sat─▒r aras─▒

Fil hastal─▒─č─▒ (lenf├Âdem)

T─▒bbi ad─▒ lenfödem olan ve halk aras─▒nda fil hastal─▒─č─▒ olarak bilinen durum, son y─▒llarda görülme s─▒kl─▒─č─▒nda art─▒┼č gözlenen hastal─▒klardan bir tanesidir. Lenfödem nedir sorusunun k─▒sa yan─▒t─▒ olarak genellikle kol veya bacaklardan birinde, bazen de her ikisinde birden görülebilen ┼či┼čkinlik ile kendisini belli eden bir durumdur denebilir.

Estetik görüntüyü bozmas─▒ ve günlük ya┼čam─▒ olumsuz etkilemesi nedeniyle fil hastal─▒─č─▒ hastalar─▒ sosyal, fizyolojik ve psikolojik anlamda etkileyen bir hastal─▒kt─▒r. Bu nedenle te┼čhis edildi─či andan itibaren tedavi süreci ba┼člat─▒larak hastal─▒─č─▒n yol açt─▒─č─▒ ┼či┼čliklerin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ hedeflenir. Tedavinin geciktirilmesi hastalarda daha ciddi komplikasyonlar─▒n geli┼čimine zemin haz─▒rlayabilir.

Fil Hastal─▒─č─▒ (Lenfödem) Nedir?

Kol ve bacaklar─▒n ┼či┼čmesi ile kendini belli eden fil hastal─▒─č─▒ (lenfödem), ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin bir parças─▒ olan lenf bezlerinde olu┼čan t─▒kanmalara ba─čl─▒ olarak ortaya ç─▒kar. Hücreler aras─▒ bo┼čluklar─▒ dolduran s─▒v─▒n─▒n miktar olarak dengede kalabilmesi için sürekli olarak süzülmesi ve kan dola┼č─▒m─▒na kar─▒┼čmas─▒ gerekir.

Lenf s─▒v─▒s─▒ olarak adland─▒r─▒lan bu s─▒v─▒ lenf sistemi taraf─▒ndan kontrol edilir. Lenf bezleri, kanallar─▒ veya dü─čümlerinde olu┼čan hasarlara ve do─čumsal anomalilere ba─čl─▒ olarak hücreler aras─▒ s─▒v─▒ miktar─▒n─▒n dengesinde bozulmalar olu┼čabilir.

Lenf bezlerinde olu┼čan t─▒kan─▒kl─▒klar lenf s─▒v─▒s─▒n─▒n bo┼čalt─▒lmas─▒n─▒ olumsuz etkileyerek kol ve bacaklarda s─▒v─▒ birikimine, dolay─▒s─▒yla da ┼či┼čliklere neden olur. Bu durum fil hastal─▒─č─▒ olarak adland─▒r─▒l─▒r. Lenfatik sistemin düzgün çal─▒┼čmamas─▒ sonucunda olu┼čan lenfödem kronik uzun süreli bir durumdur. Belirtilerin ortaya ç─▒k─▒┼č─▒ndan sonra k─▒sa bir süre içerisinde te┼čhis edilerek tedaviye ba┼članmamas─▒ durumunda hastal─▒k kötüle┼čebilir.

Fil Hastal─▒─č─▒ (Lenfödem) Belirtileri Nelerdir?

Lenfödemin en belirgin semptomu olan ┼či┼člik, vücudun birçok bölgesinde ortaya ç─▒kabilse de genellikle kol ve bacaklar─▒ etkiler. Bu nedenle her zaman kullan─▒lan giysiler, ayakkab─▒lar, yüzük ve kol saatlerinin dar gelmesi lenfödem hastalar─▒nda en yayg─▒n görülen sorundur.

Ortaya ç─▒kan ┼či┼člikler hastal─▒─č─▒n ba┼člang─▒ç a┼čamalar─▒nda geçici olabilir, gün içerisinde etkisi art─▒p azalabilir. Fakat tedavinin geciktirilmesi durumunda belirtiler de a─č─▒rla┼čarak olu┼čan ┼či┼člikler daha kal─▒c─▒ ve rahats─▒z edici hale gelebilir.

En temel lenfödem belirtileri ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • Parmaklar ve parmak aralar─▒ da dahil olmak üzere kol ve bacaklar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n veya tamam─▒n─▒n ┼či┼čmesi
  • A─čr─▒ ve rahats─▒zl─▒k hissi
  • Vücutta a─č─▒rl─▒k ve s─▒k─▒l─▒k hissi
  • Hareket kabiliyetinin k─▒s─▒tlanmas─▒
  • Derinin sertle┼čerek kal─▒nla┼čmas─▒ (fibrozis)
  • Tekrar eden enfeksiyonlar
  • Ciltte k─▒vr─▒mlar─▒n olu┼čumu
  • Si─čil benzeri olu┼čumlar
  • Deriden s─▒v─▒ s─▒zmas─▒

Lenfödeme ba─čl─▒ olarak olu┼čan ┼či┼člikler, ki┼čiyi çok fazla etkilemeyen de─či┼čikliklerden uzuvlar─▒n hareket kabiliyetinin tamam─▒n─▒ k─▒s─▒tlayabilecek ciddi boyutlara kadar ula┼čabilir. Belirtilerin ┼čiddeti hastadan hastaya de─či┼čkenlik gösterir.

Fil Hastal─▒─č─▒ Neden Olur?

Fil hastal─▒─č─▒ temelde lenf s─▒v─▒s─▒n─▒n kan dola┼č─▒m─▒na girmek yerine çe┼čitli nedenlerle deri alt─▒na yay─▒lmas─▒ sonucunda olu┼čur. En yayg─▒n olu┼čum nedeni lenf bezlerinin kanser tedavisinin bir parças─▒ olarak ç─▒kar─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r.

Kanser hastalar─▒nda kötü huylu hücrelerin olu┼čturdu─ču tümörlerin lenfatik damarlar─▒ t─▒kamas─▒ sonucunda lenf s─▒v─▒s─▒n─▒n ak─▒┼č─▒n─▒n engellenmesi ile de lenfödem tablosu ortaya ç─▒kabilir. Bunun d─▒┼č─▒nda fil hastal─▒─č─▒n─▒n olu┼čumunda rol oynayan faktörler ┼čunlard─▒r:

  • Kanser sonras─▒nda görülen ─▒┼č─▒n (radyasyon) tedavileri
  • Baz─▒ ameliyatlar sonucunda lenf yollar─▒n─▒n hasara u─čramas─▒
  • Mantar hastal─▒klar─▒
  • Travmalar
  • Enfeksiyonlar
  • Sivrisinekler arac─▒l─▒─č─▒yla bula┼čan parazitler
  • Lenf sisteminin yap─▒s─▒na ili┼čkin kal─▒tsal hastal─▒k ve anomaliler

Fil Hastal─▒─č─▒ Çe┼čitleri Nelerdir?

Fil hastal─▒─č─▒ olu┼čum nedenine göre primer lenfödem ve sekonder lenfödem olmak üzere ikiye ayr─▒l─▒r:

  • Primer lenfödem: Vücutta bulunan lenf damarlar─▒n─▒n yap─▒sal anlamdaki bozukluklar─▒na ba─čl─▒ olarak geli┼čen nadir görülen ve kal─▒tsal bir durumdur. Milroy hastal─▒─č─▒, Meige hastal─▒─č─▒ ve 35 ya┼č─▒ndan sonra ortaya ç─▒kan lenfödem bu gruba girer.
  • Sekonder Lenfödem: Lenf bezlerinin veya damarlar─▒n─▒n yap─▒s─▒nda bozulmalara yol açan bu travma, operasyon veya hastal─▒─ča ba─čl─▒ olarak geli┼čen lenfödem türüdür. Bu hastalarda lenf sistemine ili┼čkin bozukluklar do─ču┼čtan olmay─▒p sonradan geli┼čmi┼čtir.

Fil Hastal─▒─č─▒ Te┼čhisi Nas─▒l Konulur?

Kollar─▒nda veya bacaklar─▒nda ┼či┼člik sorunu ya┼čayan tüm bireylerin birinci basamak sa─čl─▒k hizmeti verilen aile hekimliklerine ba┼čvurmas─▒nda fayda vard─▒r. Burada yap─▒lacak olan muayene ve takip sonucunda fil hastal─▒─č─▒ ┼čüphesi bulunan hastalar detayl─▒ tetkik ve uzman kontrolü için bir üst basamak olan hastanelere yönlendirilir.

Ço─ču durumda lenfödem hastal─▒─č─▒ alan─▒nda uzman bir hekim taraf─▒ndan hastan─▒n detayl─▒ ┼čekilde öyküsünün al─▒nmas─▒ ve fiziki muayene yap─▒lmas─▒ sonucunda te┼čhis edilebilmektedir. Gerekli görülürse ┼či┼čli─čin belirlenebilmesi için etkilenen uzuvdan ölçümler al─▒narak de─čerlendirilebilir veya kan testleri de uygulanabilir.

Lenfödem te┼čhisinde kullan─▒labilen bir di─čer teknik olan biyo-empedans uygulamas─▒ ile vücudun belirli bölgelerine elektrot ad─▒ verilen küçük metal ayg─▒tlar yerle┼čtirilir. Bu küçük elektrotlar ki┼činin fark edemeyece─či hafif elektrik ak─▒mlar─▒n─▒ vücuda vererek ak─▒mdaki de─či┼čimleri ölçer ve dokularda biriken s─▒v─▒ miktar─▒ hakk─▒nda bilgi verir.

Baz─▒ t─▒bbi görüntüleme teknikleri de fil hastal─▒─č─▒n─▒n te┼čhisinde kullan─▒labilmektedir. Lenfosintigram adl─▒ yöntemle özel bir taray─▒c─▒ yard─▒m─▒yla vücuda radyoaktif olarak i┼čaretlenmi┼č bir boyar madde enjekte edilir. Bu sayede boyan─▒n lenf sistemi içerisindeki hareketleri incelenerek lenf t─▒kan─▒kl─▒─č─▒n─▒n oldu─ču bölgeler ve s─▒v─▒ miktar─▒ hakk─▒nda bilgi sahibi olmak mümkün hale gelir.

Manyetik rezonans (MR), bilgisayarl─▒ tomografi (BT) ve ultrasonografi ise hastal─▒─č─▒n te┼čhisinde yol gösterici olarak kullan─▒labilecek di─čer görüntüleme teknikleridir. Yap─▒lacak tüm bu incelemeler hastal─▒ktan etkilenen bölgenin net bir ┼čekilde görüntülenebilmesi ve buna uygun tedavinin belirlenmesi aç─▒s─▒ndan çok önemlidir.

Fil hastal─▒─č─▒ te┼čhisi koyulan bireylerde hastan─▒n ya┼č─▒, hastal─▒─č─▒n düzeyi ve günlük hayatta neden oldu─ču olumsuzluklar bir arada de─čerlendirilerek lenfödem tedavisi için süreç planlan─▒r.

Fil Hastal─▒─č─▒ Tedavisi Nas─▒ld─▒r?

Lenfödem hastal─▒─č─▒n─▒n bugüne dek belirlenmi┼č net bir tedavisi yoktur. Fakat hücreler aras─▒nda s─▒v─▒ birikimini en aza indirmek, lenfatik sistem içerisindeki s─▒v─▒n─▒n ak─▒┼č─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rmak ve te┼čvik etmek gibi amaçlarla tedavi uygulayarak hastal─▒─č─▒n yol açabilece─či ciddi sorunlar─▒ önlemek mümkündür. Bu amaçla uygulanan tedavi, dekonjestik lenfatik tedavi olarak adland─▒r─▒l─▒r.

Fil hastal─▒─č─▒ tedavisi olarak tan─▒mlayabilece─čimiz bu uygulama lenfödem hastal─▒─č─▒n─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒na yönelik bir uygulama olmay─▒p lenfödemin yol açt─▒─č─▒ komplikasyonlar─▒n kontrol alt─▒na al─▒nabilmesini sa─člar. S─▒k─▒┼čt─▒rma (kompresyon) giysileri yard─▒m─▒yla s─▒v─▒n─▒n hastal─▒ktan etkilenmi┼č olan uzuvdan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve ┼či┼čli─čin azalt─▒lmas─▒ sa─član─▒r.

Tedavi sürecinde bir cildiye uzman─▒ndan da destek al─▒narak gerekli cilt bak─▒m─▒ ve temizli─či yap─▒lmal─▒d─▒r. Bu sayede lenfödemin ┼čiddetini art─▒rabilecek enfeksiyonlar─▒n söz konusu oldu─ču ki┼čilerde bunlar ortadan kald─▒r─▒l─▒r, di─čer bireylerde ise enfeksiyonlara kar┼č─▒ koruyucu tedavi uygulan─▒r.

Düzenli egzersiz ile etkilenen uzuvlardaki kaslar─▒n sürekli çal─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒yla lenf drenaj─▒ daha iyi bir ┼čekilde gerçekle┼čtirilir. Hastan─▒n ya┼č─▒na uygun bir egzersiz plan─▒ belirlenerek buna uyum sa─člamas─▒ önerilir. Manuel lenfatik drenaj olarak da adland─▒r─▒lan özel masaj teknikleri yard─▒m─▒yla lenfatik sistemdeki s─▒v─▒ ak─▒m─▒ uyar─▒larak ┼či┼čli─čin giderilmesi sa─članabilir.

Tüm bu teknikler, hastan─▒n günlük hayat─▒n─▒ kolayla┼čt─▒racak ve daha konforlu bir ya┼čam sürmesini sa─člayacakt─▒r. Hastal─▒─č─▒n yol açt─▒─č─▒ estetik olmayan görüntü, birçok hastada psikolojik sorunlar─▒ da beraberinde getirdi─činden hekim taraf─▒ndan gerekli görüldü─čü durumlarda hastalar psikiyatrist ve psikologlara yönlendirilmelidir.

E─čer siz de lenfödem hastal─▒─č─▒n─▒n belirtilerine benzer sorunlar ya┼č─▒yorsan─▒z derhal bir sa─čl─▒k kurulu┼čuna ba┼čvurarak detayl─▒ muayeneden geçmelisiniz. Hastal─▒─č─▒n te┼čhis edilmesi durumunda hekiminizin önerece─či tedavi sürecindeki gereklilikleri yerine getirerek daha ciddi sorunlar olu┼čmadan hastal─▒─č─▒n─▒z─▒ geride b─▒rakabilirsiniz.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Mustafa G├╝ler
Kalp ve Damar Cerrahisi
Medical Park G├Âztepe
354991

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.