sat─▒r aras─▒

─░lk kez 1817 y─▒l─▒nda titrek felç olarak tan─▒mlanarak literatüre geçen Parkinson hastal─▒─č─▒ beyin hücrelerinde kay─▒p ile seyreden, kad─▒nlara oranla erkeklerde daha s─▒k görülen, yava┼č ilerleyen bir hareket bozuklu─čudur. ─░leri ya┼člarda görülen hastal─▒k en s─▒k 40 ile 70 ya┼č aral─▒─č─▒nda ortaya ç─▒ksa da Parkinson hastalar─▒n─▒n %5'lik kesiminde hastal─▒k 20 ile 40 ya┼č aras─▒nda da ortaya ç─▒kabilir. 65 ya┼č ve üzerinde toplumda görülme s─▒kl─▒─č─▒ %1'dir. 

Parkinson Hastal─▒─č─▒ Nedir?

─░nsan beyninde dopamin üreten hücrelerin çok yo─čun olarak bulundu─ču substabsiya nigra adl─▒ bölgeler bulunur. Bu bölgelerde üretilen ve bir çe┼čit kimyasal madde olan dopamin, ki┼činin hareketlerini kontrol etmesine olanak tan─▒yan striyatum adl─▒ beyin bölgeleri aras─▒ndaki ileti┼čimi sa─člar.

Dopamin hücreleri yüksek miktarda azald─▒─č─▒nda dopamin üretimi yetersiz kalarak Parkinson hastal─▒─č─▒n belirtilerinden olan ritmik olmayan, uyumsuz, titrek ve ak─▒c─▒ olmayan hareketlerin ortaya ç─▒kmas─▒na neden olur. Anne, baba ya da karde┼čte Parkinson hastal─▒─č─▒ öyküsü bulunan ki┼čilerde hastal─▒─č─▒n görülme oran─▒, toplumun geneline k─▒yasla daha yüksektir. Genetik öyküsü bulunan ailelerin fertlerinde hastal─▒k daha genç ya┼člarda ba┼člar. Bu durum Parkinson hastalar─▒n─▒n %5'ini olu┼čturur. 

Parkinson Hastal─▒─č─▒nda Risk Faktörleri Nelerdir?

  • ─░leri ya┼č
  • Ailede Parkinson hastal─▒─č─▒ öyküsü bulunmas─▒
  • K─▒rsal ya┼čam, çiftlik ve kuyu suyu kullan─▒m─▒
  • Tar─▒m ilaçlar─▒
  • Erkek cinsiyet
  • Kafa travmas─▒
  • Demir, manganezin diyetle yüksek miktarda al─▒nmas─▒
  • Beyaz ─▒rk
  • Besinlerle al─▒nan hayvansal ya─člar
  • Obezite
  • Fiziksel ve duygusal stres

Parkinson Hastal─▒─č─▒nda Koruyucu Faktörler Nelerdir?

  • Nonsteroid antienflamatuar ilaç kullan─▒m─▒
  • Antihipertansif ilaç kullan─▒m─▒
  • Fazla fiziksel aktivite

Parkinson Belirtileri

Parkinson hastal─▒─č─▒ yava┼č ilerleyen nörodejeneratif bir hastal─▒kt─▒r. Ba┼člang─▒c─▒ hareket sistemi aksakl─▒─č─▒ belirtileri ile karakterizedir. Mimiklerin azalmas─▒, konu┼čman─▒n monotonla┼čmas─▒ ve bozulmas─▒, gövdenin hafif öne e─čik pozisyon almas─▒, hareketlerde yava┼člama, titreme, kollarda a─čr─▒ ile birlikte hareket k─▒s─▒tl─▒l─▒─č─▒ gibi belirtiler gösterir.

Hastal─▒─č─▒n sinsi seyri ba┼člang─▒çta s─▒kl─▒kla normal ya┼članma süreci, depresyon ya da eklem hastal─▒klar─▒ ile ili┼čkilendirilmesine neden olur. Belirtilerin ortaya ç─▒kmas─▒ndan 4 ile 6 y─▒l öncesinde Parkinson hastalar─▒ yanl─▒┼čl─▒kla, depresyon, omuz, boyun ve kol a─čr─▒lar─▒ nedeniyle yanl─▒┼č tan─▒ almaktad─▒r. Hastal─▒─č─▒n en s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan ba┼člang─▒ç belirtisi, istirahat esnas─▒nda tek el ve parmaklarda titreme ve ayn─▒ tarafta yürüyü┼če e┼člik eden kol sal─▒n─▒m─▒n─▒n olmamas─▒d─▒r.

Titreme nadiren ayakta, çenede ve dilde ba┼člayabilir. Titreme olmaks─▒z─▒n hareketlerde yava┼člama da ba┼člang─▒ç belirtisi olabilir. Yürüyü┼če e┼člik eden kol sal─▒n─▒m─▒ hareketinin azalmas─▒, etkilenen elde beceri azalmas─▒, yaz─▒n─▒n küçülmesi, mimiklerin fakirle┼čmesi, yürürken bir bacakta tutukluk ve ayakta sürüme ilk belirtiler aras─▒nda yer al─▒r.

Hastal─▒k süreci içinde ilk ortaya ç─▒kan belirtiler, genellikle ayn─▒ taraftaki di─čer ekstremitelere de yay─▒l─▒r ve hastal─▒k ilerledikçe di─čer ekstremitelerde de ortaya ç─▒kar. Üst ekstremitelerde ba┼člayan olgularda hastal─▒─č─▒n yay─▒l─▒m─▒ el, kol, ayak, bacak, yüz, konu┼čma ve yutma s─▒ras─▒n─▒ izledi─či görülür. Belirtilerin alt ekstremitelerde ba┼člad─▒─č─▒ durumlarda ise ayak, bacak, kol, el, yüz, ses ve yutma bozuklu─ču ┼čeklinde bir etkilenme s─▒ras─▒ bulunur.

Parkinson hastal─▒─č─▒n─▒n evrelerine göre belirtileri ise ┼čöyledir:

  • 1. Evre: Belirti ve bulgular tek tarafl─▒ ve hafif derecededir. Özürlülü─če yol açmaz. S─▒kl─▒kla bir ekstremitede titreme bulunur. Mimik, duru┼č ve yürüyü┼čteki bozulmalar─▒ ancak hastan─▒n yak─▒nlar─▒ fark eder.
  • 2. Evre: Belirtiler bu evrede her iki tarafta da görülür. Çok az bir özürlülük hâli bulunur. Duru┼č ve yürüyü┼č etkilenmi┼čtir. 
  • 3. Evre: Gövde hareketlerinde belirgin yava┼člama, denge bozuklu─ču ve dü┼čme görülür. Orta derecede yayg─▒n i┼člev bozukluklar─▒ gözlenir.
  • 4. Evre: Belirtiler bu evrede ┼čiddetlidir. Hasta zor da olsa yürüyebilir. Hareketlerde yava┼člama ve kat─▒l─▒k mevcuttur. Titreme önceki evrelere göre daha az olabilir. Bu hasta grubu yard─▒ms─▒z tek ba┼člar─▒na ya┼čamazlar.
  • 5. Evre: Hasta yata─ča ve tekerlekli sandalyeye ba─č─▒ml─▒ ve sürekli bak─▒ma ihtiyaç duyar.

Parkinson Tan─▒s─▒ Nas─▒l Olur?

Parkinson hastal─▒─č─▒ tan─▒s─▒, nöroloji uzman─▒ taraf─▒ndan öykü ve fizik muayene ile konur. Parkinson hastal─▒─č─▒n─▒ kesinle┼čtirecek zorunlu bir beyin görüntülemesi ya da kan testi yoktur. Hekimin uygun görmesi durumunda radyolojik görüntüleme, hastal─▒─č─▒n ay─▒r─▒c─▒ tan─▒s─▒ için, olas─▒ di─čer nedenleri ekarte etmek için kullan─▒l─▒r.

Parkinson Tedavisi

Beyinde ya┼čanan hücre kayb─▒yla olu┼čan pek çok hastal─▒ktan biri olan Parkinson, bu hastal─▒klar aras─▒nda tedaviye en iyi yan─▒t veren türdür. Ancak hastal─▒k yava┼č seyrederek ilerledi─či için hastan─▒n sürekli olarak hekim takibinde olmas─▒ gerekir. Parkinson ya┼čam kalitesini zamanla dü┼čüren bir hastal─▒k oldu─ču için aile bireylerinin bilinçlenerek hastaya gerekli deste─či vermeleri, tedavinin do─čru uygulanmas─▒n─▒ sa─člamalar─▒ gerekir.

Hastal─▒─č─▒n belirtileri ortaya ç─▒kar ç─▒kmaz nöroloji uzman─▒na ba┼čvurmak tedavi aç─▒s─▒ndan da son derece önemlidir. Erken dönem tedavi, hastal─▒─č─▒n ilerleyi┼čini yava┼člat─▒rken hastan─▒n hayat kalitesini de art─▒r─▒r. Hastal─▒─č─▒n evrelerine göre uzman hekim taraf─▒ndan pek çok farkl─▒ tedavi yöntemi uygulanabilir. Öncelikle hastan─▒n ba─č─▒ml─▒l─▒k olmaks─▒z─▒n kendi hayat─▒na devam edebilmesi hedeflenir.

Dopamin üreten hücrelerin kayb─▒ ile geli┼čen dopaminerjik sinir sinyallerindeki azalman─▒n ilaç ile dengelenmesi sa─član─▒r. Son y─▒llarda baz─▒ hastalarda uygulanabilen beyin pili olarak bilinen derin beyin stimülasyonu ile hastal─▒─č─▒n tipik belirtileri düzelmekte ve ya┼čam kalitesi art─▒r─▒lmaktad─▒r. Kabaca beynin ilgili bölgelerine yerle┼čtirilen uyar─▒m elektrotlar─▒ ve gö─čüs ya da kar─▒n bölgesinde cilt alt─▒na yerle┼čtirilen bataryadan olu┼čan derin beyin stimülasyonu, do─čru te┼čhis ile seçilmi┼č vakalarda deneyimli bir ekip taraf─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒nda ba┼čar─▒ ┼čans─▒ yükselmektedir.

Ayr─▒ca Parkinson hastalar─▒n─▒n ilaç tedavilerine ek olarak uygulayaca─č─▒ beden egzersizleri de ileri derecede yarar sa─člar. Egzersizlerin ki┼činin kendisini daha iyi hissetmesinin yan─▒ s─▒ra kas sertli─či ve hareket yava┼čl─▒─č─▒ üzerinde olumlu etkisi bulundu─čundan hastan─▒n ihtiyaçlar─▒ ve hareket kabiliyetleri do─črultusunda egzersiz yapmas─▒ önerilir. Özellikle erken evrelerdeki Parkinson hastalar─▒, henüz hareketleri k─▒s─▒tlanmad─▒─č─▒ için, rahatl─▒kla egzersiz yapabilirler.

Bu hareketler ki┼čilerin hareketliliklerinin artmas─▒na, daha aktif bir ya┼čam için cesaretlendirmesine ve hareket yapman─▒n giderek kolayla┼čmas─▒n─▒ sa─člar. Beyinde dopamin iletisini art─▒ran egzersiz hareketleri bili┼čsel i┼člevleri ve hareket kabiliyetlerini artmas─▒na da yard─▒mc─▒d─▒r. Fizyoterapist taraf─▒ndan hastal─▒─č─▒n evresine ve ki┼činin durumuna göre düzenlenen hareketler yorgunluk yaratmayacak aksine zindelik kazand─▒racak niteliktedir.

Bu egzersizler yürüyü┼č, dü─čme ilikleyip açma, mimik hareketleri, yataktan kalkma ve yatma, giyinme, konu┼čma bozuklu─čunun düzeltilmesine yönelik ses, nefes, çene dudak ve egzersizleri gibi pek çok hareketten olu┼čur.

Parkinson Hastalar─▒n─▒n Hayat─▒ Nas─▒l Kolayla┼čt─▒r─▒l─▒r?

  • Konu┼čarak ya da çalan bir ┼čark─▒ya e┼člik ederek yap─▒lan konu┼čma prati─či
  • Konu┼čamayan hastalar için alfabe, kelime, resim kartlar─▒n─▒n kullan─▒m─▒
  • Elde rahat tutulabilen ve k─▒r─▒lmayan materyalden yap─▒lm─▒┼č çatal, b─▒çak vb. mutfak malzemelerinin kullan─▒m─▒
  • Hal─▒, kilim gibi aya─ča dolanmaya müsait dö┼čemelerin kald─▒r─▒lmas─▒
  • Varsa kap─▒ e┼čiklerinin kald─▒r─▒lmas─▒
  • Lavabo önüne konulan tabure ile oturarak ki┼čisel bak─▒m─▒n yap─▒lmas─▒
  • Banyo ve tuvalet duvarlar─▒na destek amaçl─▒ özel tutacaklar─▒n tak─▒lmas─▒
  • ─░çecekler için pipet kullan─▒m─▒ 

Sa─čl─▒kl─▒ bir ya┼čam için belirli aral─▒klarla kontrollerinizi yapt─▒rmay─▒ ihmal etmeyin.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Ahmet Suat Topakta┼č
N├Âroloji
Medical Park Ankara (Bat─▒kent)
590220

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.