sat─▒r aras─▒

Çe┼čitli sa─čl─▒k sorunlar─▒, kimi zaman hayat─▒ tehdit edebilecek ciddi problemlere yol açabilir. Bu tip durumlar─▒n önüne geçilebilmesi ise bu problemler ve probleme yol açan sebepler hakk─▒nda do─čru ve yeterli bilgi sahibi olmakla mümkündür. Günlük ya┼čamda belirli ko┼čullarda, meydana geldi─činde haz─▒rl─▒kl─▒ olunmas─▒ gereken önemli sa─čl─▒k sorunlar─▒ndan biri Pnömotoraks't─▒r (Akci─čer Sönmesi). 

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) nedir?

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi); akci─čerdeki havan─▒n çe┼čitli etkiler nedeniyle akci─čerden, akci─čer d─▒┼č─▒ doku katman─▒na kaç─▒┼č─▒n─▒ ifade eder. Bu durumda, hava gö─čüs kafesinde akci─čerler aras─▒nda kalan bo┼člu─ču doldurarak akci─čeri bas─▒ alt─▒nda b─▒rak─▒r ve akci─čer havas─▒n─▒ kaybederek büzü┼čür. Pnömotoraks meydana geldi─či alan ve etkiye ba─čl─▒ olarak, kimi zaman hayat─▒ ciddi tehdit edebilen önemli bir soruna dönü┼čebilir. Bunun yan─▒nda, küçük çapl─▒ pnömotorakslarda ciddi bir belirti meydana gelmedi─či gibi önemli bir sa─čl─▒k sorunu yaratmayabilir.

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) neden olur?

Genel olarak Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi), kistle┼čmi┼č veya zay─▒flam─▒┼č akci─čer duvarlar─▒n─▒n varl─▒─č─▒nda, çe┼čitli d─▒┼č veya iç etmenlerin akci─čer dokusunu zorlamas─▒ veya zarar vermesi sonucunda; bu dokularda biriken havan─▒n akci─čere kaçmas─▒ sonucu geli┼čir. Bununla beraber pnömotoraks meydana geli┼č biçimine göre temelde alt─▒ya ayr─▒l─▒r:

  • Primer pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi): Kendili─činden geli┼čerek, belirgin bir etkenin varl─▒─č─▒ndan söz edilemeyen pnömotoraks tipidir. S─▒kl─▒kla uzun boylu, ince yap─▒l─▒, genç erkeklerde izlenir. Altta yatan yap─▒sal bir sa─čl─▒k sorunu söz konusu olabilir.
  • Sekonder pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi): Çe┼čitli sa─čl─▒k sorunlar─▒n─▒n sonucu olarak (KOAH, amfizem vs.) akci─čerlerdeki kistik yap─▒lar─▒n hava kaç─▒rmas─▒ sonucu geli┼čen tiptir.
  • Basit pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi): Akci─čerdeki hava kaç─▒┼č─▒na ra─čmen belirgin bir doku ve organ hareketi ya da zarar─▒ gözlemlenmedi─činde basit pnömotorakstan söz edilir.
  • Aç─▒k pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi): Akci─čerin d─▒┼č etkilerle zarar görerek hava kaç─▒┼č─▒n─▒ do─črudan d─▒┼č ortama gerçekle┼čtirmesi durumudur. Bu ko┼čulda, akci─čer tamamen söner ve di─čer akci─čer sönen tarafa do─čru yer de─či┼čtirir. Uygun tedavi ile h─▒zl─▒ca müdahale edilmesi gereken bir durumdur.
  • Tansiyon pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi): Özellikle akci─čere d─▒┼čar─▒dan gelen yüksek enerjili darbelerde, akci─čerin hasar görmesi sonucu havan─▒n akci─čer ile gö─čüs kafesinde s─▒k─▒┼čarak bir valv görevi görmesiyle sonuçlanan tiptir. Bu valv, her soluk al─▒┼čveri┼čte kaçan havan─▒n artmas─▒na ve zarar gören akci─čer tamamen sönmesiyle sonuçlan─▒r. Biriken hava ise gittikçe iç organlara bas─▒ yaparak organlar─▒n kan dola┼č─▒m─▒n─▒ engeller. Hayat─▒ ciddi anlamda tehdit eden ve hemen tedavi edilmezse kalp yetmezli─či ve ölümle sonuçlanan, acil bir durumdur.
  • Travmatik pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi): S─▒kl─▒kla akci─čere tan─▒ veya tedavi amac─▒yla yap─▒lan giri┼čimlerin sonucunda meydana gelen aç─▒k pnömotoraks─▒ ifade eder.

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) nedenleri nelerdir?

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) meydana getiren etmenler vücuttaki hastal─▒klarla alakal─▒ olabilece─či gibi birtak─▒m çevresel faktörlerden de ileri gelebilir. Bu sebepler a┼ča─č─▒daki gibi özetlenebilir:

  • Akci─čer hastal─▒klar─▒: Kronik obstrüktif akci─čer hastal─▒─č─▒ (KOAH) ve amfizem gibi akci─čer dokusunda bozulmalara neden olan sa─čl─▒k sorunlar─▒ pnömotoraks riskini art─▒r─▒r.
  • Travma: Trafik kazas─▒, yüksekten dü┼čme gibi yüksek enerjili travmatik durumlarda akci─čer dokusu do─črudan hasar alarak ciddi pnömotoraks vakalar─▒na yol açar. Ayr─▒ca spor kar┼č─▒la┼čmalar─▒nda çarp─▒┼čmalar, silahl─▒ veya kesici aletlerle yaralanmalar, kaburga k─▒r─▒klar─▒ veya kalp masaj─▒ gibi baz─▒ t─▒bbi müdahaleler de pnömotoraks olu┼čturabilir.
  • Mekanik ventilasyon: Solunum destek cihaz─▒, solunum yetmezli─či olan ki┼čilerde kullan─▒lmas─▒ gereken t─▒bbi bir cihazd─▒r. Bununla beraber do─čru ayarlanmayan ventilasyon cihazlar─▒ yüksek bas─▒nçl─▒ hava vererek akci─čer dokusuna hasar verebilir.
  • Hava kistleri (bül): Çe┼čitli akci─čer sorunlar─▒na ikincil geli┼čen hava dolu kistler kendili─činden veya çevresel etmenlere ba─čl─▒ patlayarak pnömotoraks meydana getirebilir.
  • Adet dönemleri: Özellikle adetin ba┼člamas─▒ndan 3 gün önce ve adetin ilk günleri aras─▒nda akci─čerde hava kistleri olu┼čarak pnömotoraks riski yaratabilir.
  • Sigara kullan─▒m─▒: Sigara do─črudan akci─čer cidar─▒n─▒n yap─▒s─▒n─▒ bozarak pnömotoraks geli┼čme riskini çok art─▒r─▒r.
  • Genetik: Marfan veya Ehler-Danlos gibi genetik temelli sendromlarda akci─čer yap─▒s─▒ bozuk geli┼čece─činden kolay pnömotoraks meydana gelir.

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) belirtileri nelerdir?

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) klinikte a┼ča─č─▒daki belirtileri meydana getirerek tan─▒n─▒r:

  • Ani gö─čüs a─čr─▒s─▒; özellikle pnömotoraks─▒n meydana geldi─či bölgede b─▒çak saplan─▒r tarzda ani bir a─čr─▒ hissedilir. Bas─▒c─▒, ezici tarzdaki kardiyak a─čr─▒dan ayr─▒m─▒ yap─▒lmal─▒d─▒r.
  • Nefes darl─▒─č─▒; akci─čerdeki sönme derecesine göre hava açl─▒─č─▒ hissedilir.
  • Öksürük; hava açl─▒─č─▒ ile birlikte akci─čerdeki büzü┼čmeye ba─čl─▒ öksürük refleksi geli┼čebilir.
  • H─▒zl─▒ nefes alma ; olu┼čan hava açl─▒─č─▒n─▒ kapatmak için solunum h─▒z─▒ artar.
  • Çarp─▒nt─▒; büzü┼čen akci─čer ile biriken havan─▒n kalbe etkileri nedeniyle nab─▒z h─▒zlan─▒r.
  • Halsizlik; hava kayb─▒na ba─čl─▒ olarak halsizlik geli┼čebilir.
  • Morarma; uzun süreli ve ┼čiddetli hava kayb─▒nda oksijen yetersizli─či nedeniyle vücut genelinde morarma izlenebilir.

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) tan─▒s─▒ nas─▒l konur?

Acil durumlarda Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) tan─▒s─▒n─▒n konmas─▒ hayati olabilir. Tansiyon pnömotoraks tan─▒s─▒ tamamen klinik belirtilere göre konur ve ona göre tedavisi planlan─▒r. Özellikle hayati belirtileri bozulan, travma öyküsü olan; bilinç bozuklu─ču, çarp─▒nt─▒, h─▒zl─▒ soluk al─▒p verme, tansiyon dü┼čüklü─čü ve nefes darl─▒─č─▒ ┼čikayetleri olan ki┼čilerde mutlaka ┼čüphelenilmelidir.

Bunun yan─▒nda belirtileri daha stabil ve mu─člak olan vakalarda gö─čüs röntgeni ve tomografiden yararlan─▒lmaktad─▒r. Bu sayede akci─čerdeki altta yatan sa─čl─▒k sorunlar─▒n─▒n da tan─▒s─▒ kolayla┼č─▒r.

Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) tedavisinde neler yap─▒l─▒r?

Pnömotoraksa yap─▒lacak müdaheleyi vakan─▒n ciddiyeti belirler. Basit ve küçük çapl─▒ pnömotoraks durumlar─▒nda hastada herhangi bir hayat─▒ tehdit eden veya kal─▒c─▒ hasar b─▒rakan bir sorun söz konusu olmad─▒─č─▒ndan, takip edilerek tedavi izlemi yap─▒labilir. Ancak tansiyon pnömotoraks gibi ciddi durumlarda derhal acil müdahale yap─▒lmal─▒d─▒r.

  • Basit pnömotoraks vakalar─▒nda hasta doktor gözetiminde takip edilir. Burada beklenen gö─čüs bo┼člu─čundaki az miktardaki havan─▒n kendili─činden emilmesi ve hasar─▒n vücut taraf─▒ndan onar─▒lmas─▒d─▒r.
  • Yine biriken hava miktar─▒na ba─čl─▒ olarak, torasentez veya i─čne aspirasyon yöntemi yard─▒m─▒yla, hava ┼č─▒r─▒ngayla bo┼čalt─▒larak sönen akci─čer tekrar hava ile dolmas─▒ sa─članabilir.
  • Daha ┼čiddetli veya aç─▒k pnömotoraks durumlar─▒nda, hastan─▒n bulgular─▒ stabil hale getirilerek, kaburgalar─▒n aras─▒ndan gö─čüs kafesi içerisine gö─čüs tüpü tak─▒l─▒r ve su alt─▒ drenaj─▒ yap─▒l─▒r. Burada amaç, gö─čüs kafesine s─▒zan havan─▒n bo┼čalt─▒lmas─▒ ve sönen akci─čerin tekrar hava ile dolmas─▒na izin verilmesidir.
  • Tekrarlayan pnömotoraks vakalar─▒nda hastan─▒n yeniden atak geçirmemesi için, akci─čer zar─▒ (plevra) çe┼čitli operasyonlarla akci─čer dokusuna sabitlenerek muhtemel kaçaklar─▒n önüne geçilir.
  • Tansiyon pnömotoraks vakalar─▒nda amaç ilk olarak “valv” mekanizmas─▒n─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒d─▒r. Bunun için, hastan─▒n kapal─▒ pnömotoraks durumu gö─čüs bo┼člu─ču d─▒┼čar─▒ ile ba─članarak aç─▒k pnömotoraks haline getirilir. Bu sayede gö─čüs kafesinde biriken hava d─▒┼čar─▒ ç─▒kar─▒larak iç organlara bas─▒ yapmas─▒ engellenir. Ard─▒ndan hastaya aç─▒k pnömotoraksa yönelik yakla┼č─▒m uygulan─▒r.
  • Büyük akci─čer yaralanmalar─▒nda hasar─▒n do─črudan onar─▒lmas─▒ için cerrahi yöntemler tercih edilir.
  • Hava kistleri veya amfizem gibi akci─čer sorunlar─▒nda cerrahi yöntemler uygulanabilir. Burada amaçlanan, kistlerin operasyonla ç─▒kar─▒larak pnömotoraks riskini azaltmakt─▒r. Ciddi vakalarda akci─čerin loblar─▒ da operasyonla ç─▒kar─▒labilir.

Genellikle pnömotoraks─▒n tamamen iyile┼čmesi 6-8 haftay─▒ bulabilmektedir. Ayr─▒ca, pnömotoraks geçiren ki┼čilerin ikinci kez pnömotoraks geçirme riski, sa─čl─▒kl─▒ bireylere göre artmaktad─▒r.

Tedavi sonras─▒nda pnömotoraks─▒n tekrarlamamas─▒ için hastalar─▒n çe┼čitli tedbirler almas─▒ mümkündür:

  • Sigara al─▒┼čkanl─▒─č─▒na son verilmelidir. Sigara amfizem ve hava kistlerine neden olarak pnömotoraks riskini ciddi art─▒r─▒r.
  • Derin su alt─▒ dal─▒┼č─▒ veya uçakla seyahat gibi yüksek bas─▒nç de─či┼čimlerine neden olabilecek aktiviteler ertelenmeli; gerekirse doktorun tavsiyesine göre hareket edilmelidir.
  • Bilinen akci─čer problemleri olan ki┼čilerin doktor gözetiminde hareket etmeleri ve tedavilerine uymalar─▒ önemlidir.

E─čer Pnömotoraks (Akci─čer Sönmesi) ┼čikayetiniz varsa, uzman bir hekim taraf─▒ndan de─čerlendirilmek üzere size en yak─▒n sa─čl─▒k kurulu┼čuna ba┼čvurabilirsiniz.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Faruk ├çift├ži
G├Â─č├╝s Hastal─▒klar─▒
VM Medical Park Pendik
228352

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.