sat─▒r aras─▒

Menisküs, dizlerde bulunan uyluk kemi─či ile kaval kemi─či aras─▒nda adeta bir yast─▒k görevi gören yap─▒lard─▒r. Menisküsler dize gelen yükleri da─č─▒tmakla görevli olduklar─▒ndan dizi korur ve dizin rahat hareket etmesini sa─člamak konusunda aktif rol oynar. Ba┼čta dizlerini aktif olarak kullanan sporcular olmak üzere pek çok insan hayat─▒n─▒n bir döneminde menisküs y─▒rt─▒─č─▒ sorunu ile kar┼č─▒la┼čabilir. 

Menisküs Y─▒rt─▒─č─▒ Nedir?

Menisküsler iki dizde bulunan ┼čekli hilali and─▒ran, temel görevi uyluk ve kaval kemi─či aras─▒nda adeta bir yast─▒k görevi görerek sürtünmeyi en aza indirmek olan k─▒k─▒rdak dokudan olu┼čan yap─▒lard─▒r. Menisküsler iç ve d─▒┼č olmak üzere ikiye ayr─▒l─▒r. Dizler vücudun en hareketli eklemlerinden birisi oldu─ču için menisküs yaralanmalar─▒na s─▒k rastlan─▒r. Menisküs y─▒rt─▒klar─▒ ya┼čla birlikte görülebildi─či gibi travmatik menisküs y─▒rt─▒klar─▒ da görülebilir.

Özellikle sporcular gibi hareketli bir ya┼čam süren ki┼čilerde menisküs y─▒rt─▒─č─▒ daha çok görülen ortopedik bir sa─čl─▒k sorunudur. Menisküs y─▒rt─▒─č─▒ dizde bulunan k─▒k─▒rdak yap─▒n─▒n hasar görmesi durumudur. Normal ┼čartlarda menisküs dokular─▒ elastik bir yap─▒dad─▒r ve belli miktarda yükü ta┼č─▒yabilirler. Ancak menisküse fazla yük binmesi halinde menisküs y─▒rt─▒─č─▒ olu┼čabilir.

Menisküs y─▒rt─▒klar─▒n─▒n genellikle ani bir hareket neticesinde geli┼čti─či görülür. Genellikle ayak sabit dururken üst vücudun ani olarak döndü─čü hareketler, dize binen yükü artt─▒rabilir. Buna ek olarak, otururken ani ┼čekilde kalkmak ya da h─▒zl─▒ bir ┼čekilde yere e─čilme hareketi yapmak da menisküs y─▒rt─▒─č─▒na neden olabilir.

Menisküs Y─▒rt─▒─č─▒ Belirtileri Nelerdir?

Menisküs y─▒rt─▒─č─▒n─▒n belirtileri denildi─činde ilk akla gelen a─čr─▒ ve tak─▒lma ┼čikayetidir. Bu a─čr─▒lar genellikle dizin iç ve d─▒┼č k─▒sm─▒nda olmakla birlikte menisküsün arka k─▒sm─▒nda y─▒rt─▒k olan hastalarda dizin arkas─▒nda da a─čr─▒ görülebilir. Buna ek olarak menisküs y─▒rt─▒─č─▒ olan ki┼čilerde görülebilen belirtiler hasar─▒n oldu─ču yere göre de de─či┼čiklik gösterebilir.

Bu belirtilerden baz─▒lar─▒ ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • Menisküs y─▒rt─▒─č─▒ olu┼čan dizde ödem,
  • Hareket s─▒ras─▒nda artan dinlenirken azalan bir a─čr─▒,
  • Dizi uzatmak veya çekmek gibi hareketleri yaparken zorlanma,
  • Hasar─▒n derecesine ba─čl─▒ olarak dizlerde kilitlenme, tak─▒lma ve hareketsizlik hissi,
  • Hareket ederken dizlerden ses gelmesi,
  • Egzersiz ile birlikte ┼čiddeti artan a─čr─▒,
  • B─▒çak batma hissini and─▒ran aral─▒kl─▒ a─čr─▒,
  • Çömelme ya da aya─ča kalkma hareketini yaparken zorlanma,
  • A─čr─▒lardan dolay─▒ diz kaslar─▒n─▒n zay─▒flamas─▒.

Menisküs Nedenleri Nelerdir?

Diz ekleminde iç ve d─▒┼č menisküs olmak üzere iki adet menisküsün yer almakta. K─▒k─▒rdak yap─▒s─▒nda olan menisküsün görevi yük absorsiyonu ve eklem uyumunu sa─člamakt─▒r. Menisküs yaralanmalar─▒ genç hasta grubunda travmatik nedenlerden dolay─▒ s─▒kça görülmekteyken daha ileri ya┼člarda menisküs kalitesindeki azalma nedeni travmatik olmadan da olu┼čabilmekte.

Muayenesi yap─▒lan hastalarda menisküs ve beraberinde ek yaralanma varsa bunu tespit etmek amac─▒yla MRI tetkiki istenmekte. Menisküs yaralanmalar─▒n─▒n tedavisi y─▒rt─▒─č─▒n yeri, y─▒rt─▒─č─▒n tipi, derecesi ve hastan─▒n aktivite düzeyiyle ili┼čkilidir. Konservatif yöntemler içeresinde istirahat ve buz terapi bulunmakta. 

Menisküs Y─▒rt─▒klar─▒n─▒n Çe┼čitleri Nelerdir?

Menisküs y─▒rt─▒klar─▒n─▒n çe┼čitleri vard─▒r. Menisküslerde meydana gelen zedelenmeler genellikle bir travmadan kaynakl─▒ olmakla birlikte ileri ya┼č grubunda dejenerasyona ba─čl─▒ menisküs y─▒rt─▒─č─▒ görülme ihtimali de vard─▒r. Travmadan kaynakl─▒ olan menisküs zedelenmelerinin genellikle ani bir hareket sonucu geli┼čti─či görülür. Bunun yan─▒nda dü┼čme, trafik kazas─▒ gibi dize d─▒┼čar─▒dan bir darbe gelmesi halinde de menisküslerde y─▒rt─▒k ortaya ç─▒kabilir.

Bunlara ek olarak ya┼čla beraber eklemlerin elastikli─čini ve dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n─▒ kaybetmesi neticesinde dize gelen ufak darbeler sonucunda dejeneratif menisküs y─▒rt─▒─č─▒ olarak adland─▒r─▒lan tablo geli┼čebilir. Menisküs y─▒rt─▒─č─▒n─▒n tipleri de farkl─▒l─▒k gösterir. Y─▒rt─▒─č─▒n hangi tip y─▒rt─▒k oldu─čuna karar vermek tedavi a┼čamas─▒nda oldukça önem ta┼č─▒r.

Menisküs y─▒rt─▒─č─▒ tiplerinden baz─▒lar─▒ ┼ču ┼čekildedir:

  • Horizontal y─▒rt─▒k: Bu tür menisküs y─▒rt─▒klar─▒ genellikle ileri ya┼čta dizlerdeki dejenerasyona ba─čl─▒ geli┼čen y─▒rt─▒klard─▒r. Görüntüleme s─▒ras─▒nda bu y─▒rt─▒klar─▒n paralel yap─▒da oldu─ču görüldü─čü için horizontal y─▒rt─▒k olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bu y─▒rt─▒k tipinde menisküs üst ve alt olarak ikiye ayr─▒l─▒r.
  • Longitudinal y─▒rt─▒k: Horizontal y─▒rt─▒klar─▒n aksine bu tür y─▒rt─▒klar dikey görüntü veren ve genellikle 40 ya┼č─▒n─▒n alt─▒ndaki ki┼čilerde bir travma sonucu geli┼čen y─▒rt─▒klard─▒r. Bu y─▒rt─▒klar sporcularda genellikle ön çapraz ba─č yaralanmalar─▒ ile birlikte görülür.
  • Radyal y─▒rt─▒k: Bu y─▒rt─▒k çe┼čidi de genellikle bir darbe sonucu ortaya ç─▒kar. Radyal y─▒rt─▒klar medial menisküste ba┼člar ve çevreye yay─▒l─▒r.
  • Kova sap─▒ y─▒rt─▒─č─▒: Longitudinal y─▒rt─▒k ile benzerlik gösteren bir menisküs y─▒rt─▒─č─▒ çe┼čididir. Genellikle medial menisküste travmaya ba─čl─▒ olarak ortaya ç─▒kar.

Menisküs Y─▒rt─▒─č─▒ Tedavisi Nelerdir?

Menisküs y─▒rt─▒─č─▒ tedavisinde kullan─▒lan yöntemler, y─▒rt─▒─č─▒n çe┼čidine göre farkl─▒l─▒k gösterir. Ya┼čla birlikte olu┼čan dejeneratif y─▒rt─▒klarda ço─ču zaman herhangi bir tedaviye gerek olmaz. Buradaki temel kriter, hastan─▒n a─čr─▒ya dayanabilir olmas─▒ ve günlük i┼člerini yerine getirmekte zorlanm─▒yor olmas─▒d─▒r. Aksi takdirde bu tür y─▒rt─▒klar─▒n da tedavi edilmesi gerekir. Menisküs tedavileri multidisipliner bir yakla┼č─▒m gerektirir.

Alan─▒nda uzman doktorlar detayl─▒ bir analiz yapt─▒ktan sonra hastay─▒ öncelikle fizik tedavi bölümüne yönlendirebilir. Ancak her menisküs y─▒rt─▒─č─▒ için fizik tedavi uygun de─čildir. Bu durumda tedavide cerrahi yöntemlerden faydalan─▒l─▒r. Özellikle 40 ya┼č alt─▒ndaki hastalarda cerrahi yöntemler k─▒k─▒rda─č─▒n korunmas─▒ için oldukça etkilidir. Menisküs y─▒rt─▒klar─▒ daha önceleri aç─▒k cerrahi yöntemler ile tedavi edilirken günümüzde bu ameliyatlar art─▒k artroskopik cerrahi ad─▒ verilen kapal─▒ operasyonlar ile yap─▒labilmektedir.

Menisküs Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Ameliyat gerektiren menisküs y─▒rt─▒klar─▒nda ameliyat s─▒ras─▒nda uzman doktorlar menisküse iki tür müdahalede bulunabilir. Bunlardan ilki hasar olan menisküsü ç─▒karmakt─▒r. Bu durum tip literatüründe menisektomi olarak adland─▒r─▒l─▒r. Menisektomi i┼čleminden sonra hastalar yakla┼č─▒k 4 hafta sonra normal hayatlar─▒na dönebilirler. Ameliyat s─▒ras─▒nda uygulanan bir di─čer yöntemde ise hasarl─▒ menisküs diki┼čle tamir edilir. Bu durumda hastan─▒n iyile┼čme süreci biraz daha uzayabilir. Yakla┼č─▒k olarak 12 haftada hasta günlük i┼člerine geri dönebilir.

Menisküs Y─▒rt─▒klar─▒ Bitkisel Tedavi ya da Kendili─činden ─░yile┼čir Mi?

Menisküslerde hasar olmas─▒ halinde bu hasar─▒n kendili─činden geçmesi ya da çe┼čitli bitkiler yard─▒m─▒yla iyile┼čmesi çok mümkün de─čildir. Ancak a─čr─▒ ve ┼či┼člik gibi semptomlar─▒n hafifletilmesinde, rahatlat─▒c─▒ etkisi olan bitkilerden faydalan─▒labilir. Bunun yan─▒nda uzmanlar─▒n önerdi─či ┼čekilde egzersiz yapmak da y─▒rt─▒─ča ba─čl─▒ semptomlar─▒n hafiflemesine yard─▒mc─▒ olabilir.

Menisküs Y─▒rt─▒─č─▒ Nas─▒l Önlenir?

Menisküs y─▒rt─▒klar─▒nda temel neden, dizi çevreleyen kaslar─▒n yeterince kuvvetli olmamas─▒ olabilir. Diz kaslar─▒n─▒ kuvvetlendirici egzersizler yapmak, menisküs y─▒rt─▒klar─▒n─▒ önleme konusunda yararl─▒ olabilir. Buna ek olarak; fazla kilolu olmak da dizlere fazla yük binmesine neden olaca─č─▒ndan menisküs y─▒rt─▒klar─▒na neden olabilir. Bu nedenle kilo vererek ideal kiloya ula┼čmak menisküs y─▒rt─▒─č─▒ riskini en aza indirir.

Menisküs Hakk─▒nda Do─čru Bilinen Yanl─▒┼člar Nelerdir?

Menisküs hakk─▒nda pek çok ki┼činin yanl─▒┼č bilgilere sahip oldu─ču görülür. Menisküs hakk─▒nda do─čru bilinen yanl─▒┼člardan baz─▒lar─▒ ┼čöyle s─▒ralanabilir:

  • Menisküs y─▒rt─▒klar─▒ sporcu hastal─▒─č─▒d─▒r: Bu inan─▒┼č k─▒smen do─čru olmakla birlikte menisküs sadece sporculara özgü bir hastal─▒k de─čildir ve herkeste görülebilir.
  • Menisküs y─▒rt─▒─č─▒ sadece darbe sonucu ortaya ç─▒kar: Menisküsün darbe sonucu ortaya ç─▒kan çe┼čitleri vard─▒r. Ancak menisküs y─▒rt─▒klar─▒ dejenerasyon sonucu da ortaya ç─▒kabilir.
  • Menisküs a─čr─▒lar─▒na dayan─▒lmaz: Her menisküs y─▒rt─▒─č─▒nda ┼čiddetli a─čr─▒ ya┼čanmaz bazen aral─▒klarla gelen ve dayan─▒labilecek düzeyde olan a─čr─▒lar da olabilir.
  • Menisküs y─▒rt─▒klar─▒nda ameliyat tek çözümdür: Menisküsün k─▒k─▒rda─ča zarar verme ihtimalinin oldu─ču durumlarda ameliyat kesin çözüm olabilir. Ancak her menisküs y─▒rt─▒─č─▒nda ameliyat gerekli de─čildir.

S─▒kça Sorulan Sorular

Kad─▒nlarda ve erkeklerde menisküs görülme oran─▒nda fark var m─▒d─▒r?

Yap─▒lan bilimsel ara┼čt─▒rmalara göre menisküs y─▒rt─▒klar─▒ anatomik farkl─▒l─▒klar─▒ndan dolay─▒ erkeklerde kad─▒nlardan daha fazla görülür.

Menisküs hastalar─▒na fizik tedavi uygulan─▒r m─▒?

Menisküs y─▒rt─▒klar─▒nda tercih edilen yöntemlerinden biri de fizik tedavidir. Fizik tedavi ile hastan─▒n y─▒rt─▒─ča ba─čl─▒ a─čr─▒, ödem gibi semptomlar─▒n─▒ hafifletmek ve diz çevresindeki kaslar─▒n─▒ güçlendirmek amaçlan─▒r.

Menisküs ne kadar sürede tedavi edilir?

Menisküs tedavisi cerrahi yöntemlerle yap─▒l─▒rsa 6 hafta ila 12 hafta aras─▒nda hastada iyile┼čme olmas─▒ beklenir. Bunun yan─▒nda fizik tedavi ya da ilaç tedavisi ile iyile┼čme süreci biraz daha uzun olabilir.

Menisküs ameliyat─▒ndan sonra ne olur?

Baz─▒ durumlarda menisküs ameliyat─▒ndan sonra hastalara diz kaslar─▒n─▒ güçlendirmek için fizik tedaviye ba┼člamalar─▒ ya da uygun egzersizleri yapmalar─▒ önerilebilir. Daha önceleri menisküs ameliyatlar─▒nda aç─▒k cerrahi yöntemler kullan─▒ld─▒─č─▒ için hastalar─▒n belli bir süre dizlerini hareket ettirmemeleri istenirken günümüzde artroskopik yöntemle yap─▒lan ameliyatlar sonras─▒ hastalar günlük i┼člerine geri dönebilirler. Ancak sporcular─▒n tekrar spora ba┼člamas─▒ 3 ay─▒ bulabilir.

Menisküs ameliyat─▒ sonras─▒ egzersize devam edilebilir mi?

Menisküs ameliyatlar─▒ndan sonra hastalar doktorlar─▒n─▒n kendilerine önerdi─či süre boyunca egzersizden uzak durmal─▒d─▒r. Ancak yakla┼č─▒k 3 ay sonra egzersize devam edebilirler. Egzersiz yapmak diz kaslar─▒n─▒ güçlendirmek konusunda da etkili bir yöntemdir.

Menisküs sporcu hastal─▒─č─▒ m─▒d─▒r?

Menisküs y─▒rt─▒klar─▒ futbol, basketbol, ko┼ču, tenis gibi dizlerin aktif olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ sporlarla ilgilenen ki┼čilerde daha s─▒k görülmekle birlikte menisküs y─▒rt─▒klar─▒n─▒n sporcu hastal─▒─č─▒ oldu─čunu söylemek do─čru olmaz. Menisküs y─▒rt─▒klar─▒ kad─▒n, erkek ve çocuk fark etmeksizin herkeste farkl─▒ nedenlere ba─čl─▒ olarak geli┼čebilir.

Menisküs nakli nedir?

Menisküs nakli cerrahi olarak menisküslerin al─▒nd─▒─č─▒ ya da küçük bir k─▒sm─▒n─▒n kald─▒─č─▒ operasyonlardan sonra tercih edilebilen bir yöntemdir. Menisküs naklinde ki┼činin diz anatomisine uygun menisküs dokusu, kapal─▒ bir yöntemle dizin içerisine nakledilir. Özellikle genç hastalarda k─▒k─▒rda─č─▒n korunmas─▒ için menisküs naklinden faydalan─▒l─▒r.

Çocuklarda menisküs görülür mü?

Baz─▒ çocuklarda menisküslerin hilali and─▒ran yap─▒s─▒nda do─ču┼čtan bozukluk bulunur. Bu duruma diskoid menisküs ad─▒ verilir. Bu çocuklarda genellikle a─čr─▒ ve hareket k─▒s─▒tl─▒l─▒─č─▒ gibi semptomlar gözlenmez. Ancak düzenli kontrol edilmezse ilerleyen ya┼člarda k─▒k─▒rda─č─▒n zarar görmesine neden olabilir.

Menisküsler dizleri korumakla görevli olan önemli yap─▒lard─▒r. Zedelenmeleri halinde çe┼čitli sorunlara neden olabilir. Siz de sa─čl─▒─č─▒n─▒z ile ilgili her türlü ┼čikayetiniz için en yak─▒n sa─čl─▒k kurulu┼čuna giderek kontrollerinizi yapt─▒rmay─▒ ihmal etmeyin. Sa─čl─▒kl─▒ günler dileriz.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Bahtiyar Demiralp
Ortopedi ve Travmatoloji
Medical Park Medical Park Antalya
142276

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.