satır arası

Narsist Kişilik Bozukluğu Nedir?

Kişilik bozuklukları arasında yer alan narsist kişilik bozukluğu (NKB), en değişken klinik bulgulara ve en geniş şiddet aralığına sahiptir. Bu nedenle psikiyatride bu bozukluğun sınırları ve tanı ölçütleri ile ilgili tartışmalar halen devam etmektedir. Tanı kriterleri net olmadığı için görülme sıklığı hakkında net bir veri yoktur.

NKB’ye sahip tüm bireyler benzer klinik özelliklere sahiptir. Benmerkezcilik, yüzeysel ve sömürücü ilişkiler kurma, empati eksikliği ve kimlik karmaşası, bağlanma problemleri, kronik boşluk ya da sıkılma hissi ve yaşam değişikliklerine karşı hassasiyet, bu klinik özelliklerdendir.

Bu şikayetlerle başvuran kişilerde semptomlar kapsamlı bir şekilde değerlendirilir ve diğer bozukluklar ile ayırıcı tanı yapılır. Psikolojik, kişilerarası ve mesleki işlevsellik sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilir.

Narsist Kelimesi Ne Anlama Gelir?

Türk Dil Kurumu tarafından Türkçe’ye özsever olarak çevrilen narsist kelimesi abartılı bir öz-önem duygusuna sahip, son derece benmerkezci olan kişileri tanımlamak için kullanılır. Narsist kelimesinin bir diğer anlamı ise fiziksel görünümüyle aşırı ilgilenen kişidir.

Narsist kişilik bozukluğu ise özellikle abartılı bir kendini beğenmişlik duygusu, kendisine sürekli hayranlık duyulması ihtiyacı, başkaları için empati eksikliği, başarılardan aşırı gurur duyma ve küçümseyen veya tepeden bakan tutumlarla karakterize bir kişilik bozukluğudur. Açık veya gizli kalabilen bu özellikler, narsist kişilik bozukluğunun temel özelliklerindendir.

Narsist Kişilik Bozukluğu Nedir?

Yaygın olarak görülmesine ve çoğu zaman diğer psikiyatrik bozukluklarla beraber olmasına rağmen üzerinde en az çalışılan kişilik bozukluklarından birisidir.

Tedavinin oldukça zor olduğu bu durumda beraber ortaya çıkan diğer bozuklukların tedavisi de zorlaşabilir. Yapılan çalışmalarda narsist kişilik bozukluğunun ortaya çıkma sıklığı ve sosyodemografik özellikleri tanı kriterlerinin halen gelişme aşamasında olması nedeniyle net bir şekilde ortaya konamamıştır.

Ancak Avrupa ve ABD genelinde yapılan çalışmalar görülme sıklığının yüzde 0 ile 6.2 arasında olduğunu ve erkeklerde görülme oranının kadınlara göre daha fazla olduğunu göstermiştir. Klinik çalışmalarda ise kliniklere ayaktan başvuran nüfusta NKB görülme oranının yüzde 1 ila 17 arasında olduğu bulunmuştur. Ancak tanı kriterlerinin net olmaması nedeniyle bozukluğun görülme sıklığını net bir şekilde gösteren çalışma yoktur.

Narsist Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Kişilik bozuklukları arasında yer alan narsist kişilik bozukluğu, diğer bozukluklara göre değişken belirtilerle kendini gösterir. Belirtiler oldukça farklı olduğu için kullanılan tanı kriterleri, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nda (DSM-5) yer alan tanı ölçütlerinden farklılık gösterebilir.

DSM-5’e göre tanı kriterleri arasında açık veya gizli abartılı öz-önem duygusu, aşırı beğeni ihtiyacı, yüzeysel ve sömürücü ilişkiler, empati yoksunluğu bulunur. Bunların dışında kimlik karmaşası, bağlanma sorunları, kronik boşluk veya can sıkıntısı hissi ve hayattaki geçişlere karşı hassasiyet gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

İstisnai ya da özel olma hissi ile birlikte sınırsız başarı, güzellik, mükemmellik, güç ve ideal aşk gibi gizli fanteziler oluşabilir. Narsist kişilik bozukluğu olan kişilerde ilgi odağı olma ihtiyacı vardır. Ortam ne olursa olsun sohbeti tekelleştirerek ilgi odağı olmak isterler.

Ancak istenilen ilgiye ulaşılamazsa NKB olan bireyler kendilerini küçümseniş, kötü muamele görmüş ya da tükenmiş hissedebilir veya öfkelenebilirler. Yüzeysel ve sömürücü ilişkiler genellikle bireyin maddi kazanç sağlamasını ya da özsaygısını artırmasını sağlamak amacıyla narsist kişilik bozukluğu olan kişiler tarafından yararlı olarak görülen ilişkilerdir.

Bu bozukluğa sahip bireyler genellikle kendini geliştirmek için zengin, güzel veya ünlü kişilere yönelirler. Narsist kişilik bozukluğu her yaştan insanları etkileyebilir ve bu bireyler genellikle yıllar geçmesine rağmen gençlik potansiyelini kaybetmemiş olduklarına dair üstü kapalı bir inanca sahiptir. Bu nedenle kariyerlerini veya ilişkilerini erteleyebilirler.

Narsist Kişilik Bozukluğu Nedenleri Nelerdir?

Narsist kişilik bozukluğunun oluşma sebebi bilinmese de bilim insanları tarafından oluşturulan hipotezler, bu bozukluğun genetik, biyolojik veya psikososyal nedenlere bağlı oluşabileceğini göstermiştir.

  • Genetik: Diğer kişilik bozukluklarında olduğu gibi NKB’nin de genetik sebeplere bağlı oluşabileceğine dair çalışmalar olsa da tutarlı sonuca ulaşılamamıştır. Genel olarak kişilik bozukluklarında kalıtım oranı yüzde 60’ın üzerinde bulunmuştur ve bu da genetik etkinin belirgin bir şekilde var olduğunu göstermiştir. NKB üzerinde yapılan ikiz çalışmaları ise kalıtımsal geçişin yüzde 25 ila 79 arasında değişebildiği sonucuna varmıştır.
  • Biyolojik: Narsist kişilik bozukluğunun biyolojik faktörler ile ilişkisini araştıran çok fazla çalışma yoktur. Ancak yapılan çalışmalarda empati eksikliğinin nedeninin sinirsel bağlantılara bağlı olabileceği bulunmuştur.
  • Psikososyal: Narsist kişilik bozukluğu gelişiminde ebeveynlerin rolünün olduğu düşünülmektedir. Özellikle aşırı korumacı ve çocuğa aşırı değer veren yaklaşımlar ile birlikte çocukluk döneminde ebeveynler tarafından soğuk veya sinirli davranışların ya da reddetme gibi durumların olması ilerleyen dönemlerde çocukta narsist kişilik bozukluğu oluşmasına katkıda bulunur. Yapılan çalışmalarda çocuklukta istismar ya da ihmalin de bu duruma yol açtığı gösterilmiştir.

Narsist Kişilik Bozukluğu Tanısı Nasıl Konulur?

Diğer psikiyatrik rahatsızlıkların ve kişilik bozukluklarının tanısında olduğu gibi narsist kişilik bozukluğu teşhisi için de Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM-5) kriterleri kullanılır. Ancak narsist kişilik bozukluğunda DSM-5 kriterleri ile ilgili tartışma halen devam etmekte olup bu durum, NKB’nin çok farklı şekilde klinik bulgularının olmasından kaynaklanır. DSM-5’te yer alan tanı kriterleri şu şekildedir:

  • Görkemli bir öz-önem duygusuna sahip olma (başarıları ve yetenekleri abartma, uygun bir başarı olmadığı halde üstün olarak tanınma isteği gibi).
  • Sınırsız başarı, güç, mükemmellik, güzellik veya ideal aşk fantezileriyle meşgul olma
  • Özel ve benzersiz olduğuna inanma ve sadece diğer özel veya yüksek statülü kişiler (veya kurumlar) tarafından anlaşılabileceğine veya onlarla ilişki kurması gerektiğine inanma
  • Kendisine karşı aşırı hayranlığa ihtiyaç duyma
  • Bir hak etme duygusunun olması (özellikle beklentilerine göre olumlu davranış veya otomatik itaat gibi mantıksız beklentilerin olması)
  • Diğer kişilere karşı istismarcılık ve kendi amaçlarına ulaşmak için başkalarından faydalanma
  • Empati eksikliği (başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını tanımaya veya bunlarla özdeşleşmeye isteksizlik)
  • Genellikle başkalarını kıskanma veya başkalarının kendisini kıskandığına inanma
  • Kibirli davranış ve tutumlar gösterme

Bu DSM-5 kriterlerinden beş ya da daha fazlasının olması ile birlikte belirgin erken yetişkinlik döneminde başlayan ve çeşitli bağlamlarda ortaya çıkan büyüklenmecilik, beğenilme ihtiyacı ve empati eksikliğinin olması durumunda narsist kişilik bozukluğu tanısı konulur.

Narsistik Çeşitleri Nelerdir?

Narsistlik davranışların farklı sebeplerden oluştuğu iki farklı narsisizm türü vardır. İki türün ortak özellikleri olabilir ancak farklı çocukluk deneyimleriden kaynaklanırlar. Bu iki tip insanların ilişkilerde nasıl davranacaklarını da belirler.

  • Büyüklenmeci Narsisizm: Bu davranışa sahip kişiler muhtemelen çocukluk dönemlerinde diğer insanlardan üstün ve ayrıcalıklıymış gibi muamele görmüşlerdir. Bu muameleye alıştıkları için yetişkin bireyler olduklarında büyüklenmeci tarzda davranışları devam eder. Övünme ve elit görünme eğiliminde olurlar. Büyüklenmeci narsizmi olan kişiler saldırgan, baskıcı bir tutum sergilerler ve önemli olduklarını göstermeye çalışırlar. Özgüvenleri yüksektir ve hassas kişiliğe sahip değillerdir.
  • Kırılgan Narsisizm: Bu davranış genellikle çocukluk döneminde yaşanan ihmal ya da istismarın sonucudur. Bu davranışa sahip kişiler çok hassas yapıdadır. Narsistlik davranışların kendilerini yetersizlik duygularına karşı koruduklarını düşünürler. Başkalarından daha aşağı ya da üstün hissetmek arasında bocalarlar ve başkaları onlara özelmiş gibi davranmadıklarında alıngan ve endişeli olurlar.

Narsist Kişilik Bozukluğu Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Psikoterapiler ve ilaç tedavileri narsist kişilik bozukluğu olan kişilerde kullanılabilen tedavi yöntemlerinden olsa da öncelikle ilaç yerine psikoterapi uygulanır.

Ancak narsist kişilik bozukluğunun çeşitli diğer psikiyatrik rahatsızlıklar ile beraber görülebilmesi tedavi sürecini oldukça zorlaştırır. Ayrıca tanı kriterlerinin hala tartışılıyor olması nedeniyle klinik tanının konulması da zorlu bir süreçtir. Bu nedenle tanının doğru bir şekilde değerlendirilmesi oldukça önemlidir.

Narsist kişilik bozukluğu olan kişiler, tipik olarak tedaviye başlama konusunda isteksiz davranırlar ve tedaviye katılmaya direnç gösterirler. Bu nedenle psikoterapi sırasında sağlık profesyonelleri tarafından empati kurulması ve tedavi hedeflerine odaklanırken işbirliği içerisinde davranması gereklidir. Klinisyenler tarafından tedavi için çeşitli psikoterapi yöntemleri kullanılabilir.

Destekleyici psikoterapi, yapılandırılmış psikoterapiler, zihinselleştirme temelli terapi, aktarım odaklı psikoterapi, şema odaklı psikoterapi veya diyalektik davranışçı terapi yöntemleri uygulanabilir. Narsist kişilik bozukluğunda ilaç kullanımı ise minimumda tutulur. Genellikle güvenlik için risk oluşturan NKB belirtilerinin varlığında ya da eşlik eden tedavi edilebilir diğer psikiyatrik bozuklukların varlığında ilaçlar kullanılabilir.

Narsist kişilik bozukluğu belirtileri bulunan kişilerin tanı ve tedavi süreçlerine başlanması oldukça önemlidir. Bu nedenle belirtilerin görülmesi halinde mutlaka sağlık kuruluşlarına başvurulması ve profesyonel destek alınması gereklidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Narsistlik Kişilik Bozukluğu Psikoterapi ile Tedavi Edilir mi?

Psikoterapide hastalığı kabul etmenize ve sorumluluk almayı öğrenmenize destek olunur. İyileşme sürecini hızlandırabilmek için yapabileceğiniz bazı şeyler şunlardır:

  • Sizinle sağlıklı ilişkiler kurmak isteyenlere karşı olumlu tutum sergileyin ve iş arkadaşlarınızla uyumlu çalışmaya gayret gösterin.
  • Yeteneklerinizi, becerilerinizi ve potansiyelinizi tanıyın. böylelikle aldığınız olumsuz eleştirilere ve yaşadığınız başarısızlıklara daha çok tahammül edebilirsiniz.
  • Duygularınızı anlama ve yönetme becerinizi geliştirmeye çalışın.
  • Benlik saygınızla ilgili sorunları nasıl çözebileceğinizi öğrenin.
  • Gerçekçi olmayan hedefler yerine, ulaşabileceğiniz hedefler belirleyin.

Narsist İnsan Ne Demek? 

Bir kişilik bozukluğu olarak narsizm tanısı koymak alanın profesyonellerinin yapacağı bir dizi test, inceleme, psikoterapi gibi süreçlerle belli olacaktır. Yine de narsist insan ne demek diye düşünen kişilere aşağıdaki genel çıkarımlar yardımcı olabilir:

  • Narsist kişiler kibirli olduklarından kendilerini diğer insanlardan üstün görürler. Bu nedenle hak ettiklerini düşündükleri muameleyi görmediklerinde kaba ya da taciz edici davranışlarda bulunabilirler.
  • Başkalarından daha başarılı, yetenekli, güçlü, akıllı ya da çekici olmak gibi düşünceleri vardır.
  • Sadece yüksek statülü kişilerle ilişki kurma istekleri vardır.
  • Hedeflerine ulaşmak için başkalarından yararlanmaktan çekinmezler.
  • Başarılı olmadan bile üstün olarak tanınmayı isterler.

Narsist kişilik bozukluğunu kabullenmeniz zor olabilir ancak tedavi olmanız sosyal yaşamınızda, okulda ve işyerinizde kuracağınız ilişkileri kolaylaştıracaktır. Narsist kişilik bozukluğu belirtilerine sahip olduğunuzu düşündüğünüz zaman profesyonel destek almaktan çekinmeyiniz.

En Çok Okunan Sağlık Rehberi Yazılarımız

Sosyal Medya Hesaplarımız:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

513972

Bu içeriğin geliştirilmesinde Medical Park Yayın Kurulu katkı sağlamıştır.
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.