MR
  • Beyindeki elektriksel aktiviteyi ölçmek için elektroensefalografi (EEG) testi
  • Omurilik s覺v覺s覺 testi
  • Konsantrasyon ve haf覺za gibi zihinsel konu bal覺klar覺n覺 içeren özel testler

Ensefalopati Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Tedavi süreci kök nedenlere ve tetikleyici hastal覺klara göre ekillenir. Örnein sebep vitamin eksiklii ise takviyeler gerekebilirken sebep beyin tümörü ise tedavi için ameliyat yap覺lmas覺 gerekebilir. 

Altta yatan nedenlere uygun tedavi sürecinde neden ya da nedenlere göre u tedavi yöntemleri uygulanabilir: 

  • Nöbetleri durdurmak için ilaç tedavisi
  • Besin takviyeleri ve/veya beslenme düzeni deiimi 
  • Karacier veya böbrek hastal覺覺 varsa diyaliz
  • Fizik tedavi uygulamalar覺
  • Konuma terapisi gibi zihinsel fonksiyonlar覺 güçlendirici uygulamalar

Ensefalopati Nas覺l Önlenir?

Ensefalopatinin önlenmesi için tetikleyici sebeplerden olabildiince uzak durmak gerekir.

Önlem niteliinde yap覺labilecekler listesi öyledir:

  • Kafa darbelerine maruz kalmaktan kaç覺nmak
  • Sal覺kl覺 ve dengeli beslenmek 
  • A覺r覺 alkol tüketiminden kaç覺nmak 
  • Düzenli egzersiz yapmak 
  • Toksin ve kimyasallardan uzak durmak
  • Sinir sistemi sal覺覺na özen göstermek

S覺kça Sorulan Sorular

Ensefalit ve ensefalopati aras覺ndaki fark nedir?

Ensefalit de ensefalopati de beyinle ilgilidir. Ensefalit, bakteri, virüs ve mantarlarla oluan viral enfeksiyonlar sonucu beyin iltihaplanmas覺 durumudur. Ensefalopati ise hastal覺klar ya da beyinsel problemler nedeniyle beyin yap覺s覺 ya da ilevinin bozulmas覺d覺r. Oluan tablo kal覺c覺 ya da geçici olabilir.

Ensefalopati hangi aamalarda gerçekleir?

Süreç boyunca 4 aama mevcuttur. 襤lk aamada dikkat süresi k覺salmas覺 ve uyku problemleri gibi ikayetler oluur. 襤kinci aamada konuma sorunlar ve haf覺za kayb覺 ortaya ç覺kmaya balar. Üçüncü aamada kafa kar覺覺kl覺覺 git gide artar ve kiilik deiimi görülür. Dördüncü aamadan ise tamamen bilinç kayb覺 yaanabilir ve hasta komaya girebilir.

Hepatik ensefalopati yaam süresi ne kadard覺r?

Hepatik Ensefalopati (HE) sirozla birlikte görülebilir. HE gelimesi durumunda %50’den yüksek bir y覺ll覺k mortalite oran覺 vard覺r. Mortalite oranlar覺 istatistiki bilgilerdir. Her hastan覺n durumu özeldir ve uygun tedaviler ve yüksek moralle günümüzde art覺k iyileme süreçleri çok daha konforlu olabilmektedir.  

En ok Okunan Sal覺k Rehberi Yaz覺lar覺m覺z

Sosyal Medya Hesaplar覺m覺z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Ahmet Suat Topakta
N繹roloji
Medical Park Ankara (Bat覺kent)
2723

Bu i癟eriin gelitirilmesinde Medical Park Yay覺n Kurulu katk覺 salam覺t覺r.
Sayfa i癟erii sadece bilgilendirme ama癟l覺d覺r. Sayfa i癟eriinde tedavi edici sal覺k hizmetine y繹nelik bilgiler i癟eren 繹gelere yer verilmemitir. Tan覺 ve tedavi i癟in mutlaka hekiminize bavurunuz.