sat─▒r aras─▒

Kemik ili─činde üretilerek kan dola┼č─▒m─▒na geçen trombositlerin (kan pulcuklar─▒) temel görevi, damar yüzeyinde herhangi bir yaralanma meydana geldi─činde hasarl─▒ bölgeyi kapatarak kanamay─▒ durdurmak ve p─▒ht─▒ olu┼čmas─▒na öncülük etmektir. K─▒rm─▒z─▒ kan hücrelerinin 120 günlük ömrüne kar┼č─▒l─▒k trombositlerin yar─▒ ömrü, yakla┼č─▒k 4 gündür. Kemik ili─činde üretilentrombositlerin büyük ço─čunlu─ču görevlerini yerine getirmek üzere kan dola┼č─▒m─▒na sal─▒n─▒rken bir k─▒sm─▒ ise dalak içerisinde depolan─▒r.

Damar yüzeyinde bir hasar meydana geldi─činde, kan─▒n damar d─▒┼č─▒na ç─▒kmas─▒n─▒ önlemek ad─▒na kan damarlar─▒ kas─▒l─▒r, trombositler hasar bölgesine toplan─▒r ve bir t─▒kaç olu┼čturur. Daha sonras─▒nda ise o bölgede p─▒ht─▒la┼čma meydana gelir ve hasar olu┼čan bölgenin kapat─▒lmas─▒ gerçekle┼čtirilerek onar─▒m için zaman kazan─▒lm─▒┼č olur.

Trombositler genel olarak içinde bulunduklar─▒ ortamda yap─▒┼čmalar─▒n─▒ sa─člayacak yüzey özelliklerine sahiptir ancak damar duvar─▒nda herhangi bir hasar meydana gelmedi─či sürece yap─▒┼čmadan kan dola┼č─▒m─▒ boyunca hareket ederler.

Trombosit say─▒s─▒ ya┼ča ba─čl─▒ olarak de─či┼čkenlik göstermemekle birlikte ortalama olarak say─▒s─▒n─▒n, milimetreküpte 150-400 bin trombosit olarak tespit edilmesi normal olarak kabul edilir. Geli┼čen kan say─▒m cihazlar─▒ ile birlikte trombosit say─▒s─▒na ilaveten ortalama trombosit hacmi (volümü) de hesaplanabilir.

MPV nedir?

Trombositler ile ilgili rahats─▒zl─▒klar─▒n tespiti için en s─▒k kullan─▒lan parametrelerden biri olan ortalama trombosit hacmi (MPV), trombositlerin boyutunun de─čerlendirilmesinde kullan─▒l─▒r ve kemik ili─čindeki trombosit üretimi hakk─▒nda fikir verir. Yeni üretilen trombositlerin daha büyük olmas─▒ nedeniyle MPV de─čerinde meydana gelen de─či┼čikli─činin altta yatan nedenine dair yol gösterici olabilir.

MPV de─čerinde de─či┼čikli─če neden olabilecek durumlar nelerdir?

MPV de─čerinin birimi femtolitre (fl) olup, normal de─čer aral─▒─č─▒ 7-11 fl aras─▒ndad─▒r.

Sigara kullanan ki┼čilerde, hipertansiyon hastalar─▒nda, ┼čeker hastalar─▒nda ve obez ki┼čilerde, MPV yüksekli─či tespit edilebilir. 

Trombosit büyüklü─čünün artmas─▒, kan damarlar─▒ ile ilgili hastal─▒klar─▒n meydana gelmesine zemin haz─▒rlayabilir. Beyne kan ak─▒┼č─▒n─▒n kesilmesi (iskemik) sonucu meydana gelen inme vakalar─▒nda, olay─▒n gerçekle┼čmesini takiben yak─▒n zaman içerisinde yap─▒lan laboratuvar testlerinde MPV yüksekli─či tespit edilebilir.

Ülseratif kolit ve Crohn hastal─▒─č─▒ gibi ba─č─▒rsaklarda inflamasyon ile seyreden hastal─▒klara sahip ki┼čilerde trombosit say─▒s─▒nda art─▒┼č meydana gelirken, trombosit boyutlar─▒n─▒n küçük olarak tespit edilmesi, MPV ölçümlerinin bu hastal─▒klar─▒n aktivasyonlar─▒n─▒n de─čerlendirilmesi amac─▒yla kullan─▒labilece─či dü┼čüncesini gündeme getirmi┼čtir.

Romatoid artrit, ankilozan spondiloartrit, sedef hastal─▒─č─▒, ailesel akdeniz ate┼či ve Behçet hastal─▒─č─▒ gibi inflamatuar rahats─▒zl─▒klarda trombositlerin harabiyete u─čramas─▒ ile MPV de─čerinde de─či┼čiklikler meydana gelebilir.

S─▒n─▒r de─čerinden daha yüksek de─čerler (mpv yüksekli─či) makrotrombositopeni (normalden büyük ve say─▒ca aztrombositler) ile seyreden hastal─▒klarda görülürken, tespit edilen MPV dü┼čüklü─čü, kemik ili─činde trombositlerin üretimi ile ilgili bir soruna i┼čaret ediyor olabilir.

•    ─░mmün (idiyopatik) trombositopenik purpura (ITP)

Bu rahats─▒zl─▒k sonrada kazan─▒lan (akkiz) nedenlerle olu┼čur ve savunma sisteminin kendi trombositlerine kar┼č─▒ mücadeleye girmesine ba─čl─▒ olarak ortaya ç─▒kan bir rahats─▒zl─▒kt─▒r. En çok çocuklarda görülür. 2-10 ya┼č aras─▒ çocuklar, hastal─▒─č─▒n en s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒ld─▒─č─▒ ya┼č grubunu olu┼čturur. 

Hastal─▒─č─▒n nedeni, savunma hücreleri taraf─▒ndan üretilen antikorlarla i┼čaretlenmi┼č trombositlerin dalak ve karaci─čer gibi organlarda y─▒k─▒lmas─▒d─▒r. Bu durumu tetikleyen olay ise hastalar─▒n büyük ço─čunlu─čunda virüslere ba─čl─▒ olu┼čmu┼č bir hastal─▒─č─▒n geçirilmesidir. Y─▒k─▒m─▒n artmas─▒na kar┼č─▒ üretim art─▒┼č─▒ ile denge kurulmaya çal─▒┼č─▒l─▒r ve bu çaban─▒n etkinli─či do─črultusunda trombositopeni (trombosit say─▒s─▒n─▒n azl─▒─č─▒) derecesi hastadan hastaya de─či┼čkenlik gösterir.

Yeni üretilen trombositlerin daha büyük boyutlarda olmas─▒ nedeniyle ölçülen MPV de─čerleri, normalin daha üzerinde tespit edilebilir.

Hastal─▒─č─▒n bulgular─▒ aras─▒nda ya┼čla birlikte de─či┼čkenlik söz konusudur. Sa─čl─▒k durumu iyi bir çocukta, toplu i─čne ba┼č─▒ büyüklü─čünde kanamalar─▒n ve morluklar─▒n ortaya ç─▒kmas─▒ hastal─▒─ča ba─čl─▒ olu┼čan s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan bulgulardan biridir. Eri┼čkin ya┼č grubunda ise belirtiler bazen ortaya ç─▒kmaz ve ba┼čka nedenlerle yap─▒lan kan say─▒m─▒ testleri sonucunda bu hastal─▒─ča yönlendirici bulgular tesadüfen tespit edilebilir. 

Hastal─▒─č─▒n seyri esnas─▒nda küçük kanamalar ve morluklara ek olarak trombosit say─▒s─▒n─▒n a┼č─▒r─▒ dü┼čtü─čü durumlarda meydana gelebilecek kafa içi kanamalar gibi ciddi seyirli hadiseler ortaya ç─▒kabilece─či için dikkatli olunmal─▒d─▒r.

•    Bernard Soulier Sendromu

Nadir görülen ve mutasyonlara ba─čl─▒ olarak genetik geçi┼č gösteren bir hastal─▒k olan Bernard Soulier sendromunda a┼č─▒r─▒ büyük trombositler olu┼čur ve bu trombositler say─▒ca azd─▒rlar. Genetik geçi┼č göstermesi sebebi ile hastal─▒─č─▒n tan─▒s─▒nda ailede benzer rahats─▒zl─▒─ča sahip bireylerin varl─▒─č─▒n─▒n irdelenmesi önem arz eder. 

Hastal─▒─č─▒n seyri esnas─▒nda purpura olarak adland─▒r─▒lan üzerine bas─▒ld─▒─č─▒nda solmayan küçük deri döküntüleri olu┼čabilir. Purpuraya ek olarak a─č─▒z, di┼č etleri ve burunda kanama meydana gelebilir. Kanaman─▒n nedeni, trombositlerin say─▒s─▒n─▒n yetersizli─či ve tam olarak fonksiyon gösterememelerinden kaynaklan─▒r.

Bu hastalardan al─▒nan kan mikroskop yard─▒m─▒yla incelendi─činde, büyük ve düzensiz yap─▒ya sahiptrombosit hücreleri görülebilir. Normalde kan dola┼č─▒m─▒ndaki en küçük hücreler olan trombositlerin bu hastal─▒kta boyutu neredeyse k─▒rm─▒z─▒ kan hücreleri kadard─▒r. Bu durum MPV yüksekli─činin tespit edilmesi ile sonuçlan─▒r.

Bu hastal─▒kta kanama kontrolünü sa─članmas─▒ amac─▒yla hekimin uygun görmesi halinde olu┼čmu┼č p─▒ht─▒lar─▒n erimesini engelleyici ilaçlar kullan─▒labilir.

•    Wiskott-Aldrich sendromu

X kromozomu üzerinden geçi┼č gösteren ve ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin yetersizli─činin olu┼čtu─ču bu hastal─▒k, k─▒rm─▒z─▒, ka┼č─▒nt─▒l─▒ ve döküntülü deri lezyonlar─▒na (egzema) ek olarak trombositlerin boyutlar─▒n─▒n küçülmesi ve say─▒lar─▒n─▒n azalmas─▒ ile karakterizedir. Bu hastalarda otoimmün olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lan hastal─▒klar ve çe┼čitli kötü huylu hastal─▒klar rahats─▒zl─▒k tablosuna eklenebilir. Wiskott-Aldrich hastalar─▒nda en s─▒k olarak kar┼č─▒la┼č─▒lan kötü huylu hastal─▒k ise lenfomad─▒r.

Bu hastalarda savunma hücrelerinin fonksiyonlar─▒nda meydana gelen anormallik nedeniyle menenjit, orta kulak enfeksiyonlar─▒, sinüzit ve akci─čer enfeksiyonlar─▒n─▒n görülme s─▒kl─▒─č─▒nda art─▒┼č meydana gelir. Bu enfeksiyonlar tekrar tekrar ortaya ç─▒kma e─čilimindedirler ve bazen ya┼čam─▒ tehdit edici ┼čekilde ciddi seyir izleyebilirler.

Trombositlerin ömrü Wiskott-Aldrich hastal─▒─č─▒na sahip bireylerde normal bireylere k─▒yasla yar─▒ya dü┼čmü┼čtür. Ömrü k─▒sa olan trombositlerin yerine yenilerinin yap─▒lmas─▒nda ise bir bozukluk mevcuttur. 

Bu hastal─▒k için belirlenen tan─▒ kriterleri aras─▒nda trombosit say─▒s─▒n─▒n milimetreküpte 100 binin alt─▒nda olmas─▒ ve ortalama hacimlerinin 7,5 femtolitreden dü┼čük olmas─▒ yer al─▒r. Say─▒ca az ve küçük boyuttaki trombositler, bu hastalarda ölçülen MPV de─čerinin alt s─▒n─▒r olan 7-7,5 femtolitreden daha dü┼čük tespit edilmesine neden olur.

Wiskott-Aldrich hastalar─▒nda, dala─č─▒n ç─▒kar─▒lmas─▒ sonras─▒nda trombositlerin say─▒s─▒nda ve hacminde bir art─▒┼č meydana gelebilir ancak trombositler ile ilgili bu parametrelerin normal olarak kabul edilebilen de─čerlere ula┼čmas─▒ beklenmez.

•    Aplastik anemi

Aplastik anemi, kemik ili─činde bulunan ve kan dola┼č─▒m─▒nda yer alan hücrelerin üretiminden sorumlu olan kök hücrelerdeki azalmaya ba─čl─▒ olarak ortaya ç─▒kan bir hastal─▒kt─▒r. Hatal─▒─č─▒n nedeni radyasyon, ilaçlar, çe┼čitli kimyasallar ya da viral hastal─▒klar olabilece─či gibi birçok hastada altta yatan neden tespit edilemeyebilir.

Kemik ili─činin yerini ya─č dokusunun kaplad─▒─č─▒ bu hastal─▒kta, k─▒rm─▒z─▒ kan hücrelerinin üretiminin yap─▒lamamas─▒na ba─čl─▒ olarak kans─▒zl─▒k bulgular─▒ olan halsizlik, bitkinlik, cildin k─▒rm─▒z─▒ yerine daha soluk görünmesi gibi belirtiler olu┼čabilir. Savunma hücrelerinin üretimindeki azalma ise a─č─▒r seyirli enfeksiyon hastal─▒klar─▒na zemin haz─▒rlayabilir.

Trombosit hücrelerinin üretilmesindeki azalmaya ba─čl─▒ olarak deri ve mukozalarda kanamalar─▒n olu┼čtu─ču tespit edilebilir. Hatta bu kanamalarla hastal─▒─ča dair ilk bulgu olarak kar┼č─▒la┼č─▒labilece─či için dikkatli olunmal─▒d─▒r. Aplastik anemi hastalar─▒nda, trombositlerin say─▒lar─▒ azalm─▒┼č ancak d─▒┼č görünümleri ve fonksiyonlar─▒ normal tespit edilir. Trombositlerin say─▒s─▒n─▒n azl─▒─č─▒, MPV de─čerinin normal s─▒n─▒r de─čerinden daha dü┼čük tespit edilmesine neden olabilir. 

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

282543

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.