sat─▒r aras─▒

Karbonhidrat Nedir? Karbonhidrat ─░├žeren Besinler Hangileridir?

Karbonhidratlar, vücudun enerji ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layan temel besin maddeleridir. Yap─▒s─▒nda karbon, hidrojen ve oksijen elementleri bulunur. Karbonhidratlar─▒n çe┼čitleri vard─▒r. Bu çe┼čitleri içeren farkl─▒ besinler, farkl─▒ beslenme türlerinde kullan─▒labilir. Karbonhidrat içeren besinler ve karbonhidrat hakk─▒nda tüm bilgileri yaz─▒n─▒n devam─▒nda bulabilirsiniz.

Karbonhidrat Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

Karbonhidratlar makro besinler olarak geçer ve vücudun enerji elde etmesinin üç ana kayna─č─▒ndan birisidir. Karbonhidrat, lif, ┼čeker ve ni┼časta içerir. Sa─čl─▒kl─▒ ya┼čamda önemli rol oynayan tah─▒llarda, süt ve ürünlerinde, meyvelerde vs. bulunur. Karbonhidrat içeren besinler vücutta glikoza ya da kan ┼čekerine dönü┼čtürülür.

Bu ┼čekeri, organlar ve dokular enerji kayna─č─▒ olarak kullan─▒r. E─čer fazla miktarda enerji veya ┼čeker aç─▒─ča ç─▒kt─▒ysa, bunlar kas ve karaci─čerde depolan─▒r. "Karbonhidratlar─▒n özellikleri nelerdir?" sorusu onlar─▒n yap─▒s─▒n─▒ daha iyi anlamay─▒ sa─člayabilir. Çünkü karbonhidratlar─▒n temel özellikleri yap─▒lar─▒na ve görevlerine dayan─▒r.

Karbonhidrat özellikleri ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • Tek ┼čekerli ve iki ┼čekerli karbonhidratlar suda çözünebilir. Bu durum reaksiyonlara kat─▒lmalar─▒n─▒ sa─člar.
  • Baz─▒ karbonhidratlar organizmalar─▒n yap─▒sal bile┼čenidir. Selüloz bitkilerin hücre duvar─▒n─▒ olu┼čtururken, kitin böceklerin d─▒┼č iskeletini olu┼čturur.
  • Özellikle tek ┼čekerli karbonhidratlar, tatl─▒d─▒r.

Karbonhidrat Çe┼čitleri Nelerdir?

Karbonhidratlar, basit karbonhidratlar ve kompleks karbonhidratlar olmak üzere iki grupta incelenir. Basit karbonhidratlar da kendi içerisinde 3 gruba ayr─▒l─▒r. Bunlar monosakkarit (tek ┼čekerli), disakkarit (çift ┼čekerli) ve oligosakkarittir (2-9 ┼čekerli).

Basit karbonhidratlar─▒n molekülleri vücutta h─▒zla sindirilebilir ve dönü┼čtürülebilir. Bu da kandaki ┼čeker seviyesinin yükselmesine neden olur. Basitler rafine ┼čekerlerde bol miktarda bulunurlar. Bu grup karbonhidratlar mineral, lif ve vitamin içermedi─či için bo┼č kalori de denir.

Glikoz bir monosakkarittir. Di─čer monosakkaritler ise galaktoz, fruktoz ve mannoz ┼čeklinde s─▒ralanabilir. Monosakkaritler kendilerine ba─čl─▒ karbon atomunun say─▒s─▒na ba─čl─▒ olarak da s─▒n─▒fland─▒r─▒labilirler.

Triozlarda 3 adet karbon atomu vard─▒r ve örnek olarak gliseraldehit verilebilir. Pentozlar 5 karbonludur, riboz ve deoksiriboz pentozlara örnek verilebilir. ─░ki monosakkaritin bir glikozit ba─č─▒yla birbirine ba─članmas─▒ndan disakkarit olu┼čur. Disakkaritlere örnek olarak sükroz, laktoz ve maltoz gibi örnekler verilebilir.

Kompleks karbonhidratlar, polisakkaritler olarak da geçer. Bunlar iki veya daha fazla ┼čeker molekülüne sahip olduklar─▒ için ni┼častal─▒ g─▒da olarak bilinirler. Kompleks karbonhidratlar, basitlere göre daha yava┼č sindirilir. Bu grupta mercimek, patates, bezelye, fasulye, tam tah─▒ll─▒ ekmek gibi besinler bulunur.

Karbonhidratlar─▒n G├Ârevleri Nelerdir?

Karbonhidratlar─▒n Görevleri Nedir?

Karbonhidratlar─▒n vücutta pek çok görevi bulunur. Kaslardan, enerjiye, enerjiden sindirim sa─čl─▒─č─▒na kadar pek çok alana etkisi vard─▒r.

"Karbonhidrat ne i┼če yarar?" sorusu ┼ču ┼čekilde cevaplanabilir:

  • Vücuda enerji sa─člar: Bu temel görevlerinden birisidir. Tüketilen g─▒dalar─▒n birço─ču, daha kan dola┼č─▒m─▒na girmeden sindirilebilir ve glikoza dönü┼čtürülür. Bir sürü karma┼č─▒k süreçten sonra da vücudun enerji kayna─č─▒ olan ATP’ye dönü┼čmü┼č olur. Vücutta ço─ču hücreden ATP üretilebilir.
  • Fazla enerjiyi depolar: Vücutta ihtiyaçtan fazla glikoz olu┼čmu┼čsa, bunlar glikojen olarak depolanabilir. Karaci─čer yakla┼č─▒k 100 gram kadar glikojeni depolayabilir. Bu depolanan glikojen, ö─čünler aras─▒nda kan ┼čekerinin dü┼čmesini önlemek için kana sal─▒nabilir. Kaslarda depolanan glikojen ise sadece kas hücreleri taraf─▒ndan kullan─▒labilir. Kaslardaki glikojen ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čebilir ancak yakla┼č─▒k 500 gram olarak söylenebilir. E─čer glikojen depolar─▒ da tümüyle doluysa, vücut fazla karbonhidrati ya─č moleküllerine dönü┼čtererek depolayabilir.
  • Kaslar─▒n korunmas─▒na yard─▒mc─▒ olur: Kaslarda glikojen depolanmas─▒, ciddi açl─▒k dönemlerinde beyne enerji sa─člayarak kas y─▒k─▒m─▒n─▒ bir miktar geciktirebilir.
  • Sindirim sa─čl─▒─č─▒n─▒ korurlar: Lif gibi karbonhidratlar kab─▒zl─▒─č─▒ ve sindirim sistemin hastal─▒klar─▒ riskini azaltabilir.
  • Kalp sa─čl─▒─č─▒n─▒ ve diyabeti destekler: A┼č─▒r─▒ miktarda tüketilen rafine karbonhidrat kalbe zarar verebilir ve diyabet riskini artt─▒rabilir. Ancak bol miktarda diyet lifi tüketmek, kalp ve kan ┼čekeri seviyelerini olumlu yönde etkileyebilir. Yap─▒lan çal─▒┼čmalara göre günde 10.2 gram lif takviyesi tüketmek kötü kolesterolü %7 oran─▒nda azalt─▒r. Bir di─čer ara┼čt─▒rmaya göre ise tip 2 diyabetlilerde kan ┼čeker düzeyini azaltt─▒─č─▒ gözlemlenir.

Karbonhidrat Hangi Besinlerde Bulunur?

De─či┼čen beslenme tarzlar─▒yla birlikte s─▒k s─▒k "karbonhidratlar hangi besinlerde bulunur?" sorusunun yan─▒t─▒ merak edilir. Karbonhidrat─▒n bulundu─ču pek çok besin vard─▒r. Ancak bunlar iyi ve kötü karbonhidratlar olarak ayr─▒labilir. ─░yi karbonhidratl─▒ besinlerin, besin de─čeri yüksektir, orta kaloriye sahiptir, doymu┼č ya─č ve trans ya─č oran─▒ dü┼čüktür. Kötü karbonhidratl─▒ besinlerde ise bu durum tam tersidir.

Sa─čl─▒kl─▒ ve karbonhidrat bak─▒m─▒ndan zengin olan besinler ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • Tatl─▒ patates,
  • Pancar kökü,
  • Kinoa,
  • Esmer pirinç,
  • Yulaf,
  • Muz,
  • Elma,
  • Mango,
  • Kuru üzüm,
  • Fasulye,
  • Mercimek,
  • Hurma.

Sa─čl─▒kl─▒ karbonhidrat içeren yemekler için örnekler mercimek ve kahverengi pirinç salatas─▒, nohutlu paz─▒, fasulye-bezelye-mercimek salatas─▒, f─▒r─▒nda tatl─▒ patates ┼čeklinde s─▒ralanabilir.

Az tüketilmesi veya hiç tüketilmemesi gerekilen yüksek karbonhidratl─▒ besinlere ┼čunlar örnek verilebilir:

  • ┼×eker
  • ┼×ekerli kahvalt─▒l─▒k gevrekler
  • Beyaz ekmek
  • Beyaz makarna
  • Patates cipsi
  • ┼×ekerli meyve sular─▒
  • ─░┼členmi┼č g─▒dalar
  • Beyaz pirinç
  • Kurabiyeler, kekler
  • Aromal─▒ ve ┼čekerli yo─čurt.

Karbonhidrat Diyeti Nas─▒l Yap─▒l─▒r?

Kilo vermek için s─▒k s─▒k dü┼čük karbonhidratl─▒ diyetler yap─▒l─▒r. Bu diyette makarna, ekmek ve ┼čekerli yiyecekler k─▒s─▒tlan─▒rken, protein ve sebze oran─▒ yükseltilir. Kilo vermenin yan─▒ s─▒ra bu besinlerden uzak durmak kan ┼čekeri seviyelerini de normal düzeye indirebilir.

Dü┼čük karbonhidratl─▒ bir diyette et, bal─▒k, yumurta, ni┼častas─▒z sebzeler (─▒spanak, brokoli, havuç), portakal, çilek, badem, yaban mersini, ceviz, zeytinya─č─▒ gibi besinler tüketilebilir. ─░çecek olarak da çay, kahve, su, sade maden suyu tercih edilebilir. E─čer az da olsa karbonhidrat almak isterseniz tatl─▒ patates, bezelye, muz, esmer pirinç gibi sa─čl─▒kl─▒ karbonhidratlardan tüketebilirsiniz.

Karbonhidrat ─░le ─░lgili S─▒kça Sorulan Sorular

Karbonhidrat Enerji Verir mi?

Karbonhidratlar vücudun öncelikli enerji kayna─č─▒d─▒r. Karbonhidratlar yetersiz geldi─činde ya─člar, ya─člar yetersiz geldi─činde ise kaslardan enerji elde edilmeye çal─▒┼č─▒l─▒r.

Günlük Karbonhidrat ─░htiyac─▒ Nas─▒l Hesaplan─▒r?

Karbonhidrat ihtiyac─▒ kalori al─▒m─▒na göre de─či┼čiklik gösterir. Günlük ne kadar kaloriye ihtiyac─▒n─▒z oldu─čunu biliyorsan─▒z, karbonhidrat─▒ da hesaplayabilirsiniz. Günlük kalori ihtiyac─▒n─▒z─▒ 2’ye bölün, ç─▒kan say─▒ karbonhidratlardan gelmesi gereken kaloriyi verecektir.

1 Gram Karbonhidrat Kaç Kalori?

1 gram karbonhidratta dört kalori vard─▒r. E─čer günlük 1000 kalori karbonhidrat alman─▒z gerekirse bunu 250 gram kar┼č─▒layacakt─▒r.

Karbonhidrat Tozu Kilo Ald─▒r─▒r m─▒?

Karbonhidrat tozunu genellikle sporcular antrenman öncesi veya sonras─▒nda enerji ihtiyaçlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamalar─▒ için kullan─▒r. Burada kilo almak veya vermek al─▒nan karbonhidratla, yak─▒lan karbonhidrata ba─čl─▒ olarak de─či┼čiklik gösterir.

Karbonhidrat Al─▒nmazsa Ne Olur?

Karbonhidrat al─▒nmazsa, enerjide azalma, konsantrasyon problemi, kas kayb─▒, ba─č─▒rsak sorunlar─▒ ortaya ç─▒kabilir. Ayn─▒ zamanda ya─člar y─▒k─▒larak enerji ihtiyac─▒ kar┼č─▒lanmaya çal─▒┼č─▒labilir.

Ya─č ve Karbonhidrat Sentezi Nerede Gerçekle┼čir?

Karaci─čerde ya─č ve karbonhidrat sentezi gerçekle┼čirken, böbrekte sadece karbonhidrat sentezi gerçekle┼čir.

Karbonhidrat Nelerde Var?

Karbonhidratlar genel olarak meyve, sebze, baklagil, ┼čeker, süt, tahil gibi besinlerde bulunur.

Karbonhidrat Zararl─▒ m─▒d─▒r?

Karbonhidrat─▒n zararl─▒ ve yararl─▒ türleri bulunur. Ancak unutulmamas─▒ gerekir ki, her ┼čeyin fazlas─▒ zararl─▒ oldu─ču gibi yararl─▒ karbonhidratlar─▒n fazlas─▒ da vücuda zarar verebilir.

Karbonhidratlar Düzenleyici midir?

Son zamanlarda sa─čl─▒kl─▒ ya┼čam tarz─▒ konusu popüler hale geldi─či için karbonhidratlar düzenleyici mi? sorusu s─▒kl─▒kla sorulur. Evet, karbonhidratlar─▒n vücutta kan ┼čeker seviyelerini düzenlemede önemli bir rolü vard─▒r. Vücutta kan ┼čekerini artt─▒ran hormonlarla karbonhidratlar do─črudan ili┼čkilidir.

E─čer siz de karbonhidrat beslenmesiyle alakal─▒ daha fazla bilgi almak istiyorsan─▒z, uzman doktorunuz ya da bir diyetisyenle görü┼čmeniz tavsiye edilir.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Uzm. Dyt.
Meltem Boz
Beslenme ve Diyet
─░.A.├ť. VM Medical Park ─░.A.├ť. VM Medical Park Florya
122687

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.