Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Fizik tedavi ve rehabilitasyon; kas, eklem, kemik ve sinir sistemini etkileyen hastalıklar, yaralanmalar veya cerrahi girişimler sonrasında ortaya çıkan ağrı, hareket kısıtlılığı ve fonksiyon kayıplarının değerlendirilmesi ve rehabilitasyonuyla ilgilenen tıbbi bir uzmanlık alanıdır.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon programlarında temel amaç yalnızca mevcut yakınmaların azaltılması değildir. Kişinin hareket kapasitesinin korunması veya geliştirilmesi, günlük yaşam aktivitelerinin daha bağımsız gerçekleştirilebilmesi ve fonksiyonel kapasitenin desteklenmesi de rehabilitasyon sürecinin önemli hedefleri arasında yer alır.

Tedavi planı her hastanın tanısı, yaşı, genel sağlık durumu, kas gücü, hareket kapasitesi ve günlük yaşam ihtiyaçlarına göre kişiye özel olarak oluşturulur.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Nedir?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon, doğuştan veya sonradan gelişen kas-iskelet sistemi ve sinir sistemi hastalıklarının yanı sıra yaralanmalar, cerrahi işlemler ve kronik sağlık sorunları sonucunda oluşan hareket ve fonksiyon kayıplarının değerlendirilmesiyle ilgilenir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı tarafından yapılan değerlendirmede hastanın şikâyetlerinin yanı sıra eklem hareket açıklığı, kas gücü, denge, koordinasyon, yürüme kapasitesi ve günlük yaşam aktivitelerindeki fonksiyonel durum da dikkate alınabilir.

Rehabilitasyon programı hastanın ihtiyaçlarına göre ayaktan veya gerekli durumlarda yatarak planlanabilir. Tedavide kullanılacak yöntemler, uygulama sıklığı ve takip süreci hastalığın türüne, mevcut fonksiyon kaybına ve belirlenen rehabilitasyon hedeflerine göre değişebilir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon, gerektiğinde ortopedi, nöroloji ve diğer tıbbi branşlarla multidisipliner şekilde yürütülebilir.

Fizik Tedavi Uzmanına Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Kas, eklem veya sinir sistemiyle ilişkili bazı yakınmalar kısa süre içinde kendiliğinden gerileyebilirken uzun süren veya günlük yaşamı etkileyen durumlarda fizik tedavi ve rehabilitasyon değerlendirmesi gerekebilir.

Fizik tedavi uzmanına başvurulabilecek durumlar arasında şunlar yer alabilir:

• Süreklilik gösteren bel, boyun, sırt veya eklem ağrıları
• Hareket sırasında ağrı veya hareket kısıtlılığı
• Kas gücünde azalma
• Denge ve koordinasyon problemleri
• Yürüme güçlüğü veya yürüme biçiminde değişiklik
• Kol veya bacaklarda fonksiyon kaybı
• Sinir sıkışmasına bağlı yakınmalar
• Yaralanma sonrası hareket kısıtlılığı
• Cerrahi girişim sonrasında rehabilitasyon ihtiyacı
• İnme veya nörolojik hastalık sonrasında gelişen hareket kayıpları
• Günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirmede zorlanma

Ani gelişen kol veya bacak güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu, yüzün bir tarafında düşme, hızlı ilerleyen nörolojik kayıp veya yeni başlayan idrar ve dışkı kontrol problemi gibi belirtiler ise acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hangi Hastalıklara Bakar?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon bölümü; kas-iskelet sistemi hastalıklarından nörolojik hastalıklara, ortopedik yaralanmalardan ameliyat sonrası fonksiyon kayıplarına kadar farklı sağlık sorunlarında değerlendirme ve rehabilitasyon desteği sağlayabilir.

Hangi rehabilitasyon yönteminin uygulanacağı yalnızca hastalığın adına göre değil; kişinin fonksiyonel durumu, hareket kapasitesi, kas gücü, günlük yaşam gereksinimleri ve tedavi hedefleri dikkate alınarak belirlenir.

Kas İskelet Sistemi Hastalıkları

Kas-iskelet sistemi hastalıkları fizik tedavi ve rehabilitasyon bölümüne en sık başvuru nedenleri arasında yer alır. Bel, boyun, sırt, omuz, diz ağrısı ve diğer eklem bölgelerinde ortaya çıkan ağrı ve hareket kısıtlılıkları bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bel fıtığı ve boyun fıtığı eklem sorunları, kas spazmları, sinir sıkışmaları, osteoporoz, dejeneratif eklem hastalıkları, skolyoz, fibromiyalji ve miyofasiyal ağrı sendromu gibi durumlarda hastanın mevcut fonksiyonları değerlendirilerek uygun bir rehabilitasyon programı oluşturulabilir.

Romatoid artrit ve ankilozan spondilit gibi romatizmal hastalıklarda da hareket açıklığının korunması, kas gücünün desteklenmesi ve günlük yaşam aktivitelerinin sürdürülebilmesine yönelik fizik tedavi uygulamalarından yararlanılabilir.

Karpal tünel ve kübital tünel gibi sinir sıkışmaları, tetik parmak, boyun kaynaklı baş ağrıları ve kas-iskelet sistemiyle ilişkili diğer fonksiyonel sorunlar da fizik tedavi uzmanı tarafından değerlendirilebilir.

Ortopedik ve Ameliyat Sonrası Rehabilitasyon

Kırıklar, kas ve tendon yaralanmaları, spor yaralanmaları ve ortopedik cerrahi girişimler sonrasında hareket kapasitesinin yeniden kazanılması için rehabilitasyon gerekebilir.

Spor sırasında gelişen menisküs yaralanmaları, kas zedelenmeleri ve benzeri sorunlarda rehabilitasyon programı kişinin yaralanma türüne ve fonksiyonel durumuna göre planlanır. Cerrahi uygulanmış hastalarda ise program, yapılan işlemin özellikleri ve cerrah tarafından belirlenen hareket veya yük verme kısıtlamaları dikkate alınarak oluşturulur.

Bel ve boyun fıtığı ameliyatları, el cerrahisi ve mikrocerrahi işlemleri sonrasında eklem hareket açıklığının, kas gücünün ve günlük yaşam becerilerinin desteklenmesi amacıyla rehabilitasyon uygulanabilir.

Yanık sonrasında gelişebilen hareket kısıtlılıkları ve doku değişikliklerinde de uygun hastalarda rehabilitasyon programları planlanabilir.

Ortopedik rehabilitasyonun süresi her hastada aynı değildir. Yaralanmanın veya cerrahinin türü, kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve fonksiyonel hedefleri tedavi programının kapsamını belirleyen faktörler arasında yer alır.

Nörolojik Rehabilitasyon

Nörolojik rehabilitasyon, beyin, omurilik veya sinir sistemini etkileyen hastalıklar sonucunda ortaya çıkan hareket, denge, koordinasyon ve günlük yaşam becerilerindeki kayıpların yönetilmesine yönelik olarak planlanır.

İnme sonrasında gelişen hemipleji, omurilik yaralanmalarına bağlı parapleji ve tetrapleji, Parkinson hastalığı, multipl skleroz, serebral palsi ve farklı nörolojik hastalıklarda rehabilitasyon programlarından yararlanılabilir.

Herediter ataksi ve distonilerde denge, koordinasyon ve hareket kontrolünün desteklenmesine; motor nöron hastalıkları, musküler distrofiler ve miyopatilerde ise mevcut kas gücü ve fonksiyonların mümkün olduğunca korunmasına yönelik programlar oluşturulabilir.

Kauda equina sendromu, anoksik beyin hasarı, poliomyelit sekeli ve meningomyelosel gibi durumlarda da kişinin kas gücü, yürüme kapasitesi ve günlük yaşam aktiviteleri değerlendirilerek rehabilitasyon gereksinimi belirlenebilir.

Beyin ve merkezi sinir sistemini etkileyen bazı tümörler veya bunların tedavileri sonrasında gelişen hareket ve denge sorunları da nörolojik rehabilitasyon kapsamında ele alınabilir.

Pediatrik rehabilitasyon, el cerrahisi sonrası rehabilitasyon ve yanık sonrası rehabilitasyon da fizik tedavi ve rehabilitasyonun destek verdiği alanlar arasında yer alabilir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyonda Hangi Tedavi Yöntemleri Uygulanır?

Fizik tedavi ve rehabilitasyonda kullanılacak yöntemler hastanın tanısı, şikâyetleri, fonksiyonel durumu ve tedavi hedeflerine göre belirlenir. Her hastaya aynı uygulamaların yapılması gerekmez ve tedavinin süresi kişiden kişiye değişebilir.

Egzersiz: Fizik tedavi ve rehabilitasyonun temel bileşenlerinden biridir. Kas gücünün, dayanıklılığın, esnekliğin, eklem hareket açıklığının, denge ve koordinasyonun desteklenmesine yönelik kişiye özel egzersizler planlanabilir. Duruş bozukluklarının yönetimi ve günlük yaşam hareketlerinin geliştirilmesi amacıyla da kullanılabilir.

Manuel terapi: Kas, eklem ve yumuşak dokulara elle uygulanan çeşitli teknikleri kapsar. Kas gerginliğinin ve eklem hareket kısıtlılığının azaltılması veya hareket fonksiyonunun desteklenmesi amacıyla uygun hastalarda rehabilitasyon programına dahil edilebilir.

Elektroterapi: Farklı elektrik akımlarından yararlanılan fizik tedavi uygulamalarını kapsar. Ağrı kontrolü, kas aktivasyonunun desteklenmesi veya bazı fonksiyonel sorunların yönetilmesi amacıyla kullanılabilir.

Termoterapi: Yüzeysel veya derin ısı uygulamalarının kullanıldığı yöntemleri kapsar. Hastanın durumuna göre sıcak paketler, ultrason ve farklı fiziksel ajanlardan yararlanılabilir.

Kriyoterapi: Soğuk uygulamalarından yararlanılan fizik tedavi yöntemidir. Özellikle bazı akut yaralanmalarda veya şişlik ve ağrının kontrol edilmesinin hedeflendiği durumlarda hekim değerlendirmesine göre uygulanabilir.

Hidroterapi: Suyun fiziksel özelliklerinden yararlanılarak gerçekleştirilen rehabilitasyon uygulamalarını kapsar. Uygun hastalarda hareketlerin desteklenmesi ve egzersiz programının bir parçası olarak değerlendirilebilir.

Mekanoterapi: Belirli mekanik cihaz ve ekipmanlardan yararlanılarak uygulanan rehabilitasyon yöntemlerini içerir. Hastanın ihtiyacına göre germe, hareket veya destekleyici uygulamalar programlanabilir.

Fototerapi: Belirli ışık ve lazer uygulamalarının tıbbi gereklilik halinde kullanıldığı fizik tedavi yöntemlerini kapsar.

Bunların yanında uygun hastalarda eklem ve yumuşak doku enjeksiyonları, kuru iğne ve farklı girişimsel uygulamalar da fizik tedavi uzmanının değerlendirmesi doğrultusunda tedavi planının bir parçası olabilir.

Robotik rehabilitasyon ve robotik yürüme sistemleri ise belirli hasta gruplarında daha ileri rehabilitasyon programlarının bir bileşeni olarak değerlendirilebilir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Süreci Nasıl İlerler?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci kişinin mevcut sağlık durumuna ve rehabilitasyon hedeflerine göre planlanır. İlk değerlendirmeden takip aşamasına kadar program hastanın tedaviye verdiği yanıta göre değiştirilebilir.

İlk değerlendirme:

Fizik tedavi uzmanı hastanın mevcut şikâyetlerini, sağlık geçmişini, daha önce geçirdiği hastalık veya ameliyatları ve günlük yaşamda yaşadığı güçlükleri değerlendirir. Kas gücü, eklem hareket açıklığı, denge, koordinasyon ve yürüme gibi fonksiyonlar incelenebilir. Gerekli görülmesi halinde mevcut görüntüleme ve laboratuvar sonuçları değerlendirilir veya ek tetkikler istenebilir.

Tedavi planının oluşturulması:

Değerlendirme sonucunda hastanın kısa ve uzun dönem rehabilitasyon hedefleri belirlenir. Uygulanacak fizik tedavi yöntemleri, egzersiz programı ve seans planlaması kişinin ihtiyaçlarına göre oluşturulur.

Uygulama:

Belirlenen rehabilitasyon programı ilgili sağlık profesyonelleri tarafından uygulanır. Egzersiz, fiziksel ajanlar, manuel uygulamalar ve gerekli diğer yöntemler program kapsamında kullanılabilir.

Ev programı:

Rehabilitasyonun yalnızca hastane veya klinik ortamıyla sınırlı kalmaması amacıyla kişiye uygun egzersizler ve günlük yaşam önerileri verilebilir. Egzersizlerin doğru şekilde ve önerilen sıklıkta uygulanması tedavinin önemli bir bölümünü oluşturabilir.

Takip ve yeniden değerlendirme:

Hastanın ağrı düzeyi, hareket kapasitesi, kas gücü ve günlük yaşam fonksiyonları belirli aralıklarla yeniden değerlendirilir. İlerlemeye göre tedavi programının içeriği, yoğunluğu veya hedefleri değiştirilebilir.

Her hastanın rehabilitasyon süreci farklıdır. Belirli bir tetkikin tüm hastalarda yapılması, aynı yöntemlerin uygulanması veya belirli sayıda seansta kesin sonuç elde edilmesi beklenmemelidir.

Fizik Tedavi Uzmanı ve Fizyoterapist Arasındaki Fark Nedir?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı ile fizyoterapist, rehabilitasyon sürecinde farklı ancak birbirini tamamlayan görevler üstlenir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı, tıp fakültesi eğitimini tamamladıktan sonra fiziksel tıp ve rehabilitasyon alanında uzmanlık eğitimi alan hekimdir. Hastanın tıbbi değerlendirmesini yapar, tanı sürecini yönetir, gerekli tetkikleri değerlendirir ve rehabilitasyon programının tıbbi planlamasını gerçekleştirir. Tedavinin ilerleyişini takip eder ve gerektiğinde programda değişiklik yapabilir.

FTR uzmanları kas-iskelet sistemi hastalıklarının yanı sıra nörolojik ve fonksiyonel sorunların rehabilitasyonunda da görev alabilir. Poliklinik, servis ve gerekli durumlarda yoğun bakım hastalarının rehabilitasyon süreçlerinde diğer tıp branşlarıyla birlikte çalışabilirler.

Fizyoterapist ise üniversitelerin fizyoterapi ve rehabilitasyon alanında lisans eğitimi alan sağlık profesyonelidir. Hekim tarafından oluşturulan tıbbi tedavi ve rehabilitasyon planı doğrultusunda egzersiz, hareket eğitimi ve ilgili fizyoterapi uygulamalarının yürütülmesinde görev alır.

Fizyoterapist hastanın fonksiyonel ilerlemesini takip eder, egzersizlerin doğru şekilde uygulanmasını destekler ve rehabilitasyon sürecinde elde edilen bulguları tedavi ekibiyle paylaşır.

Bu nedenle fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci, uzman hekimin tıbbi değerlendirme ve tedavi planlaması ile fizyoterapistin rehabilitasyon uygulamalarını birlikte yürüttüğü ekip çalışmasına dayanır.

Ankara Batıkent’te Yatarak ve Robotik Rehabilitasyon

Medical Park Ankara Batıkent Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü’nde kas-iskelet sistemi hastalıkları, nörolojik hastalıklar, hareket ve yürüme bozuklukları ile günlük yaşam aktivitelerini etkileyen fonksiyon kayıplarına yönelik rehabilitasyon programları uygulanmaktadır.

Hastanın mevcut sağlık durumu, kas gücü, hareket kapasitesi, denge ve koordinasyon özellikleri değerlendirilerek rehabilitasyon programının ayaktan mı yoksa yatarak mı yürütüleceğine karar verilebilir.

Yatarak fizik tedavi ve rehabilitasyon, yoğun ve düzenli rehabilitasyon desteğine ihtiyaç duyan hastalarda hastane ortamında yürütülen bir rehabilitasyon modelidir. İnme, omurilik yaralanmaları, ciddi nörolojik hastalıklar, büyük ortopedik girişimler sonrasında gelişen hareket kayıpları veya günlük yaşam aktivitelerinde belirgin desteğe ihtiyaç duyulan durumlarda değerlendirilir.

Yatarak rehabilitasyon sürecinde kas gücü, eklem hareket açıklığı, denge, yürüme kapasitesi ve günlük yaşam becerileri takip edilerek kişiye özel bir program oluşturulabilir.

Robotik rehabilitasyon ise yatarak rehabilitasyondan farklı olarak bir tedavi ortamını değil, uygun hastaların rehabilitasyon programına dahil edilebilen teknolojik bir uygulamayı ifade eder.

Robotik sistemler, hareket ve yürüme fonksiyonlarında kayıp yaşayan uygun hastalarda kontrollü ve tekrarlayıcı hareket çalışmalarının yapılmasına yardımcı olabilir. Robotik yürüme rehabilitasyonunda adım ritmi, alt ekstremite hareketleri ve yürüme paternleri kişinin mevcut fonksiyonel kapasitesine göre çalıştırılabilir.

Robotik rehabilitasyonun her hasta için uygun olması beklenmez. Kullanım kararı, hastanın tanısı, kas gücü, hareket kapasitesi ve rehabilitasyon hedefleri değerlendirilerek verilir.

Ankara Batıkent Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü hakkında detaylı bilgi almak ve randevu oluşturmak için Medical Park Ankara Batıkent Hastanesi randevu sayfasını ziyaret edebilirsiniz.