sat─▒r aras─▒

Uzun vadeli inflamasyon tedavisi gören hastalarda çe┼čitli kortizon zararlar─▒ meydana gelebilir. Vücudun biyolojik sürecini düzenleyen kortizol, t─▒p dilinde "inflamasyon" ismiyle bilinen iltihaplanma hastal─▒klar─▒n─▒n mücadelesinde salg─▒lanan bir homondur.

Böylece vücut, d─▒┼čardan gelebilecek olas─▒ tehlikelere kar┼č─▒ kendini koruma alt─▒na al─▒r. Kortizon ise vücudun kendi üretti─či kortizol hormonunun insan yap─▒m─▒ sentetik formudur. 

Kortizol yetersizli─činde reçete edilen hormon ilaçlar─▒n─▒n hap ve i─čne gibi farkl─▒ versiyonlar─▒ mevcuttur. Hastal─▒k türüne, derecesine, süresine ve hastan─▒n ya┼č─▒na göre hekim karar─▒na göre uygun kortizon tedavisine karar verilir.

Tedavinin süresine ve hastal─▒─č─▒n durumuna ba─čl─▒ olarak hastalarda birtak─▒m kortizon zararlar─▒ geli┼čebilir. Olas─▒ komplikasyon riskine kar┼č─▒l─▒k mutlaka hekim kontrolünde kullan─▒lmal─▒ ve a┼č─▒r─▒ doz al─▒mlar─▒ndan kaç─▒n─▒lmal─▒d─▒r. 

Kortizon Nedir?

─░nsan vücudunda böbrek üstü bezleri taraf─▒ndan sentezlenen kortizol hormonunun eksikli─činde reçeten edilen ilaçlara kortizon denir. T─▒p dilinde "Glukokortikoid veya "kortikosteroid" ad─▒yla an─▒lan bu ilaçlar, vücudun do─čal çal─▒┼čma süreci olan kortizolla ayn─▒ etki mekanizmas─▒na sahiptir.

─░nsan vücudundaki tüm organ ve sistemler, birbiriyle etkile┼čim halinde çal─▒┼čarak vücudu d─▒┼č etkenlere kar┼č─▒ korur. Fakat baz─▒ bireylerde a┼č─▒r─▒ uyar─▒m sonucu inflamasyon geli┼čebilir. Romatizmal, dermatolojik lojik ve alerjik pek çok hastal─▒─č─▒n temelinde inflamasyon etkisi yatar. 

─░nflamasyonun giderilmesi amac─▒yla tercih edilen kortizon ilaçlar─▒n─▒n olas─▒ yan etkilerine kar┼č─▒l─▒k mutlaka hekim onay─▒yla kullan─▒lmas─▒ gerekir. Do─čru ┼čekilde kullan─▒ld─▒─č─▒nda etkili sonuçlar sa─člayan ilaçlar─▒n a┼č─▒r─▒ doz kullan─▒mlar─▒nda çe┼čitli zararlar─▒yla kar┼č─▒la┼č─▒lmas─▒ olas─▒d─▒r. Ciddi sa─čl─▒k problemleri riskine kar┼č─▒l─▒k mutlaka bilinçli davran─▒lmal─▒ ve uzman doktorun önerileri dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. 

Kortizon Nas─▒l Kullan─▒l─▒r?

Kortizon ilaçlar─▒n─▒n kullan─▒m ┼čekli ve dozaj─▒; inflamasyonun türüne ve yo─čunlu─čuna göre de─či┼čiklik gösterir. Hekim hastan─▒n ki┼čisel durumuna ve hastal─▒k derecesine göre a─č─▒z (oral yolla), bölgesel veya intravenöz (damar içi) tedavisini seçecektir.

Alerjik reaksiyonlarda cilt üzerine direkt sürülebilen kortizon kremleri reçete edilebilir. Artrit gibi rahats─▒zl─▒klarda enjeksiyon yoluyla bölgesel kortizon uygulamas─▒ yap─▒l─▒r. ─░─čnenin uygulanmas─▒yla birlikte a─čr─▒l─▒ bölgedeki ödem ve ┼či┼člik ┼čikayetleri azal─▒r.

Eklem içi enjeksiyonla birlikte bol dinlenme ve egzersiz desteklenirse tedaviden tam anlam─▒yla sonuç al─▒nabilir. Kortizon i─čnesinin en s─▒k yap─▒ld─▒─č─▒ bölgeler; dirsek, omuz, eklem, bilek, el ve kalçad─▒r. 

Kortizon hem k─▒sa hem de uzun vadeli tedavi yöntemlerinde tercih edilebilir. Tedavinin süresinde bireyin t─▒bb─▒ durumu ve ya┼č─▒ büyük bir rol oynar. Tedavi dozaj─▒na uygun kullan─▒m sa─članmazsa veya hiç al─▒nmazsa yan etkilerinin görülme riski yüksektir ve hastan─▒n durumu kötüle┼čebilir.

Kortizonu direkt b─▒rakan hastalarda yoksunluk belirtileri ya┼čanabilir. Dolay─▒s─▒yla doktor, ilaçlara ba┼člama durumundaki gibi b─▒rak─▒lmas─▒ gerekti─či süreçte de kademeli bir yol izleyecektir. 

Hekimin önerdi─či reçete program─▒na uyulmad─▒─č─▒ taktirde etkisi azalabilir. Tedavi sürecinde ilaçlar─▒n etkisini gösterebilmesi için hasta vücudunda belirli bir miktar─▒n bulunmas─▒ gerekir.

─░laçlar─▒n midede olas─▒ bir rahats─▒zl─▒k hissi b─▒rakmamas─▒ ad─▒na yiyeceklerden sonra bol su ile al─▒nmas─▒ önerilir. Oda s─▒cakl─▒─č─▒nda serin ve kuru yerde muhafaza edilmesine önem verilmelidir. 

Kortizon zararlar─▒ riskine kar┼č─▒l─▒k tedavi sürecinin mutlaka hekim ve hasta ortakl─▒─č─▒nda ilerlemesi gereklidir. Bu durum hastan─▒n tedavi boyunca kendini güvende hissetmesini sa─člar. Ayr─▒ca tedavi boyunca kan, tansiyon, potasyum ve ┼čeker de─čerlerinin takibi yap─▒lmal─▒d─▒r. 

Kortizon Hangi Hastal─▒klarda Reçete Edilir?

Sa─čl─▒k sektörünün en büyük ke┼čiflerinden birisi olu┼čturan kortizon ilaçlar─▒; romatizmal rahats─▒zl─▒klardan kanser tedavisine kadar pek çok hastal─▒─č─▒n çözümünde fayda sa─člam─▒┼čt─▒r. Bu ilaçlar, a┼ča─č─▒da yer alan pek çok hastal─▒─č─▒n tedavisinde reçete edilir;

  • Sinir sistemi hastal─▒klar─▒
  • Kan hastal─▒klar─▒
  • Böbrek üstü ve hipofiz bezinin az çal─▒┼čmas─▒
  • Kanser tedavileri
  • Göz hastal─▒klar─▒
  • Cilt hastal─▒klar─▒
  • Alerjik reaksiyonlar
  • Zehirlenmeler ve ┼čoklar
  • Ba─č dokusu hastal─▒klar─▒
  • Hormonal hastal─▒klar

Kortizon Ne Kadar Süre Kullan─▒l─▒r?

Kortizonun kullan─▒m süresi, hastal─▒─č─▒n ba┼člang─▒ç süresine ve hastan─▒n t─▒bbi durumuna ba─čl─▒ de─či┼čiklik gösterir. Hastal─▒─č─▒n art─▒┼č gösterdi─či 1-3 ayl─▒k dönemde hekim kontrolünde kullanmak suretiyle reçete edilebilir.

Kortizon ilaçlar─▒; kanserle mücadele, organ nakli ve organ reddi gibi pek çok problemin çözümünde önemli çözümler sunmu┼čtur. Dolay─▒s─▒yla dozaj─▒nda kullanmak san─▒ld─▒─č─▒ kadar zararl─▒ de─čildir. Sadece kullan─▒m ko┼čullar─▒na dikkat ederek hekim denetiminde al─▒nmal─▒d─▒r. 

Kortizon Zararlar─▒ Nelerdir?

Yanl─▒┼č, bilinçsiz ve gereksiz dozda kortizon kullan─▒m─▒, hastaya faydadan çok zarar sa─člayacakt─▒r. Kortizon zararlar─▒ nelerdir, sorusunun en s─▒k cevaplar─▒ aras─▒nda yüksek tansiyon, ba┼č a─čr─▒s─▒, kas zay─▒fl─▒─č─▒ ve çe┼čitli psikolojik problemler gelir. Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini bask─▒lad─▒─č─▒ için enjeksiyon riski yaratabilir. O nedenle aktif enfeksiyon ┼čüphesi ya┼čayan hastalar kortizon al─▒m─▒nda daha titiz davranmal─▒d─▒rlar. 

Kortizon zararlar─▒ aras─▒nda tüberküloz (verem) ve osteoporoz riski de mevcuttur. Kortizona ba─čl─▒ geli┼čebilen osteoporoz, özellikle uzun süreli tedavi gören hastalar için büyük bir sorun te┼čkil eder. Bu hastalar, hekim kontrolünde D vitamini ve kalsiyum takviyeleri alabilirler. Kortizonun en s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan di─čer yan etkileri ┼čöyle s─▒ralanabilir;

  • Ödem
  • Glokom(göz tansiyonu)
  • Peptik ülser
  • Kan ┼čekerinde art─▒┼č
  • Katarakt 
  • Depresyon
  • Uyku problemleri
  • Deri incelmesi

Çocuklarda Kortizon Zararlar─▒ 

Çocuklarda kortizon zararlar─▒ aras─▒nda ilk olarak geli┼čim bozukluklar─▒ say─▒labilir. Özellikle reçete program─▒na uyulmad─▒─č─▒ taktirde geli┼čim ça─č─▒ndaki çocuklar─▒n zihinsel ve bedensel geli┼čimi olumsuz yönde etkilenebilir.

Çocuklarda kortizon zararlar─▒, genellikle hafif ve birkaç günde geçebilecek düzeydeki komplikasyonlard─▒r. Bebeklerde ka┼č─▒nt─▒ ve deri döküntüsü gibi bir hafta içinde etkisi azalacak alerjik reaksiyonlar görülebilir. Kurde┼čen, dil ve dudak bölgesinde ┼či┼člik görülüyorsa vakit kaybetmeden hekimle ileti┼čim kurulmal─▒d─▒r. 

Çocuklarda kortizon zararlar─▒, ba─č─▒rsak ve sindirim sorunlar─▒yla da kendini gösterebilir. Kusma, midede ┼či┼čkinlik, ishal, üst mide a─čr─▒s─▒ ve siyah katranl─▒ d─▒┼čk─▒ belirtileri belli ba┼čl─▒ yan etkiler aras─▒ndad─▒r. 

Yüksek Doz Kortizon Zararlar─▒ 

Kortizon zararlar─▒, genellikle kal─▒c─▒ de─čildir, birkaç gün veya birkaç hafta içinde etkisini kaybeder. Ancak a┼č─▒r─▒ doz al─▒mlarda, hastada daha ciddi komplikasyonlar geli┼čebilir. Yüksek doz kortizon zararlar─▒, hayati tehlike arz ediyorsa ve birkaç gün içinde geçmiyorsa endi┼če edilmeden acil olarak hastaneye ba┼čvurulmal─▒d─▒r.

─░laç ciddi yan etkiler gösterdi─činde ve di─čer ilaçlarla etkile┼čime geçti─činde genellikle doktor taraf─▒ndan kademe ┼čekilde b─▒rakt─▒r─▒l─▒r. Yüksek doz kortizon zararlar─▒ aras─▒nda ┼ču belirtiler say─▒labilir;

  • Nöbetler e┼čli─činde vücudun s─▒v─▒ ve elektrolit utmas─▒
  • Glokoma ba─čl─▒ çift ve bulan─▒k görme, yo─čun göz a─čr─▒s─▒
  • Nefes darl─▒─č─▒n─▒ ve yüksek tansiyonu takip eden kalp yetmezli─či ┼čikayetleri
  • Kas sorunlar─▒
  • Kollarda ve bacaklarda geçmeyen ┼či┼člik
  • Omurga kemiklerinde k─▒r─▒klar

Hamilelikte Kortizon Zararlar─▒ 

Hamilelikte Kortizon zararlar─▒, anne adaylar─▒nda büyük bir risk te┼čkil eder. Romatizmal ve kronik hastal─▒klar─▒n tedavisi için kullan─▒lmas─▒ gerekti─či durumlarda, mümkün oldu─ču kadar dü┼čük dozda ve k─▒sa süreli olarak reçete edilmelidir.

Hamilelikte kortizon zararlar─▒ olarak say─▒labilecek en önemli sa─čl─▒k problemleri enfeksiyon, ödem, diyabet ve hipertansiyondur. Ayr─▒ca bebekte yar─▒k dudak ve damak geli┼čme riski de vard─▒r. Özellikle gebeli─čin ilk 3 ay─▒ yan etkilere aç─▒k bir dönem aral─▒─č─▒d─▒r. Bunun d─▒┼č─▒nda son 3 ayl─▒k evrelerde kortizon kullan─▒ma ba─čl─▒ bebekte ve annede böbrek yetmezli─či problemi olu┼čabilir. 

Hamilelikte kortizon zararlar─▒ aras─▒nda yer alan ödem ┼čikayetleri, anne adaylar─▒nda büyük rahats─▒zl─▒klara yol açabilir. Mevcut gebeli─čin ödem ┼čikayetlerini artt─▒r─▒c─▒ etkide bulanan kortizon ilaçlar─▒, emzirme yoluyla bebekte de olumsuz etki yaratabilir.

Kortizon ilaçlar─▒ kullan─▒rken gebe kal─▒nmas─▒ durumunda, hekim önerileri dikkate al─▒nmal─▒ ve doz durumu ayarlanmal─▒d─▒r. Bakteriyel mantar enfeksiyonlar─▒, göz enfeksiyonu, karaci─čer ┼čikayetleri ve duygu durum bozukluklar─▒ ise gebelikte görülebilecek di─čer kortizon zararlar─▒ aras─▒ndad─▒r. 

Kortizon Zararlar─▒ Hakk─▒nda S─▒kça Sorulan Sorular 

Kortizon ─░─čnesi Ne Zaman Etkisini Gösterir?

─░─čne yap─▒lan bölgedeki ┼či┼čli─či ve a─čr─▒y─▒ azaltan kortizonun etkisi hastan─▒n durumuna ba─čl─▒ olarak farkl─▒la┼č─▒r. Kortizon, enjekte yoluyla damardan verildi─či için genellikle etkisini bir saat ila 1 hafta aras─▒nda gösterecektir. Bölgedeki iltihabi durum ve a─č─▒r ┼čikayetleri, yava┼č yava┼č geçerek hasta eski sa─čl─▒─č─▒na kavu┼čacakt─▒r. 

Kortizon Vücuttan Ne Zaman At─▒l─▒r?

Kortizonun vücuttan uzakla┼čmas─▒ için belirli bir süre vermek kesinlikle yanl─▒┼č olur. Hastan─▒n böbrek fonksiyonlar─▒, metabolik özellikleri, genel sa─čl─▒k durumu ve ya┼č─▒ bu süreyi belirleyecek olan faktörlerdir.

Topikal kortizon içerikli kremler ve merhemler, oral ilaç takviyelerine k─▒yasla vücuttan daha k─▒sa süre uzakla┼č─▒r. Ayr─▒ca k─▒sa süreli tedavilerde, kortizon etkisi daha çabuk vücuttan ç─▒kacakt─▒r. 

Kortizon Kullanan Hastalar Nas─▒l Beslenmelidirler?

Kortizon, böbreklerde tuzun geri emilimini artt─▒rd─▒─č─▒ için bu tedavi sürecinde mutlaka tuz tüketimine dikkat edilmelidir. Ayr─▒ca uzun süreli maruz kalan hastalarda kemik y─▒k─▒m─▒ daha fazlad─▒r.

Dolay─▒s─▒yla kemik sa─čl─▒─č─▒n─▒ destekleyen yo─čurt, süt ve peynir gibi süt ve süt ürünleri bolca tüketilmeli, ö─čünler f─▒nd─▒k, bal─▒k, ye┼čil sebze ve kuru baklagillerle zenginle┼čtirilmelidir.

Kortizon Kullan─▒rken Kilo Almamak için Ne Yap─▒lmal─▒d─▒r?

Kortizon tedavisi süresinde kilo dengesini sa─člamak için daha çok lifli g─▒dalara, sebze-meyve, tah─▒l ve dü┼čük ya─čl─▒ protein grubu besinlere yönelmek sa─čl─▒kl─▒ olacakt─▒r.

Porsiyon kontrolü sa─člayarak, yava┼č yemek yiyerek ve su tüketimini artt─▒rarak mevcut formunuzu koruyabilirsiniz. Tur┼ču, baharat ve i┼členmi┼č et tüketimini azaltmal─▒, potasyum içeriklerine sahip besinler tüketmeye özen göstermelisiniz.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Mehmet Hulusi Atmaca
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastal─▒klar─▒
VM Medical Park Samsun
24247

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.