Kireçlenme mi? İltihaplı eklem hastalığı mı?

Kısaca “artrit” olarak bilinen eklemlerdeki iltihaplanma, ya iltihabın ön planda olduğu “iltihaplı eklem hastalığı”, ya da dejenerasyonun ön planda olduğu “kireçlenme” şeklinde karşımıza çıkar. Romatoid artrit iltihaplı eklem hastalıkları arasında en sıklıkla karşılaşılan hastalıktır. Kireçlenme olarak basitçe açıklanan osteoartrit, eklemlerde yapısal bozulmaya ve özellikle 50 yaş üstü insanlarda sakatlığa neden olabilen sık görülen bir eklem hastalığıdır.  Osteoartrit ya da kireçlenme birincil (primer) veya ikincil (sekonder) osteoartrit olarak sınıflanabilir. Primer osteoartritte altta yatan tetikleyici bir neden olmaksızın eklemin doğal yaşlanma süreci içerisinde kıkırdak ve kemikte oluşan hasar söz konusudur. Sekonder osteoartritte ise tetikleyici bir faktöre (travma/incinme, aşırı kilo, genetik faktörler ve diğer hastalıklar gibi) ikincil olarak gelişen osteoartrit söz konusudur. Romatoid artrit sinovyum (eklem içyüzeyi örtücü dokusu) içeren birçok oynar eklemi tutarak, ileri derecede şekil bozukluğuna ve sakatlığa sebep olabilen bir hastalıktır. Romatoid artrit sadece eklemleri tutmakla kalmaz, kalp damar sistemi, akciğerler, böbrekler, göz, cilt gibi bir çok organ ve sistemi etkileyebilir.

 

Romatoid artrit başta el ve elbileği eklemleri olmak üzere birden fazla eklemi, genellikle simetrik şekilde tutar, buna karşılık osteoartrit/kireçlenme ise daha çok yük taşıyan diz, kalça ve omurga eklemlerini aynı zamanda el eklemlerinide tutar. Romatoid artrit ve kireçlenmede başlıca benzerlik ve farklılıklar tabloda özet halinde verilmiştir.

 

Bulgu-Belirti

Romatoid artrit/iltihaplı eklem hastalığı

Osteoartrit/kireçlenme

Sabah katılığı

Önemli bir bulgu olup, genellikle yarım saatten fazla süren, özellikle el ve el bilek eklemlerinde sabah görülen katılıktır

Çoğunlukla sadece tutulan eklemlerde, genellikle hareket etmekle dakikalar içinde azalan sabah katılığıdır

Fiziksel aktivite ile veya istirahat sırasında ağrı

İstirahat sırasında ağrıda kötüleşme olabilir, aktivite arttıkça ağrı ve katılıkta bir miktar azalma olur

İstirahat genellikle tutulan eklemde ağrının azalmasını sağlar, hareketle ağrı artar

Eklem şişliği

İltihaplanma ile birlikte eklem içerisindeki sıvı artarak eklemlerde şişmeye neden olabilir

Eklemde aşırı yıpranma ve metabolizma artıklarının etkileriyle eklem sıvısında  artma ve eklemde şişme olur ancak şişmeye yeni kemik oluşumlarıda eşlik ettiğinde sert kemik çıkıntılarına neden olabilir

Hereket kısıtlılığı

İleri iltihaplanma ile eklem yüzeylerinde hasar oluşur, eklem çevresi yapılar etkilenir ve oluşan şekil bozukluğu hareketleri kısıtlar

Aşırı yıpranma ve kıkırdak kaybı sonucunda şekil bozukluğu görülebilir, eklem hareketleri kısıtlanır

Organ ve sistem tutulumu

Eklem dışında organlar ve sistemler tutulur. Örneğin; göz, akciğerler, kalp damar sistemi gibi

Ek bir hastalık olmadan diğer organ ve sistemler genellikle tutulmazlar

Sistemik bulgular

Vücudun genelini ilgilendiren ateş, yorgunluk, kilo kaybı görülebilir ve kanda iltihap belirteçleri yüksek olabilir

Genellikle yorgunluk minimaldir ve kanda iltihap belirteçleri yükselmezler

Sistemik kortikosteroid/kortizon tedavisine yanıt

Yanıt çoğunlukla belirti ve bulgularda dramatik düzelmedir

Genellikle dramatik bir yanıt alınmaz, bulgularda bir miktar düzelme olabilir

Kullanılan ilaçlar

Hastalık modifiye edici sentetik veya biyolojik anti-romatizmal ilaçlar ve kortizon başlıca ilaç tedavileridir

Genellikle ağrı kesici, steroid-olayan anti-inflamatuvar ilaçlar, eklem içi enjeksiyonlar, kıkırdak destek tedavileri kullanılır

Cinsiyet ve yaş

Her yaşta, her iki cinsiyette görülebilir. Kadınlarda daha sık olma eğilimindedir

Daha çok ileri yaşlarda ve her iki cinsiyette görülebilir. Eklemlerini mesleki olarak aşırı kullanan veya ekleme yönelik travma atlatmış, aşırı kilolu genç kişilerde de görülebilir.

Tanı

Hastalığın tanısında öykü, hastalığa özgü bulgular, kan testleri, eklemlerin görüntülenmesi önemli veriler sağlar

Tanıda öykü, bulgular ve görüntüleme çok önemlidir. Kan testleri eşlik edebilecek diğer hastalıkları dışlamak için kullanılır

 

Her ne kadar osteoartrit yada kireçlenme iltihaplı bir hastalık olarak sınıflanmasa da, “iltihaplı orteoartrit” olarak sınıflanan nadir bir şeklide mevcuttur. Bu hastalık daha çok elin küçük eklemlerini tutan ve bu eklemlerde erozyonlara neden olan ilerleyici bir formdur.

 

Gerek romatoid artrit gerekse osteoartrit ilerleyici ve yaşam kalitesini azaltıcı hastalıklar olup, ilaç tedavilerinin yanında fizyoterapi, yardımcı cihazlar ve destek tedavileri ile sağıltımı mümkün olan hastalıklardır. Özellikle romatoid artritte yeni ilaçlarla hastalığı durdurmak ve ilerlemeyi kontrol altına almak mümkün olmaktadır. Her iki hastalıkta ilerlemiş olgularda eklemlere yönelik cerrahi tedaviler ile ağrının önlenmesi ve fonksiyonelliğin yeniden kazanılması mümkün olmaktadır.