İshale Ne İyi Gelir? İshali Ne Keser ve Neden Olur?

İshal (Diyare) Nedir?

İshal (diyare), dışkının normalden daha sulu, gevşek ve sık aralıklarla yapılması durumudur. İshal, bağırsakların su emilimini yeterince gerçekleştirememesi sonucu ortaya çıkar ve sindirim sisteminin en sık görülen sorunlarından biridir.

Normal şartlarda bağırsaklar, sindirilen besinlerden suyu emer ve dışkıyı şekillendirir. Ancak bazı durumlarda bu süreç bozulur ve dışkı sulu hale gelir. Bu durum kısa süreli olabileceği gibi, bazı kişilerde daha uzun sürebilir ve tedavi gerektirir.

İshal, çoğu zaman vücudun zararlı mikroorganizmaları atma mekanizmasıdır. Ancak bu süreçte ciddi sıvı ve elektrolit kaybı yaşanır. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olan bireylerde bu durum daha risklidir. Bu nedenle uzun süren veya şiddetli ishal durumlarında uzman hekimler tarafından değerlendirme yapılması gerekir.

Uzm. Dr. Dilek ERDÖNMEZ ishalin en genel tanımını aşağıdaki videoda detaylı bir şekilde ele alıyor.

İshalle birlikte çocuklarda kusma, karın ağrısı ateş de olabilir. İshal olgularında tedavi planlaması ishal süresinin uzunluğuna ve nedenine bağlı olarak değişkenlik gösterir. İshal nedeniyle vücudun kaybettiği sıvının geri konması (rehidrasyon terapisi), ishal tedavisinin en önemli noktalarından biridir.

Bebek ve çocuk yaş grubunda ishal meydana gelmesi oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak diyare ile birlikte vücutta aşırı bir sıvı kaybı meydana gelmesi müdahale gerektirebilir.

Yenidoğan dönemindeki bebeklerde ishal gelişimini takip eden 1 gün içerisinde dehidrasyon meydana gelebileceği için dikkatli olunması gerekir. Bebek ve küçük çocukların idrarında azalma, ağzın kuru olması, ağlama esnasında gözyaşının akmaması, çökük göz küreleri ve fontanel, uykuya eğilim veya huzursuzluk, vücutta sıvı kaybı sonrası meydana gelen değişiklikler arasındadır.

İshal Neden Olur?

İshal neden olur sorusu, birçok farklı faktörle ilişkilidir. En sık neden enfeksiyonlar olsa da yaşam tarzı ve sağlık durumu da önemli rol oynar.

Enfeksiyonlar

Viral, bakteriyel ve paraziter enfeksiyonlar ishalin en yaygın nedenidir. Özellikle rota virüs, norovirüs ve bazı bakteriler bağırsakları etkileyerek ishale yol açar. Bu enfeksiyonlar genellikle kirli su, iyi yıkanmamış sebzeler veya hijyenik olmayan ortamlar aracılığıyla bulaşır. Enfeksiyon kaynaklı ishaller genellikle ani başlar ve birkaç gün içinde düzelir.

Besin Zehirlenmesi

Bozulmuş veya uygun koşullarda saklanmamış gıdaların tüketilmesi, bağırsakların hızla tepki vermesine neden olur. Bu durumda vücut zararlı maddeleri dışarı atmaya çalışır ve ishal gelişir. Besin zehirlenmesine bağlı ishallerde mide bulantısı, kusma ve karın ağrısı da sık görülür. Bu süreçte sıvı kaybının önlenmesi büyük önem taşır.

İlaç Kullanımı

Bazı ilaçlar, özellikle antibiyotikler bağırsak florasını etkileyerek ishale neden olabilir. Bu durum bağırsaktaki faydalı bakterilerin azalması sonucu ortaya çıkar. İlaçlara bağlı ishal genellikle geçicidir. Ancak uzun süre devam ederse mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Bağırsak hastalıkları, emilim bozuklukları ve bazı kronik rahatsızlıklar kronik ishale yol açar. Bu nedenle uzun süren ishal şikayetleri kesinlikle ihmal edilmemelidir. Erken tanı, tedavi sürecini kolaylaştırır.

İshale Ne İyi Gelir?

İshale iyi gelen yöntemler arasında muz, elma püresi, pirinç ve tost gibi nişastalı ve düşük lifli gıdalarla, yoğurt, kabuksuz patates, balık ve et gibi protein ve potasyumdan zengin besinler tüketmek yer alır. Bunların yanı sıra bol su içmek de ishale iyi gelen doğal yöntemlerin başında gelir.

İshal önleyici ve bağırsak hareketlerini düzenleyici ilaçların kullanımı konusunda, bazı enfeksiyon hastalığına bağlı ishal gelişmiş olgularda mevcut tabloyu kötüleştirebileceği için dikkatli olunması gerekir. Kilo kontorolü ve sağlık beslenme de ishale iyi gelir. 

Uygulandığı süreçte ishale iyi gelen yöntemler şu şekildedir:

• Muz, elma püresi, pirinç ve tost gibi düşük lifli gıdalar tüketmek
• Yoğurt ve kefir gibi probiyotik içeren besinlere yer vermek
• Patates haşlaması gibi mideyi yormayan yiyecekler tercih etmek
• Balık ve yağsız et gibi kolay sindirilen protein kaynakları tüketmek
• Bol su ve uygun sıvılar içerek sıvı kaybını önlemek
• Kafeinli ve alkollü içeceklerden uzak durmak
• Lif oranı yüksek, yağlı ve baharatlı yiyecekleri bir süre sınırlamak
• Dengeli ve düzenli beslenerek bağırsakları yormamak
• Gerekli durumlarda doktor önerisiyle probiyotik veya ilaç tedavisi uygulamak

Zehirli (Tehlikeli) İshal Nedir?

Zehirli ya da tehlikeli ishal, vücutta ciddi sıvı ve elektrolit kaybına neden olan, hızlı seyirli ve potansiyel olarak hayati tehlike oluşturabilen ishal türüdür. Genellikle bakteriyel toksinlerin (örneğin Vibrio cholerae veya Clostridium difficile), virüslerin ya da parazitlerin neden olduğu ağır bağırsak enfeksiyonları sonucu ortaya çıkar.

Bu tür ishalde bağırsaklar, toksinler nedeniyle suyu geri ememez ve vücut kısa sürede büyük miktarda sıvı kaybeder. Bu durum şiddetli susuzluk, tansiyon düşüklüğü, halsizlik, kas krampları, bilinç bulanıklığı ve hatta şok gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Zehirli ishal özellikle çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde ciddi risk oluşturur. Hastalık kısa sürede ilerleyebileceği için evde tedavi edilmeye çalışılmamalı, acilen tıbbi yardım alınmalıdır.

Zehirli (Tehlikeli) İshalin Belirtileri Nelerdir?

Tehlikeli ishalin belirtileri başta sıradan ishal şikayetleri olarak ortaya çıkıp şiddeti giderek artabilir. Tehlikeli ishal belirtileri içinden bazıları şu şekilde sıralanabilir:

• Karında şişlik, kramp ve ağrılar
• Bağırsak hareketliliğini kontrol etmede zorlanma
• Yüksek ateş
• Dışkıda kan veya mukus
• Hızlı kilo kaybı (bir gün içerisinde dahi tartıda fark edilir değişiklik)
• Kusma ve mide bulantısı

Bu belirtilere ek olarak hızlı bir şekilde yüksek oranda su kaybının yaşanması nedeniyle hastada dehidrasyon belirtileri de görülebilir. Dehidrasyon sebebiyle oluşan semptomlardan bazıları şunlardır:

• Baş ağrıları
• Ciltte kızarıklık ve kuruluk
• Sinirlilik ve kafa karışıklığı
• Tansiyonda ciddi düşüş
• Baş dönmesi ve dengenin sağlanmasında güçlük
• Hafıza sorunları
• İdrara çıkışın normalden az olması ve idrar renginin koyulaşması

İshale neden olan hastalık veya şikayete bağlı olarak ishal semptomlarına ek belirtiler de ortaya çıkabilir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda ağızda kuruluk, huzursuzluk, bıngıldağın ve yanakların içe çökmesi, gözyaşı olmadan ağlama gibi belirtiler gözlenebilir. 

Normalin altında değiştirilen bez sayısı gibi durumlar dehidrasyonun anlaşılması için belirleyici olabilir. Bebekler şikayetlerini yetişkinler gibi dile getiremediğinden bakımı üstlenen kişinin semptomları ve değişimleri gözlemesi hızlı tanı, tedavi süreci için oldukça önemlidir.

İshal, normalin dışında bir tablo ile karşılaşılmasına rağmen belirli sürelerde gruplandırılarak takip ve tadavisini yapmak mümkündür. Eğer iki üç gün ile bir haftaya kadar süren bir ishal var ve şiddetli bir ateş, kusma, bulantı etki etmiyor ise ve semptomatik probiyotik tedavisine cevap veriyor ise bu kısa süreli akut isal tablosudur. Fakat ishal iki ve üç haftayı geçiyor ise kronik ishal adı altında değerlendirmek gerekir ve buna göre takip ve tedavisini düzenlemek gerekmektedir.

İshal Türleri Nelerdir?

İshal, dışkının normalden daha sulu ve sık olmasıyla karakterize bir sindirim sistemi bozukluğudur. İshal türleri şunlardır:

Akut ishal: En sık görülen türdür. Genellikle virüs, bakteri veya parazit kaynaklı enfeksiyonlar sonucu gelişir ve birkaç gün içinde geçer.

Kronik ishal: Dört haftadan uzun süren ishal türüdür. Genellikle irritabl bağırsak sendromu (IBS), çölyak hastalığı veya inflamatuvar bağırsak hastalıkları gibi altta yatan kronik rahatsızlıklardan kaynaklanır.

Salgısal ishal: Bağırsakların fazla sıvı salgılaması sonucu ortaya çıkar. Genellikle bakteriyel toksinler (örneğin kolera) neden olur.

Ozmotik ishal: Bağırsakta emilmeden kalan maddeler su çektiğinde görülür. Laktoz intoleransı gibi durumlarda sık rastlanır.

Yağlı (steatoreik) ishal: Yağ emilim bozukluklarına bağlı olarak dışkının parlak, kötü kokulu ve yağlı olmasıyla kendini gösterir.

İshal Neden Olur?

İshalin en yaygın nedeni sindirim sistemine giren enfeksiyonlardır, ancak birçok farklı faktör de etkili olabilir. İshalin olası nedenleri şunlardır:

• Bakteriyel veya viral enfeksiyonlar: Salmonella, E. coli, rotavirüs gibi mikroorganizmalar en sık nedenlerdir.
• Parazitler: Giardiasis gibi paraziter hastalıklar uzun süreli ishale yol açabilir.
• Yiyecek zehirlenmeleri: Bozulmuş veya kontamine gıdaların tüketilmesi sonucu gelişir.
• İlaçlar: Özellikle antibiyotikler, bağırsak florasını bozarak ishale neden olabilir.
• Gıda intoleransları: Laktoz veya gluten duyarlılığı bağırsak dengesini bozabilir.
• Bağırsak hastalıkları: Crohn hastalığı, ülseratif kolit veya irritabl bağırsak sendromu kronik ishale yol açabilir.
• Stres ve anksiyete: Sinir sistemi ile bağırsak arasındaki etkileşim nedeniyle psikolojik faktörler de ishal oluşturabilir.
  

Tedavi Edilmeyen İshal Nelere Sebep Olabilir?

Ateş, kusma ve ishali olan çocuk zamanında tanı almaz ve tedavisi yapılmaz ise sıvı kaybı bulguları olabilir. Sıvı kaybı bulguları başta halsizlik ve keyifsizlik iken daha sonra ağızda kuruma,iştahsızlık, yaşam kalitesi düşüklüğü, tansiyon düşmesi, şuur bozukluğu, daha da ileri giderse eğer koma ve ölümle karşılaşılabilir.

Çocuklarda İshale Ne İyi Gelir?

İshal, 24 saat içinde üçten fazla ya da her zamankinden daha sık ve daha sulu dışkılama olarak tanımlanır. Özellikle ilk 5 yaş grubundaki çocuklarda daha sık görülür. Çocuklarda ishalin en yaygın nedeni virüslerdir. Bu nedenle çoğu vakada antibiyotik tedavisine ihtiyaç duyulmaz.

İshal ve kusma birlikte görüldüğünde, sıvı kaybı riski arttığı için durum daha dikkatli takip edilmelidir. Beslenebilen ve kusması olmayan çocuklarda ishal genellikle destek tedavisi ile zamanla düzelir. Ancak kusma sıklığının artması, beslenmenin belirgin şekilde azalması veya çocuğun sıvı alamaması durumunda tıbbi değerlendirme gerekir.

Çocuklarda İshal Neden Olur?

Çocuklarda ishalin en sık nedeni viral enfeksiyonlardır. Bunun dışında:

• Hijyen kurallarına uyulmaması
• Güvenli olmayan gıda tüketimi
• Kirli su teması
• Kalabalık havuz kullanımı
• Pastörize edilmemiş süt ürünleri ishale yol açabilir. Özellikle yaz aylarında gıda güvenliği daha da önem kazanır.

Çocuklarda İshal ve Kusma Neden Daha Risklidir?

Kusma eşlik eden ishal vakalarında çocuklar yeterli sıvı ve besin alamaz. Bu durum kısa sürede sıvı kaybına (dehidratasyon) yol açabilir.

Aşağıdaki durumlar daha dikkatli takip gerektirir:

• Çocuğun neredeyse hiç beslenememesi
• Kusma sıklığının artması
• Halsizlik ve bitkinlik
• Ateşin 38°C üzerine çıkması

Bu belirtiler varsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Evde İshal Tedavisi Nasıl Olmalıdır?

Hafif ve orta şiddetli vakalarda evde ishal tedavisi yeterli olabilir. Tedavinin temel amacı sıvı kaybını önlemek ve bağırsakların toparlanmasına destek olmaktır.

Sıvı Desteği (Oral Rehidratasyon)

Eczanelerde bulunan ve su ile hazırlanan özel sıvı karışımları, vücudun kaybettiği sıvı ve mineralleri yerine koymak için kullanılır. Bu karışımlar, hastanede damar yoluyla verilen serum tedavisine benzer içeriğe sahiptir.

• 2 yaş altındaki çocuklara her ishalli dışkı sonrası bir çay bardağı
• 2 yaş üzerindekilere yarım ya da bir su bardağı
• Daha büyük çocuklara içebildiği kadar verilmesi önerilir.

Kusma varsa az ve sık aralıklarla sıvı verilmelidir.

Beslenme Düzeni

Çocuklarda ishal sırasında beslenme tamamen kesilmemelidir. Uygun besinlerle bağırsakların toparlanması desteklenebilir.

Verilebilecek besinler:

• Muz
• Yoğurt
• Pirinç ve pirinç lapası
• Haşlanmış patates
• Haşlanmış tavuk
• Yağsız çorbalar (pirinçli, patatesli, havuçlu)
• Ayran
• Ekmek
• Kaçınılması gerekenler:
• Şekerli gıdalar
• Kızartmalar
• Baharatlı yiyecekler
• Asitli içecekler
• Bağırsak Destek Tedavileri

Bazı durumlarda bağırsak florasını destekleyen takviyeler ve çinko içeren destek ürünleri önerilebilir. Bu tür destekler, ishal süresinin kısalmasına ve bağırsak yüzeyinin daha hızlı toparlanmasına yardımcı olabilir. Ancak bu ürünler mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır.

Evde Tedavi Sırasında Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalı?

Evde uygulanan tedaviye rağmen aşağıdaki durumlar görülüyorsa tekrar doktora başvurulmalıdır:

• İshal sıklığının azalmaması veya artması
• Yeni başlayan yüksek ateş
• Çocuğun beslenememesi
• Kusmanın artması
• Halsizlikte belirgin artış
• Ağız kuruluğu ve idrar miktarında azalma

Bu belirtiler sıvı kaybının ilerlediğini gösterebilir.

İshalden Korunmak İçin Nelere Dikkat Edilmeli?

Çocuklarda ishalin önlenmesinde hijyen ve gıda güvenliği büyük önem taşır.

• İyi pişmemiş et tüketilmemelidir.
• Pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerinden kaçınılmalıdır.
• Pişmiş yemekler uygun koşullarda saklanmalıdır.
• Isıtılmış yemek tekrar buzdolabına konulmamalıdır.
• Kalabalık ve hijyen koşulları belirsiz havuzlardan kaçınılmalıdır.
• Özellikle yaz aylarında dış ortamda tüketilen et ve süt ürünlerine karşı daha dikkatli olunmalıdır.

İshal hastalığında çocuğun yaşı çok önemlidir. Çünkü beslenme şekline göre ishal kavramı da değişmektedir İshal şikayeti olan bebek yeni doğan bebek ise genelde normal bir durumdur.Fakat bebekler 6 aylık döneme geldi ise, ek gıdaya başladığında viral veya enfeksiyonlar sonucu ishal yaşamış olabilir.

Enfeksiyonların viral ya da bakteriyel olduğunu ayırt etmek, uygulanacak tedavi açısından çok önemlidir.

Çocuk, ilk okul çağına geldiğinde, kanlı ishal, şiddetli karın ağrıları keyifsiz iştahsız, besin reddi olan ve hayattan keyif almayan bir çocuk ile karşılaşıldığında kronik hastalıkları düşünmek, tanı ve tedavisine yönelmek gerekir.

İshal, normalin dışında bir tablo ile karşılaşılmasına rağmen belirli sürelerde gruplandırılarak takip ve tadavisini yapmak mümkündür. Eğer iki üç gün ile bir haftaya kadar süren bir ishal var ve şiddetli bir ateş,kusma, bulantı etki etmiyor ise ve semptomatik probiyotik tedavisine cevap veriyor ise bu kısa süreli akut isal tablosudur. Fakat ishal iki ve üç haftayı geçiyor ise kronik ishal adı altında değerlendirmek gerekir ve buna göre takip ve tedavisini düzenlemek gerekir.

Çocuklarda ishal tedavisi,çocuğun yaşı ve nedenine göre değişebilir. Eğer küçük bir bebek ise sadece semptomatik, sıvı alımını yerine koyarak tedavi etmek mümkündür. Eğer bebek büyük ise ve bakteriyel bir enfeksiyon ile karşılaşılmış ise antibiyotik kullanmaya varacak kadar tedavi spektrumu genişleyebilir.

Kronik bir hastalık var ise sadece probiyotik vermek, sıvı yerine koymak ve destek tedavileri yetmez; hastanın ,nedenine yönelik tedavi programları yapılması gerekmektedir.

Ateş, kusma ve ishali olan çocuk zamanında tanı almaz ve tedavisi yapılmaz ise sıvı kaybı bulguları olabilir.

Sıvı kaybı bulguları başta halsizlik ve keyifsizlik iken daha sonra ağızda kuruma, iştahsızlık, yaşam kalitesi düşüklüğü, tansiyon düşmesi, şuur bozukluğu, daha da ileri giderse eğer, koma ve ölümle karşılaşılabilir.

Bebeklerde İshale Ne İyi Gelir?

Bebeklerde ishal, çoğunlukla enfeksiyonlar, diş çıkarma süreci, yanlış beslenme veya gıda intoleransları nedeniyle ortaya çıkar. Tedavi sürecinde en önemli nokta, bebeğin kaybettiği sıvı ve minerallerin geri kazandırılmasıdır.

• Anne sütü: En etkili doğal besindir. Anne sütü, hem sıvı ihtiyacını karşılar hem de bağışıklık sistemini güçlendirir.

• Sıvı takviyesi: Doktor önerisiyle verilen elektrolit içeren sıvı solüsyonları (oral rehidrasyon sıvıları) sıvı kaybını önlemeye yardımcı olur.

• Beslenmeye dikkat: Bebeğin yaşı uygunsa pirinç lapası, haşlanmış patates, muz püresi veya yoğurt gibi sindirimi kolay gıdalar tercih edilebilir.

• Doktor kontrolü: İshal üç günden uzun sürerse, ateş veya kanlı dışkı görülürse mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Bebeklerde ishalde evde tedaviye başlamadan önce her zaman bir çocuk doktoruna danışmak gerekir.

İshal (Diyare) Salgını Neden Olur?

İshal (diyare), özellikle bağırsaklarda olmak üzere sindirim sisteminde su emiliminin azalması ve su salınımının artması nedeniyle ortaya çıkar. Laktoz intoleransı diyare nedenlerine örnek teşkil eder.

Laktoz intoleransı, süt şekeri olarak da bilinen laktoza karşı hassas sindirim sistemine sahip kişilerde şişkinlik, aşırı gaz ve sulu dışkılama şikayetleri ile seyreden bir rahatsızlıktır.

Enfeksiyon hastalıklarına bağlı olarak da ishal ortaya çıkabilir. Virüs ya da bakteriler gibi çeşitli bulaşıcı hastalık etkenleri, bağırsak çeperinde harabiyete neden olarak sindirim sisteminde su emilimini engelleyici özellik gösterebilir.

İshal olguları akut, kronik, enfeksiyon hastalığına bağlı ya da enfeksiyonla ilişkili olmayan olmak üzere 4 farklı grupta değerlendirilir. Akut ishal, sulu dışkılama şikayetinin 2 haftadan daha kısa sürdüğü durumlara denir. Zararlı bir mikroorganizmaya ya da virüslere bağlı olarak oluşan enfeksiyöz ishal, akut ishal nedenlerinin başında gelir.

Hem çocuk yaş grubunda hem de yetişkin kişilerde, her 5 bulaşıcı hastalığa bağlı oluşmuş ishal olgusundan birinin nedeni norovirüstür. Norovirüs gelişmekte olan ülkelerde yılda yüzbinlerce kişinin ölümüne neden olmaktadır. Geçmişte rotavirüs, dünya genelinde bebek ve küçük yaştaki çocuklarda ciddi seyirli ishallere neden olmuştur.

Aşılama programları ile rotavirüse bağlı ortaya çıkan ishal olgularında olumlu sonuçlar elde edilebilmiştir. İshal ile seyredebilecek enfeksiyon hastalığı etkeni bakteriler arasında ise salmonella türevi bakteriler ve e.coli bakterisi bulunur.

İshalin 4 haftadan daha uzun süre ile devam etmesi halinde kronik (uzun süreli) ishal tanımlaması yapılır. Bu ishal türü nedenleri arasında bulaşıcı hastalıklara nadir olarak rastlanılır.

Sindirim ve emilim ile ilgili rahatsızlıklar (malabsorpsiyon), inflamatuar (iltihabi) bağırsak hastalıkları ve çeşitli ilaçların yan etkisi olarak kronik ishal ortaya çıkabilir.

Birçok farklı faktör ishal gelişiminde rol oynayabilir.

Kronik İshalin Belirtileri:

• Barsak enfeksiyonları: Virüsler, bakteriler, parazitler ve diğer mikroplar
• Gıda zehirlenmesi
• Diş çıkarma
• Bazı gıdalara karşı hassasiyet (intolerans, alerji)
• Gereğinden fazla meyve ve meyve suyu (özellikle elma ve üzüm) tüketimi ve diğer ishal yapıcı gıdalar
• Antibiyotik tedavisi
• Üst/alt solunum yolu enfeksiyonları
• Doğuştan metabolik hastalıklar
• Çeşitli sindirim sistemi rahatsızlıkları
• Mesane ya da mide operasyonları

İshal (Diyare) Belirtileri Nelerdir?

Birçok farklı belirti ve şikayet ishal olgularına eşlik edebilir. Bu belirtiler tek tek ortaya çıkabileceği gibi bazı kişiler, birden fazla belirtiye aynı anda sahip olabilir:

İshalin belirtileri şunlardır:

• Sulu dışkı yapma
• Dışkılama sıklığının artması
• Dışkı miktarının artması
• Sümüksü ve/veya kanla karışık dışkı
• Kusma
• Karın ağrısı
• Huzursuzluk

Sıvı kaybı (dehidrasyon), ishal olgularında karşılaşılabilecek bir diğer önemli belirtidir. Dehidrasyona müdahale edilmemesi ciddi sonuçlar doğurabileceği için dikkatli olunmalıdır.

Halsizlik, ağız içi gibi mukozal bölgelerde kuruluk, çarpıntı, baş ağrısı, sersemlik, artmış susuzluk hissi ve idrar çıkışında azalma gibi belirtiler bir kişide dehidrasyon oluştuğuna işaret ediyor olabilir.

İshal yılın her mevsimi olabilir. Ancak yazın yiyeceklerin daha çabuk bozulması, tatil yerlerinde hijyenik kuralların tam uygulanamaması ve beslenme alışkanlıklarının değişmesi nedeniyle daha sık görülür.

İshalin (Diyare) Bulaşma Şekilleri Nelerdir ve Nasıl Önlenebilir?

Enfeksiyon en sık olarak dışkının ağız ve el teması yoluyla geçer. Aynı zamanda uzun süre bekletilmiş besinler, uygun şekilde hazırlanmamış konserveler ve iyi pişirilmemiş besinler, kaynağı belli olmayan içme suları da çeşitli mikropları barındırarak ishale neden olur. Gıdalar nedeniyle ortaya çıkabilecek ishalde korunmak için uygulanabilecek çeşitli uygulamalar mevcuttur:

• Yemek hazırlama süreci içerisinde hijyen kurallarına dikkat edilmesi ve ürünlerin iyice yıkanması
• Yemeğin pişirilmesi ile servis edilmesi arasındaki sürenin kısa tutulması
• Öğün sonrasında kalan gıdaların uygun koşullarda buzdolabında saklanması
  
  

İshalin Tanısı Nasıldır?

İshal olgularında tanısal yaklaşımda öncelikle şikayetlerin süresi, eşlik eden diğer belirtiler, seyahat öyküsü, yakın zamanlı veya düzenli ilaç kullanımları ile öğünlerde tüketilen gıdalar sorgulanır.

Dışkılamanın sıklığı, tipi, hacmi ve içeriğinde sümüksü yapıda mukus ya da kan olup olmadığı ishal hastalarına hekimler tarafından yöneltilebilecek diğer sorulara örnek teşkil ederler.

Yeni başlangıçlı (akut) ishal olguları genellikle kendi kendini sınırlayan ve ileri araştırmalara başvurulmayan rahatsızlıklardan olsa da kişinin sulu dışkısında kan veya mukus gibi maddelerin eşlik ediyor olması halinde bakteriyel nedenlerin dışlanması amacıyla dışkı kültürü istenebilir.

İshal hastasının bu şikayetinin ortaya çıkmasından önce antibiyotik tedavisi alıyor olması ya da hastaneye yatış öyküsünün olması kişide ortaya çıkan ishal etkeninin clostridium difficile olabileceğine işaret eder.

Kronik yani uzun süredir devam etmekte olan ishal olgularında ise altta yatan nedenin ortaya konması amacıyla birçok laboratuvar testi ve görüntüleme yöntemine başvurulabilir.

Tam kan sayımı, kişinin metabolizması ile ilgili biyokimyasal değerler, tiroid hormon düzeyleri, karaciğer fonksiyon testi, dışkı analizi ve vücuttaki iltihaplanmaya işaret eden eritrosit sedimentasyon hızı (ESR) gibi belirteçler kronik ishalin neye bağlı meydana geldiğinin aydınlatılması amacıyla başvurulabilecek laboratuvar testleri arasındadır.

Bu testler, hekim tarafından gerçekleştirilen fizik muayene sonrasında hastanın tıbbi öyküsü göz önünde bulundurularak başvurabilecek tanı araçlarındandır.

Besin kısıtlama testleri ile intolerans ya da alerjik bulguların tetiklendiği olası gıdalara karşı başvurulabilen bir yöntemdir. Gaita (dışkı) kültürü olası bakteri ve parazit enfeksiyonlarının aydınlatılmasını sağlayabilir.

Özellikle kronik diyare durumlarında kolonoskopi ve sigmoidoskopi gibi görüntüleme yöntemlerinden tanısal yaklaşımda faydalanılabilir. Çeşitli radyolojik tetkikler ise sindirim sisteminde mevcut yapısal anormalliklerin ortaya konmasında katkı sağlayabilir.

Bazen ishal olgularının altında yatan neden tam olarak aydınlatılamayabilir. Uzun süredir devam eden ve tanısal testlerde herhangi bir yol gösterici sonuç elde edilemeyen kişilerde altta yatan neden irritable bağırsak sendromu olarak adlandırılan sağlık durumu olabilir.

Bu kronik sendrom her ne kadar ishal, kabızlık, şişkinlik, karın ağrısı ve bulantı gibi sindirim sistemi şikayetlerine neden olsa da kalın bağırsaklarda herhangi bir hasara neden olmaz.

İshal (Diyare) Tedavisi Nasıldır?

Nedenleri farklı olsa da ani başlangıçlı ishallerde tedavi yaklaşımları aynıdır. Kesinlikle ishal olan bebeğe doktor onayı olmadan antibiyotik ya da diğer ilaçlar verilmemelidir. Küçük çocuklarda ishal özellikle kusma varlığında büyük su kayıplarına yol açtığından 5-7 gün içinde düzelebilecek olan bağırsak enfeksiyonu yeterli su verilmediği takdirde öldürücü olabilmektedir.

İshali başlayınca emzirilmesi ve beslenmesi kesilen, sıvı verilmeyen çocuklar günde 8 veya daha fazla sulu ishal yapan çocuklar, günde ikiden fazla kusması olan çocuklar ve 12 aydan küçük bebekler susuzluk açısından risk altında olan çocuklardır.

Susuzluğu önlemek için bir sıvı verin. İshalli bebekte hem sıvı ihtiyacının hem de kalori alımının sağlanması önemlidir. Yağsız çorba, pirinç suyu ile ve seyreltilmiş sütle hazırlanmış muhallebi, ayran, elma suyu gibi sıvılar susuzluğu önlemek ve kalori ihtiyacını karşılamak için verilebilir.

Altı aylıktan küçük ve henüz ek gıda başlanmamış bebeklerde hekim tarafından uygun görülmesi halinde emzirme sıklaştırılır. Bebek aldığı takdirde aralıklı kaynatılmış ılık su verilebilir.

Bu bilgiler, ishal (diyare) için yapılan tedavi planında kaybedilen sıvının yerine konmasının önemini vurgulamaktadır. Kaybedilen sıvının yanında meydana gelen elektrolit (mineral) kaybının da önlenmesi, çeşitli minerallerin eksikliği halinde yerine koyma tedavisi uygulanabilir.

Ciddi seyirli ishal olgularında hastalara damar yoluyla sıvı verilmesi gerekli olabilir. Altta yatan nedenin bakteriyel bir enfeksiyon olarak tespit edildiği vakalarda ise antibiyotik tedavisine başvurulur.

Diyare (ishal) için düzenlenecek tedavi planlamasında hekimin göz önünde bulundurduğu birçok önemli nokta mevcuttur:

• İshalin seyri, sıklığı ve ilişkili olabileceği diğer sağlık sorunları
• Kişinin sıvı kaybının derecesi
• Kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve tıbbi öyküsü
• Uygulanması planlanan tedaviye hastanın uyum sağlayıp sağlayamacağı
  
  

İshal Olduğunda Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

• Çok fazla sayıda ve miktarda dışkılama
• Su içmeme çocuğun su kaybı belirtileri (gözyaşı olmaması, gözlerin içe çökük olması, cildin kuru ve buruşuk olması, tükürüğün azalması) varsa
• Tekrarlayan kusmalar
• Dışkıda kan görülmesi
• Ateşin yükselmesi
• İdrar çıkışının belirgin azalması

gibi çeşitli durumlarda sağlık kuruluşlarından yardım alınmalıdır.