sat─▒r aras─▒

Otizm

Otizm spektrum bozuklu─ču (OSB), nörogeli┼čimsel bir bozukluk ve durumdur. Bireylerin pek ço─čunda sosyal etkile┼čim, ileti┼čim becerileri ve s─▒n─▒rl─▒ ilgi alanlar─▒nda belirgin zorluklara neden olur. Otizm, bireylerin sosyal etkile┼čimde zorluk ya┼čamas─▒na, ileti┼čim becerilerinde eksikliklere ve tekrarlay─▒c─▒ davran─▒┼člara sahip olmalar─▒na yol açar. Otizm, genetik ve çevresel faktörlerin karma┼č─▒k etkile┼čimi sonucunda ortaya ç─▒kabilir. Bu makaleden, otizm spektrum bozuklu─čunun ne oldu─čunu, belirtilerini ve mevcut tedavi seçeneklerini detayl─▒ ┼čekilde ö─črenebilirsiniz.

Otizm genellikle ilk 3 ya┼čta ba┼člayan ve hayat boyu devam eden, ki┼činin etraf─▒yla sözel ve sözel olmayan ┼čekilde uygun ili┼čki kuramamas─▒ ┼čeklinde ifade edebilece─čimiz geli┼čimsel bir bozukluktur. Günümüzde basit testler ile tan─▒s─▒ erken konulabilmektedir. Erken tan─▒ ve uygun rehabilitasyon program─▒ bu vakalar─▒n hayata kazand─▒r─▒lmas─▒nda büyük rol oynamaktad─▒r.

Otizmin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Genetik oldu─ču dü┼čünülmektedir. Erkeklerde k─▒zlara oranla daha s─▒k görülür. Otizmlilerin %70'inde zeka gerili─či vard─▒r. %'10 unda ise üstün zeka görülebilir. Otizm ile birlikte dikkat eksikli─či ve hiperaktivite bozuklu─ču, duygu durum bozukluklar─▒ ve epilepsi görülebilir. 

Otizm Spektrum Bozuklu─ču Nedenleri Nelerdir?

Otizm spektrum bozuklu─čunun tam nedeni henüz tam olarak anla┼č─▒lamam─▒┼čt─▒r. Ancak, otizm spektrum bozuklu─čunun birden fazla etkileyici faktörün bir araya gelmesiyle ortaya ç─▒kt─▒─č─▒ dü┼čünülmektedir. ─░┼čte otizm spektrum bozuklu─čunun potansiyel nedenlerine dair baz─▒ faktörler:

Genetik Faktörler: Genetik yatk─▒nl─▒k, otizm spektrum bozuklu─ču geli┼čimiyle ili┼čkili oldu─ču dü┼čünülen en güçlü faktördür. Baz─▒ genlerin, otizm spektrum bozuklu─čuna yatk─▒nl─▒─č─▒ art─▒rabilece─či ve bozuklu─čun geli┼čiminde rol oynayabilece─či dü┼čünülmektedir. Aile geçmi┼činde otizm spektrum bozuklu─ču olan bireylerin, otizm riski alt─▒nda olma olas─▒l─▒─č─▒ daha yüksektir.

Çevresel Faktörler: Baz─▒ çevresel etkenlerin, otizm spektrum bozuklu─čunun geli┼čiminde etkili olabilece─či önerilmektedir. Örne─čin, gebelik s─▒ras─▒nda maruz kal─▒nan baz─▒ enfeksiyonlar, toksik maddeler veya prenatal (gebelik öncesi) risk faktörleri otizm riskini art─▒rabilir. Bununla birlikte, hangi çevresel faktörlerin otizm spektrum bozuklu─ču riskini art─▒rd─▒─č─▒ tam olarak belirlenmemi┼čtir.

Beyin Geli┼čimi: Otizm spektrum bozuklu─ču olan bireylerin beyin geli┼čiminde farkl─▒l─▒klar oldu─ču dü┼čünülmektedir. Beyin yap─▒lar─▒ndaki ve ba─člant─▒lar─▒ndaki farkl─▒l─▒klar, sosyal etkile┼čim, dil ve ileti┼čim becerileri üzerinde etkili olabilir.

─░mmünolojik Faktörler: Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemiyle ilgili baz─▒ durumlar veya otoimmün hastal─▒klar─▒n otizm spektrum bozuklu─ču geli┼čiminde rol oynayabilece─či öne sürülmektedir. Ancak, bu ili┼čki tam olarak anla┼č─▒lmam─▒┼čt─▒r ve daha fazla ara┼čt─▒rmaya ihtiyaç vard─▒r.

Di─čer Faktörler: ─░leri ya┼č anne-baba, gebelik sürecinde ya┼čanan komplikasyonlar, erken do─čum gibi faktörlerin de otizm spektrum bozuklu─ču riskini art─▒rabilece─či dü┼čünülmektedir. Bununla birlikte, bu faktörlerin otizm spektrum bozuklu─čunun geli┼čimindeki rolü tam olarak anla┼č─▒lmam─▒┼čt─▒r.

Bebeklerde Otizm Belirtileri Nelerdir?

0-1 Ya┼č Bebeklerde Otizm Belirtileri:
•    Göz temas─▒ ya yoktur ya da k─▒s─▒tl─▒d─▒r.
•    Gülümsemek veya gülmek gibi ne┼čeli ifadeler ya yoktur ya da k─▒s─▒tl─▒d─▒r.
•    Kendisine yap─▒lan yüz ifadelerine tepki ya yoktur ya da k─▒s─▒tl─▒d─▒r.
•    Beklenmedik objelere fazla ilgi duyarlar.

1-2 Ya┼č Bebeklerde Otizm Belirtileri:
•    Ya┼č─▒tlar─▒na k─▒yasla i┼čaret etmek, ula┼čmay─▒ denemek gibi basit el hareketleri ya yoktur ya da k─▒s─▒tl─▒d─▒r.
•    Kelime kullan─▒m─▒ k─▒s─▒tl─▒d─▒r.
•    ─░smine tepki ya yoktur ya da k─▒s─▒tl─▒d─▒r.
•    Sebep yokken yüksek sesle ba─č─▒r─▒rlar.
•    Tekrarlayan hareketler sergilerler.

2-3 Ya┼č Bebeklerde Otizm Belirtileri:
•    Temastan ho┼članmazlar.
•    Konu┼čmakta güçlük çekebilirler.
•    Agresif tav─▒rlar sergileme s─▒kl─▒klar─▒ artar.
•    Ba┼čkalar─▒ndan duyduklar─▒n─▒ tekrar etmeye ba┼člarlar.

otizm bozuklu─ču

Çocuklarda Otizm Belirtileri Nelerdir?

4-5 Ya┼č Çocuklarda Otizm Belirtileri:
•    Ses tonlamalar─▒ tek bir boyutta ç─▒kar.
•    Kelimeler ve cümleler net olmayabilir.
•    Sosyal hayatta zorluklar çekmeye ba┼člayabilirler.

5-6 Ya┼č Çocuklarda Otizm Belirtileri:
•    Basit ┼čakalar─▒ alg─▒layamayabilir ve negatif tepkiler sergileyebilirler.
•    Dikkatini toparlamakta güçlük çekebilirler.
•    Yeme bozuklu─ču ortaya ç─▒kabilir.

6-7 Ya┼č Çocuklarda Otizm Belirtileri:
•    Kendisine yöneltilen olumlu cümleler ve sevgi gösterilerini reddederler.
•    Kahkaha atmak gibi olumlu, a─člamak gibi olumsuz tepkileri beklenmedik anlarda uzunca bir süre sergileyebilirler.
•    Sorulara konu ile alakas─▒z cevaplar verebilirler.

Otizm Belirtileri Nelerdir? 

Bir çocu─ča otizm tan─▒s─▒ konulabilmesi için a┼ča─č─▒da say─▒lan belirtilerden en az 6 tanesini ta┼č─▒yor olmas─▒ gereklidir.

Sosyal etkile┼čimde yetersizlik ( göz temas─▒ kuramama, ya┼č─▒tlar─▒yla ilgilenmeme ve oyun oynamama, normal mimik ve duygusal ifadeleri göstermeme, etkile┼čim ba┼člatma ve sürdürmede zorluk)

─░leti┼čim bozuklu─ču (konu┼čamama, ayn─▒ kelimenin sürekli tekrar─▒ (ekolali), konu┼čan çocuklarla ileti┼čim kurmaya çal─▒┼čmama)

Hayali veya sembolik oyunlar oynamama (hayali oyunlar kurmama, tekrarlayan basit aktiviteler, sürekli ayn─▒ rutin hareketleri tekrar etmek, bir nesnenin bir parças─▒na a┼č─▒r─▒ tak─▒nt─▒l─▒ olmak, duygusal olarak uyar─▒lamama veya a┼č─▒r─▒ tepki)

Ayr─▒ca otizmli çocuklar a┼ča─č─▒da s─▒ralad─▒─č─▒m─▒z belirtilerin ço─čunu gösterirler.

  • A┼č─▒r─▒ hareketli veya hareketsiz olabilirler.
  • Çevreleri ile ilgilenmezler
  • Konu┼čmada gecikme vard─▒r.
  • ─░nsanlarla ileti┼čim yerine cans─▒z varl─▒klarla ilgilenirler.
  • Topluluk içinde ya┼č─▒tlar─▒ ile diyalog kurmazlar, oyunlara kat─▒lmazlar, kendilerini izole ederler.
  • Konu┼čmay─▒ ileti┼čim arac─▒ olarak kullanmazlar
  • Uygun olmayan cümleler kurar kal─▒p gibi konu┼čurlar.
  • ─░lgisiz ┼čekilde her ┼čeye gülebilir ve k─▒k─▒rdayabilirler.
  • Bir cismin bir parças─▒na tak─▒nt─▒ yapabilirler. ( örne─čin sürekli araban─▒n tekerle─či ile oynamak)
  • Baz─▒ objelere a┼č─▒r─▒ ba─članabilirler.
  • Düzen tak─▒nt─▒lar─▒ vard─▒r. Rutinleri bozuldu─čunda h─▒rç─▒nla┼čabilirler.
  • Tekrarlayan bir hareketi örne─čin el ç─▒rpma, z─▒plama, kendi etraf─▒nda dönme, sürekli öne arkaya sallanma, kanat ç─▒rpma gibi yaparlar.
  • Normal çocuklar gibi hayal kurarak oyun oynamazlar, arabalar─▒ dizer sürekli tekerini çevirirler.
  • Sürekli ayn─▒ oyunlar─▒ oynarlar.
  • Baz─▒lar─▒ çok inatç─▒ ve h─▒rç─▒n olabilir.
  • Sosyal ortama girdiklerinde a┼č─▒r─▒ korkup tepki verebilirler.
  • Kendilerine ve etraf─▒ndaki e┼čyalara zarar verebilirler.
  • Tehlikeye kar┼č─▒ duyars─▒zd─▒rlar.
  • Ac─▒ya kar┼č─▒ duyars─▒zd─▒rlar.
  • Normal ö─črenme metotlar─▒na duyars─▒zd─▒rlar.

otizm nedir

Otizm Tedavisi Nas─▒l Olur? 

Otizm tedavisinde erken te┼čhis ve tedavi büyük önem ta┼č─▒r.Tedavinin amac─▒ otizmli bireyin sosyal ve bireysel yeteneklerini geli┼čtirmektir. Bu amaçla davran─▒┼čsal e─čitim ve özel terapiler uygulan─▒r. Uygulanacak tedavinin aileye uygun olmas─▒ da önemlidir. Konu┼čma terapisi, motor yetenekleri art─▒rmaya yönelik terapiler, sosyal ile┼čim becerisini kazand─▒rmaya yönelik terapiler uygulanan tedaviler aras─▒ndad─▒r. 

─░laçlar, depresyon, dikkat eksikli─či-hiperaktivite, obsesif kompulsif bozukluk gibi otizme e┼člik eden durumlarda kullan─▒labilir. 

Otizm tedavisinde ebeveyn e─čitimi de son derece önemlidir. Otizm konusunda ailelere destek veren yasal sivil toplum kurulu┼člar─▒ vard─▒r. 

Erken Müdahale: Otizm spektrum bozuklu─čunun erken te┼čhisi ve erken müdahale çok önemlidir. Erken ya┼člarda ba┼članan özel e─čitim programlar─▒ ve terapiler, çocu─čun ileti┼čim, sosyal ve davran─▒┼č becerilerini geli┼čtirmesine yard─▒mc─▒ olabilir.

Davran─▒┼čsal ve ─░leti┼čim Terapileri: Davran─▒┼čsal terapiler, otizmli bireylere istenmeyen davran─▒┼člar─▒ de─či┼čtirmek ve yararl─▒ becerileri ö─čretmek için kullan─▒lan stratejiler sunar. Örne─čin, Uygulamal─▒ Davran─▒┼č Analizi (ABA) terapisi, olumlu davran─▒┼člar─▒ te┼čvik ederken olumsuz davran─▒┼člar─▒ azaltmay─▒ hedefler. ─░leti┼čim terapileri ise dil ve ileti┼čim becerilerini geli┼čtirmeye odaklan─▒r.

Okul ve E─čitim Deste─či: Otizmli çocuklar ve gençler için uygun e─čitim ortamlar─▒ sa─članmas─▒ önemlidir. Özel e─čitim programlar─▒, bireysel ö─črenme planlar─▒ ve destekleyici ö─čretmenlik yöntemleri, otizmli ö─črencilerin ihtiyaçlar─▒na uygun bir e─čitim sa─člamada yard─▒mc─▒ olabilir.

─░laç Tedavisi: Baz─▒ durumlarda, otizm spektrum bozuklu─ču ile ili┼čkili belirtileri yönetmek için ilaç tedavisi önerilebilir. Örne─čin, hiperaktivite, obsesif-kompulsif davran─▒┼člar veya epilepsi gibi e┼člik eden durumlar için ilaçlar kullan─▒labilir. ─░laç tedavisi her birey için farkl─▒l─▒k gösterebilir ve bir uzman taraf─▒ndan düzenlenmelidir. Otizm spektrum bozuklu─ču her bireyde farkl─▒ ┼čekillerde görülür ve her tedavi plan─▒ bireye özgü olmal─▒d─▒r.

Bili┼čsel Davran─▒┼čç─▒ Terapi (Cognitive Behavioral Therapy - CBT): Otizm spektrum bozuklu─ču olan bireylerde yayg─▒n olarak e┼člik eden durumlar, örne─čin anksiyete veya obsesif-kompulsif bozukluk gibi, s─▒kl─▒kla görülür. CBT, bu e┼člik eden durumlar─▒n yönetilmesinde etkili bir yakla┼č─▒md─▒r. Bireye, dü┼čünce kal─▒plar─▒n─▒ tan─▒may─▒, olumlu davran─▒┼člar─▒ te┼čvik etmeyi ve anksiyeteyi azaltmay─▒ ö─čreten stratejiler sunar.

Sosyal Beceri E─čitimi: Otizm spektrum bozuklu─ču olan bireyler genellikle sosyal etkile┼čim becerilerinde zorluk ya┼čarlar. Sosyal beceri e─čitimi, sosyal etkile┼čim, göz temas─▒, jest ve ifadeler gibi sosyal becerilerin geli┼čtirilmesine odaklan─▒r. Bireye, sosyal ipuçlar─▒n─▒ anlamay─▒, arkada┼čl─▒k kurmay─▒ ve etkili ileti┼čim becerilerini ö─čretmeyi amaçlar.

Duyusal Bütünleme Terapisi (Sensory Integration Therapy): Otizm spektrum bozuklu─ču olan bireylerde duyusal hassasiyet yayg─▒n olarak görülür. Duyusal bütünleme terapisi, bireyin duyusal uyaranlar─▒ i┼čleme, düzenleme ve uyum sa─člama becerilerini geli┼čtirmeyi hedefler. Bu terapi, duyusal uyaranlara maruz kalma, özel egzersizler ve stratejiler kullanarak bireyin duyusal düzenlemesini destekler.

Yeti┼čkinlikte Otizm

Erken tan─▒ konmu┼č ve yeterli tedavi edilmi┼č baz─▒ yeti┼čkin otizmliler çal─▒┼čabilir ve kendi kendilerine ya┼čayabilirler. Zeka gerili─či olanlar ve konu┼čamayanlar sürekli yard─▒ma ihtiyaç duyarlar. Bunun yan─▒ s─▒ra üstün zekal─▒ otizmliler, birçok alanda (resim yapma, müzik aleti çalma gibi) ba┼čar─▒l─▒ olabilir. Ancak sosyal becerileri her zaman s─▒n─▒rl─▒d─▒r. 

Otizm Spektrum Bozuklu─ču Hangi Ya┼čta Görülür?

Otizm spektrum bozuklu─ču genellikle erken çocukluk döneminde belirtiler göstermeye ba┼člar, ancak belirtilerin ┼čiddeti ve aç─▒kça ortaya ç─▒kmas─▒ farkl─▒l─▒k gösterebilir. Genellikle 2 ila 3 ya┼č aras─▒nda çocuklarda otizm belirtileri fark edilebilir.

Baz─▒ durumlarda, otizm belirtileri bebeklik döneminde dahi gözlemlenebilir. Örne─čin, bebek göz temas─▒ kurmada zorluk ya┼čayabilir, sosyal etkile┼čimden kaç─▒nabilir veya dil ve ileti┼čim becerilerinde geli┼čimsel gecikme olabilir. Ancak otizm spektrum bozuklu─ču olan birçok çocuk için belirgin belirtiler genellikle 2 ya┼č civar─▒nda daha belirgin hale gelir. Otizm spektrum bozuklu─ču tan─▒s─▒ için çocu─čun davran─▒┼člar─▒n─▒n sürekli ve yayg─▒n olmas─▒ gerekmektedir. Tan─▒, genellikle çocu─čun geli┼čimini izleyen ve de─čerlendiren bir uzman taraf─▒ndan konulur. Bu uzmanlar genellikle çocuk psikiyatristleri, çocuk geli┼čim uzmanlar─▒ veya nörolo─čun yan─▒ s─▒ra di─čer uzmanlar da olabilir. Gözlem, çocu─čun dil ve ileti┼čim becerileri, sosyal etkile┼čim tarz─▒, tekrarlay─▒c─▒ davran─▒┼člar─▒ ve ilgi alanlar─▒ gibi alanlarda bilgi sa─člar.

Otizm Spektrum Bozuklu─ču Geçer Mi?

Otizm spektrum bozuklu─ču, bir ki┼činin ya┼čam boyu süren bir durumdur ve tamamen geçmez. Otizm, nörogeli┼čimsel bir bozukluktur ve bireyin sosyal etkile┼čim, ileti┼čim ve davran─▒┼č becerilerini etkileyen kal─▒c─▒ bir farkl─▒l─▒kt─▒r. Ancak, otizm spektrum bozuklu─ču olan bireylerin desteklenmesi ve e─čitim almalar─▒yla birlikte, pek çok bireyde belirtilerin ┼čiddeti azalt─▒labilir ve ya┼čam kalitesi art─▒r─▒labilir. Erken tan─▒, erken müdahale, uygun e─čitim programlar─▒ ve terapiler otizmli bireylerin becerilerini geli┼čtirmelerine ve potansiyellerini en iyi ┼čekilde kullanmalar─▒na yard─▒mc─▒ olabilir.

Her otizm spektrum bozuklu─ču olan birey kendine özgüdür ve belirtiler, güçlü yönler ve zorluklar farkl─▒l─▒k gösterebilir. Baz─▒ bireylerde dil ve ileti┼čim becerileri zamanla geli┼čebilir, sosyal etkile┼čim becerileri iyile┼čebilir ve belirtiler zamanla daha hafifleyebilir. Ancak, otizm spektrum bozuklu─ču olan bir bireyin ya┼čam─▒ boyunca belirtilerini yönetmesi ve ihtiyaçlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamas─▒ gerekebilir.

Geçici Otizm Belirtileri Nelerdir?

Otizm veya asperger sendromunun aksine, di─čer adlar─▒yla atipik otizm, yalanc─▒ otizm bireyin sosyal anlamda var olmakta güçlük çekmesine neden olan belirtiler ta┼č─▒mas─▒ durumudur.

Otizm Çe┼čitleri Nelerdir?

•    Otizm
•    Atipik otizm.
•    Asperger sendromu.
•    Heller sendromu.

Hamilelikte Otizmin Nedenleri Nelerdir?

Hamilelik süreci çocu─čun geli┼čimi aç─▒s─▒ndan çok önemlidir. Bu dönem içerisinde maruz kal─▒nan radyasyon, kullan─▒lan ilaçlar, ya┼čanan hastal─▒klar, obezite gibi birçok neden otizme sebep olabilir.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Otizm genetik mi?

Otizm, hem genetik hem çevresel faktörlerin karma┼č─▒k etkile┼čimi sonucunda ortaya ç─▒kabilir.

Otizm spektrum testi nedir?

Otizm spektrum testi 6 ya┼č öncesinde bireyin otizm riski ta┼č─▒y─▒p ta┼č─▒mad─▒─č─▒n─▒ anlamak için yap─▒l─▒r. 

Atipik otizm belirtileri nelerdir?

Göz temas─▒ kurmakta zorlan─▒rlar.
─░leti┼čimde hem sözlü hem de beden dili olmak üzere zorluk çekerler.
Tak─▒nt─▒l─▒ ve tekrar eden davran─▒┼člar sergilerler.

Otizm fark─▒ndal─▒k günü ne zaman?

2 Nisan Dünya Otizm Fark─▒ndal─▒k Günü’dür.

Yalanc─▒ otizm belirtileri nelerdir?

Bir di─čer ad─▒yla, atipik otizmin ba┼čl─▒ca belirtileri otizme oranla daha hafiftir. Yalanc─▒ otizmli bireyler sosyal alanlarda zorluk çekerler.

Silik otizm belirtileri nelerdir?

Göz temas─▒ kurmakta zorlan─▒rlar.
─░leti┼čimde hem sözlü hem de beden dili olmak üzere zorluk çekerler.
Tak─▒nt─▒l─▒ ve tekrar eden davran─▒┼člar sergilerler.

Otizmin tedavisi var m─▒?

Otizm, erken tan─▒ ve uygun e─čitim programlar─▒ ile ┼čiddeti azalt─▒labilir olsa da tamamen geçmez.

Otizm do─ču┼čtan gelen bir hastal─▒k m─▒?

Otizm do─ču┼čtan gelen, ki┼činin etraf─▒yla sözel ve sözel olmayan ┼čekilde uygun ili┼čki kuramamas─▒na neden olan, beyin ve sinir sistemi ile alakal─▒ bir rahats─▒zl─▒kt─▒r.

Otizm tedavisi bulundu mu?

Otizmi tamamen ortadan kald─▒ran bir tedavi yoktur ancak ┼čiddetini azaltabilecek e─čitim programlar─▒ mevcuttur.

Otizm anlam─▒ nedir?

Otizm hayat boyu devam eden, ki┼činin etraf─▒yla sözel ve sözel olmayan ┼čekilde uygun ili┼čki kuramamas─▒ ┼čeklinde ifade edebilece─čimiz geli┼čimsel bir bozukluktur.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Abdulkadir Ko├žer
N├Âroloji
Medical Park G├Âztepe
2924821

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.