sat─▒r aras─▒

Böbrek hastal─▒klar─▒ndan bir tanesi olan ve s─▒kl─▒kla kar┼č─▒la┼č─▒lan böbrek ta┼č─▒ hastal─▒─č─▒; dünya üzerinde Asya ve Uzak Do─ču bölgesinde daha seyrek görülürken Hindistan, Ortado─ču ve ülkemizde yayg─▒n olarak kar┼č─▒la┼č─▒lan bir sorundur. Tedavi edilmedi─či takdirde böbrek kayb─▒na yol açabilen bu hastal─▒─č─▒n zaman─▒nda te┼čhis edilerek tedavi edilmesi oldukça önemlidir.

Kum dökme, günümüzde beslenme ┼čekilleri veya hayat tarz─▒ndaki de─či┼čiklikler nedeniyle s─▒kl─▒kla görülen bir rahats─▒zl─▒kt─▒r. Bir toplumda insanlar─▒n %10'unun hayat─▒nda en az bir kere kum döktü─čü belirtilir. Günümüzde hastan─▒n böbreklerinde fark etti─či baz─▒ semptomlar sonucunda yap─▒lan idrar tahlilinde hastal─▒─č─▒n varl─▒─č─▒ anla┼č─▒labilir.

Yap─▒lan bu tahlilde kum dökme durumunda idrarda eritrosit ve lökosit gibi kan hücreleri görülebilirken baz─▒ kristallere de rastlanabilir. Belirli semptomlar─▒ ta┼č─▒yan ve kum döktü─čü anla┼č─▒lan hastaya genellikle antibiyotik ve a─čr─▒ kesici uygulamas─▒na ba┼člamak gerekir. Bu hastalar hastanenin üroloji servislerinden hizmet almal─▒d─▒r. 

Böbrek Ta┼č─▒ Nedir?

Böbrek kanallar─▒ içerisinde genellikle bilinmeyen nedenlere ba─čl─▒ olarak baz─▒ minerallerin birle┼čerek olu┼čturdu─ču sert yap─▒lara böbrek ta┼č─▒ ad─▒ verilir. Erkeklerde kad─▒nlara oranla 3 kat daha yayg─▒n olarak görülen bu hastal─▒k, bir kez olu┼čtu─ču takdirde tedavi ile yok edilse bile ço─čunlukla tekrarlama e─čilimi gösterir. Her ya┼čta görülebilmekle birlikte 30'lu ya┼člardaki bireylerde daha s─▒k gözlenir.

Böbrek ta┼člar─▒ tedavi edilmemesi durumunda böbrek kanallar─▒n─▒n t─▒kanmas─▒na yol açar ve bu da böbrek içerisinde bas─▒nç art─▒┼č─▒na neden olarak ┼čiddetli a─čr─▒ ile birlikte organ─▒n fonksiyonlar─▒nda bozulmalara sebebiyet verir. Bu nedenle böbrek ta┼č─▒ olan bireyler, a─čr─▒lar─▒ olmasa bile mutlaka tedavi olmal─▒d─▒r.

Böbrek Ta┼č─▒ Belirtileri Nelerdir?

Böbrek ta┼č─▒ hastal─▒─č─▒n─▒n bilinen en yayg─▒n belirtileri ┼čunlard─▒r:

  • ┼×iddetli gö─čüs, kar─▒n ve bel a─čr─▒lar─▒
  • Bulant─▒ ve kusma
  • ─░drarda kan görülmesi

Böbrek Ta┼č─▒ Nedenleri

Böbrek ta┼č─▒ olu┼čumunun nedeni tam olarak bilinemese de hastal─▒─č─▒n olu┼čum riskini art─▒ran baz─▒ faktörler bulunmaktad─▒r. Ailesinde böbrek ta┼č─▒ hastal─▒─č─▒ öyküsü bulunan bireylerde bu hastal─▒─ča yakalanma olas─▒l─▒─č─▒ oldukça yüksektir. Yanl─▒┼č beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒ da böbrekte ta┼č olu┼čumu riskini artt─▒rabilir.

Bunlar─▒n haricinde böbrek ta┼č─▒ olu┼čumu riskini art─▒ran faktörler ┼čunlard─▒r:

Böbrek Ta┼č─▒ Çe┼čitleri

Böbrek ta┼č─▒, ta┼č─▒ olu┼čturan minerallere göre a┼ča─č─▒daki çe┼čitlere ayr─▒l─▒r:

  • Kalsiyum ta┼člar─▒: Kalsiyum oksalat ve kalsiyum fosfat gibi kalsiyumun çe┼čitli bile┼čiklerinin olu┼čturdu─ču ta┼člard─▒r. Tüm böbrek ta┼č─▒ vakalar─▒n─▒n yakla┼č─▒k %75'i kalsiyum ta┼člar─▒ndan olu┼čmaktad─▒r.
  • Ürik asit ta┼člar─▒ : Genellikle yüksek proteinli diyetle beslenen bireylerde görülen böbrek ta┼č─▒ türüdür.
  • Sistin ta┼člar─▒: Nadir görülen bir böbrek ta┼č─▒ türü olmakla birlikte genellikle metabolik bozukluklardan kaynakl─▒d─▒r.
  • Sitruvit (enfeksiyon) ta┼člar─▒: Genellikle idrar yolu enfeksiyonlar─▒ndan kaynaklanan bu ta┼č türü, çok h─▒zl─▒ büyümesi nedeniyle k─▒sa sürede ciddi böbrek hasar─▒na yol açabilmektedir.

Kum Dökme Nedir?

Kum dökme özellikle fosfat, sistin ve oksalat gibi kristallerin vücudun bulundu─ču s─▒cakl─▒kta idrarda çözünememesi sonucunda kat─▒ olarak parça parça idrarda kalmas─▒d─▒r. ─░nsan vücudunda üriner sistem böbreklerden ince idrar kanallar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla idrar kesesine yani mesaneye idrar ta┼č─▒nmas─▒ ve buradan da vücut d─▒┼č─▒na at─▒lmas─▒ ┼čeklinde i┼čler.

Böbreklerden idrar torbas─▒na giden idrarda kum veya ta┼č bulunmas─▒ durumunda idrar ince idrar kanallar─▒ndan rahatl─▒kla ilerleyemez ve burada birikmeye neden olur. Bu birikme sonucunda böbreklerde ┼či┼čme meydana gelir ve bu ┼či┼čme ┼čiddetli a─čr─▒ya, bazen de bulant─▒ ve kusmaya sebep olur. Olu┼čan ta┼č ince idrar kanallar─▒na do─čru inmeye ba┼člad─▒kça a─čr─▒ vücutta daha da yayg─▒nla┼č─▒r ve idrara ç─▒kma iste─či s─▒kla┼č─▒r.

Bu süreçte idrar─▒n rengi koyula┼čt─▒─č─▒ gibi idrarda kan görülme olas─▒l─▒─č─▒ da vard─▒r. ─░drar yapma s─▒ras─▒nda ise yanma hissi olu┼čabilir. Kum dökme veya ta┼č dü┼čürme durumlar─▒nda duyulan a─čr─▒ genelde çok ┼čiddetli oldu─ču için hastalar hastaneye ba┼čvururlar ve bu duruma renal kolik denir. Renal kolik durumuna acil servislerde s─▒kl─▒kla rastlan─▒l─▒r, hatta acil servislerde en s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan üriner sistem rahats─▒zl─▒kt─▒r denilebilir. 

Bu idrarda çözünemeden kalan kristallerin boyutlar─▒ önemlidir. Kristallerin boyutlar─▒ büyüdükçe idrar ile at─▒lmas─▒ zorla┼č─▒r. Böyle durumlarda idrar─▒n bekletilmesi çok sak─▒nc─▒l─▒d─▒r çünkü idrarda çözünemeden kalan küçük kristaller idrar─▒n bekletildi─či süreçte dibe çöker ve birbiriyle kayna┼čarak daha büyük kristaller haline gelir. At─▒lamad─▒─č─▒ sürece de böbreklerde sürekli yüksek ┼čiddetli a─čr─▒ hissedilir. Baz─▒ ki┼čilerde ise böbrek kumu dökme s─▒ras─▒nda böyle a─čr─▒lar hissedilmeyebilir. 

Kum dökme rahats─▒zl─▒─č─▒ bulunan insanlarda bu durumun tekrarlama olas─▒l─▒─č─▒ ilk 10 y─▒l içinde %50'dir. ─░lk kum dökme tecrübesinde ki┼čiye do─čru tedavi uygulanmad─▒─č─▒ takdirde tekrarlama olas─▒l─▒─č─▒ daha da artar. 

Kum dökme semptomlar─▒ bulunan bir ki┼či hastaneye ba┼čvurdu─čunda idrar ve kan tahlilleri uygulan─▒r. Hastanede yap─▒lan bu tahlillerde böbrek fonksiyon testleri (üre-kreatinin), kan elektrolit düzeyleri (sodyum, potasyum, klor, kalsiyum) ve enfeksiyon belirteçleri testleri (kan say─▒m─▒, CRP, idrar tahlili ve kültürü gibi) de─čerlerine bak─▒l─▒r. Baz─▒ hastalarda böbrek fonksiyonlar─▒n─▒n yükseldi─či gözlenebilir ve bu durumda böbrek fonksiyonlar─▒n─▒ daha da yükseltecek olan ilaçlardan kaç─▒n─▒lmas─▒ önerilir. 

─░drarda kristallerin çözünememesi sonucu olu┼čan kumun ince idrar kanallar─▒nda ilerleyememesi ve birikmeye yol açmas─▒ sonucunda idrar yollar─▒nda enfeksiyon da olu┼čabilir. Enfeksiyon görülen hastalar yak─▒ndan takip edilmelidir ve bu enfeksiyon durumu da uygun görülen antibiyotikler ile düzeltilmelidir. Enfeksiyon durumu uygun antibiyotik tedavisi ile düzeltildikten sonra idrar─▒n kanallardan düzgün ┼čekilde akmas─▒n─▒ sa─člamak için uygun görülen tedavi ┼čekilleri uygulanmal─▒d─▒r. 

Hastan─▒n kum döktü─čü anla┼č─▒ld─▒ktan sonra dü┼čen ta┼č─▒n veya dökülen kumun kanal─▒n neresinde bulundu─čunu gözlemlemek ve büyüklü─čünü görmek için böbrekteki t─▒kan─▒kl─▒k sonucunda olu┼čan ┼či┼čmenin ne durumda oldu─čunu anlamak ve bu durumlara göre bir tedavi yöntemi önermek için film çektirmek gerekli olabilir. Bu amaçla kullan─▒lan yöntem genellikle idrar yollar─▒ ultrasonografisidir. Bu yöntemde hastalar radyasyona da maruz kalmaz ve böylece gebelerde ve çocuklarda da güvenle kullan─▒labilir.

Ancak çok küçük boyutta olan ta┼člar görülemeyebilir ve bu durumda bilgisayarl─▒ tomografi kullan─▒lmas─▒ uygun görülür. Bilgisayarl─▒ tomografi böbrek ta┼člar─▒n─▒ veya kumu göstermek için kullan─▒lan en iyi yöntemdir ve en net görüntülemeyi sa─člar. 

Kum dökme durumu kad─▒nlara k─▒yasla erkeklerde daha s─▒k görülür. Ailede bu durumun görülmü┼č olmas─▒ veya görülmeye yatk─▒nl─▒k kum dökülmesi riskini artt─▒rabilir. Beslenme ve ya┼čan─▒lan bölgenin kum dökme üzerindeki etkisi büyüktür. Yüksek da─čl─▒k yerlerde ve kurakl─▒k bulunan bölgelerde daha fazla görüldü─čü saptanm─▒┼čt─▒r ve bu durumda Türkiye'de de do─ču bölgesinde da─čl─▒k alan fazlal─▒─č─▒ndan dolay─▒ bat─▒ya göre görülme olas─▒l─▒─č─▒ daha yüksektir. 

Kum Dökme Belirtileri

Kum dökmenin en belirgin belirtisi böbreklerde yani karn─▒n yan taraflar─▒nda duyulan hatta bazen kas─▒klara, s─▒rta kadar yay─▒lan ┼čiddetli a─čr─▒d─▒r. ─░drara ç─▒k─▒ld─▒─č─▒nda yanma hissiyat─▒, idrar renginin koyula┼čmas─▒ hatta baz─▒ durumlarda bazen gözle görülebilen bazen de tahliller sonucunda idrarda kan görülebilmesi, idrara s─▒kl─▒kla ç─▒k─▒ld─▒─č─▒ halde idrar─▒n tam bo┼čalmamas─▒ hissi en s─▒k görülen belirtiler aras─▒ndad─▒r.

Bu belirtilere ek olarak böbreklerdeki birikme sonucu olu┼čan bulant─▒ ve kusma gibi belirtiler de görülebilir. Kum dökülmesine baz─▒ durumlarda enfeksiyon da e┼člik eder ve bu da böbrek kumu belirtilerine örnek olarak gösterilebilir. Böbrek kumlar─▒ veya ta┼člar─▒ uzun zaman boyunca hiç belirti vermeden de içeride büyüme gösterebilir. Bu duruma kar┼č─▒ dikkatli olmak gereklidir. 

Kum Dökmekten Nas─▒l Korunabiliriz?

  • Tuz tüketimini azaltmak,
  • Günde 2-3 litreye kadar su içmek,
  • Lifli yap─▒ya sahip olan sebze a─č─▒rl─▒kl─▒ besinlerle beslenmek,
  • Egzersizin kristal birikimin engelledi─či dü┼čünüldü─čü için de hareketli bir hayat tarz─▒n─▒ benimsemek kum dökmesine veya ta┼č dü┼čürmeye al─▒nabilecek önlemler aras─▒nda say─▒labilir. 

Kum Döken Hastalar─▒n Tedavisi

Böbreklerden ince idrar kanallar─▒na dü┼čen kristallerin yani ta┼č veya kumun boyutu tedavi için önemlidir ve bu boyut film yöntemiyle belirlenir. Belirleme sonucunda boyutun 5mm'den küçük oldu─ču görülürse kendili─činden dü┼čme olas─▒l─▒─č─▒n─▒n yüksek oldu─ču söylenir. Bu olas─▒l─▒k %70-85 kadard─▒r. Bu boyuttaki kum veya ta┼č için a─čr─▒y─▒ azaltmak amaçl─▒ a─čr─▒ kesici kullan─▒m─▒ yeterli görülür.

A─čr─▒ kesici tedavisine ek olarak hastan─▒n bol bol s─▒v─▒ tüketerek idrar miktar─▒n─▒ artt─▒rmas─▒ ve böylece bulunan küçük boyuttaki kristallerin at─▒l─▒m─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rmas─▒ tavsiye edilir. Ayn─▒ zamanda görülen tedavilere ek egzersiz yap─▒lmas─▒ özellikle de s─▒k s─▒k ip atlanmas─▒ kumun veya ta┼č─▒n dü┼čmesi için iyi bir yöntemdir. Bu egzersizler biriken kristallerin a┼ča─č─▒ya do─čru hareketini h─▒zland─▒r─▒r. ─░nce idrar kanallar─▒n─▒ geni┼čletme etkisi bulunan prostat ilaçlar─▒ da tedavi için kullan─▒labilen ilaçlar aras─▒ndad─▒r. Bu prostat ilaçlar─▒ 5mm'den daha büyük olan genellikle boyutlar─▒ 5-10mm'ler aras─▒nda bulunan ta┼člar veya kumlar için kullan─▒l─▒r. 

5mm'den küçük oldu─ču halde uygulanan a─čr─▒ kesici tedavisine yan─▒t vermeyen ve bir türlü dü┼čmeyen böbrek ta┼člar─▒nda ses dalgas─▒ ile ta┼č k─▒rma tedavisi (ESWL) uygulanabilir. Bu tedavi yöntemi sonucunda da ta┼č─▒n sert olmas─▒ veya hastan─▒n bu tedaviye asl─▒nda uygun olmamas─▒ndan dolay─▒ bir yan─▒t al─▒nam─▒yorsa, endoskopik lazerle ta┼č k─▒rma tedavisi (URS) uygulamas─▒ uygun görülür. 

Kum dökme semptomlar─▒ndan olan bulant─▒y─▒ önlemek için uygulanan tedavilere ek mide bulant─▒s─▒n─▒ hafifletici ilaçlar da hastaya uygulanabilir. Kum dökmesine baz─▒ durumlarda e┼člik eden enfeksiyonun önlenmesi için ayn─▒ zamanda hastaya uygun bir antibiyotik tedavisi de ba┼članabilir.

Antibiyotik tedavisi uygulanacak hastalarda uygun antibiyotik seçimi önemlidir aksi takdirde hastada antibiyotik direnci olu┼čma ihtimali vard─▒r. Tedavi süresince böbrek fonksiyonlar─▒n─▒n geri gelip gelmedi─či veya böbrekteki ┼či┼čli─čin boyutunun nas─▒l de─či┼čti─či gözlenir ve buna göre tedaviye devam edilir. 

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Cevdet Kaya
├ťroloji
─░stinye ├ťniversitesi Hastanesi Medical Park Gaziosmanpa┼ča
842536

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.