sat─▒r aras─▒

Mineraller, insan vücudundaki temel fizyolojik aktivitelerin sürdürülebilmesinde görev alan mikro besin ö─čeleridir. Vücutta gerçekle┼čen pek çok tepkimede kofaktör olarak enzim aktivitesini sa─člayan bu mineraller, insan vücudunda sentezlenemediklerinden besinlerle birlikte vücuda al─▒nmal─▒d─▒r. Vücutta kalsiyum, sodyum gibi minerallerle birlikte en fazla miktarda bulunan minerallerden biri olan potasyumun temel i┼člevi, s─▒v─▒ dengesinin sa─članmas─▒d─▒r. Bu konuda sodyum ile birlikte çal─▒┼čan potasyum, çe┼čitli nedenlerle yap─▒lan kan testlerinin büyük bir k─▒sm─▒nda ölçülen parametreler aras─▒nda yer al─▒r.

Potasyum yüksekli─či veya dü┼čüklü─čü s─▒v─▒ ve elektrolit dengesine do─črudan etki etti─činden ciddi sa─čl─▒k sorunlar─▒na yol açabilir. Baz─▒ durumlarda beslenme ile birlikte yeterli miktarda vücuda al─▒nmamas─▒ ya da çe┼čitli sa─čl─▒k sorunlar─▒na ba─čl─▒ olarak potasyum miktar─▒n─▒n de─či┼čmesi, çe┼čitli belirtilere neden olabilir. Bu nedenle kan testlerinde mutlaka de─čerine bak─▒lan potasyum, sa─čl─▒─č─▒n korunmas─▒ ad─▒na normal aral─▒klarda tutulmal─▒d─▒r.

Potasyum Nedir?

Besinlerin büyük bir k─▒sm─▒ az veya çok miktarda potasyum minerali içerir. ─░nsan vücudunun yap─▒s─▒nda da en fazla yer alan minerallerden bir tanesi olan potasyumun seviyesi genellikle hastal─▒klara ba─čl─▒ olarak dü┼čüp yükselir. Bu durumlarda beslenme ile al─▒nan potasyum miktar─▒nda düzenlemelere gidilmesi gerekir. Vücutta doku ve organlar─▒n düzenli ve uyum içerisinde çal─▒┼čmas─▒ için çok büyük bir önem ta┼č─▒yan potasyum, bir elektrolit türüdür.

Genel olarak elektrolitler suda çözünerek elektrik yüklü iyonlara dönü┼čür ve bu özellikleri sayesinde vücutta küçük iyonlar ┼čeklinde da─č─▒l─▒r. Potasyum, di─čer bir elektrolit olan sodyum ile bir arada hareket ederek vücutta s─▒v─▒ dengesinin sa─članmas─▒nda görev al─▒r. Sodyum ile potasyum kar┼č─▒l─▒kl─▒ olarak birbirlerinin etkilerini dengelerler. Vücut s─▒v─▒lar─▒nda potasyum minerali düzeyindeki en küçük bir de─či┼čiklik, özellikle de fiziksel aktivite s─▒ras─▒nda önemli etkiler meydana getirebilir. Beslenmenin yan─▒ s─▒ra özellikle böbrek hastal─▒klar─▒, potasyum mineralinin vücuttan at─▒l─▒m─▒n─▒ etkileyerek kandaki potasyum de─čerinde ciddi etkilere neden olabilir. Ayn─▒ zamanda sürekli kullan─▒lan baz─▒ ilaçlar da potasyum dengesini etkileyebilir. Herhangi bir nedenle potasyum de─čerinin de─či┼čerek normal aral─▒klar─▒n d─▒┼č─▒na ç─▒kmas─▒ halinde vücutta elektrolit dengesinin sa─članabilmesi için t─▒bbi müdahalelere ihtiyaç duyulabilir.

Potasyumla ilgili bir di─čer kavram olan potasyum nitrat ise halk aras─▒nda güherçile ┼čeklinde adland─▒r─▒lan ve genellikle tar─▒mda kullan─▒lan gübrelerin içerisinde, ayr─▒ca havai fi┼ček gibi baz─▒ patlay─▒c─▒ maddelerde bulunur. Potasyum nitrat gübresi içeri─činin kar─▒┼čt─▒─č─▒ besinlerin iyi temizlenmeden tüketilmesi, gübre ile kirlenmi┼č sular─▒n tüketilmesi toksik etkilere yol açabilmektedir.

Potasyum ─░çeren Besinler Nelerdir?

Potasyum, sebze ve meyvelerin içerisinde yüksek miktarlarda bulunan bir mineraldir. En çok potasyum içeren meyve nedir sorusunun kesin ve net yan─▒t─▒ sar─▒ meyvelerdir. Bunun yan─▒nda sebzelerde ve özellikle de sebzelerin ha┼člama sular─▒nda potasyum minerali bol miktarda yer al─▒r. Bu nedenle böbrek hastal─▒klar─▒nda sebze yemekleri s─▒n─▒rland─▒r─▒l─▒r ve ilk ha┼člama suyu döküldükten sonra kullan─▒lmas─▒ önerilir. Meyve ve sebzelerin haricindeki besinler de de─či┼čen oranlarda potasyum içerir. Bunlar─▒n haricinde en fazla potasyum içeren besinler ise ┼ču ┼čekilde s─▒ralanabilir:

  • Ispanak, paz─▒ gibi koyu ye┼čil yaprakl─▒ sebzeler,
  • Marul, roka, maydanoz gibi ye┼čillikler,
  • Patates, havuç, pancar gibi kök sebzeler,
  • Muz, kavun, armut, kay─▒s─▒ gibi sar─▒ renkli meyveler ba┼čta olmak üzere ço─ču meyve çe┼čidi,
  • Kuru fasulye, nohut gibi baklagiller,
  • Ceviz, f─▒st─▒k, badem gibi kuruyemi┼čler,
  • Kurutulmu┼č meyveler,
  • Avokado,
  • Tam tah─▒llar ve bulgur,
  • Çay, kahve, kakao gibi besinler ve bunlarla haz─▒rlanan içecekler.

Yukar─▒daki besinler potasyumun ba┼čl─▒ca kaynaklar─▒ olarak tan─▒mlanabilen yüksek potasyum içeren besinler grubuna dahil edilebilir. Bununla birlikte birlikte genel anlamda birçok besin çe┼čidinde az ya da çok miktarda potasyum mineralinin yer ald─▒─č─▒ söylenebilir.

Potasyumun Görevleri Nelerdir?

Vücuttaki en temel minerallerden bir tanesi olan potasyum, pek çok kilit role sahiptir. Bu durum mineralin vücutta yeterli miktarda bulunmas─▒n─▒n önemini bir kat daha art─▒r─▒r. Sodyum mineralinin etkilerini dengeleyen potasyum, tansiyonun yükselmesini önler, vücuttaki s─▒v─▒ dengesinin korunmas─▒nda görev al─▒r. Bunlar─▒n haricinde potasyumun faydalar─▒ ve görevleri aras─▒nda ┼čunlara da yer verilebilir:

  • Sinir sistemi için gerekli olan sinyal iletimini sa─člar,
  • Elektrolit dengesini korur ve kan bas─▒nc─▒n─▒ dengeler,
  • Beyne oksijen iletimini sa─člayarak nörolojik fonksiyonlar─▒n gerçekle┼čtirilmesini sa─člar,
  • Fazla su, alkol, ┼čeker gibi maddelerin vücuttan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒nda görev al─▒r,
  • Kandaki besin maddelerinin hücre içerisine al─▒narak kullan─▒labilmesini sa─člar,
  • Kalp kas─▒n─▒n çal─▒┼čmas─▒n─▒ destekler ve böylelikle kalp sa─čl─▒─č─▒n─▒ korur,
  • Kas faaliyetlerini yönetir, kaslar─▒n sa─čl─▒kl─▒ ┼čekilde kas─▒l─▒p gev┼čemesini sa─člar,
  • Büyüme ve geli┼čme sürecinde gerçekle┼čen reaksiyonlarda koenzim olarak görev al─▒r,
  • Karbonhidrat metabolizmas─▒ndaki süreçlerde görev yapan pirüvat kinaz enzimini aktifle┼čtirerek karbonhidratlardan enerji elde edilmesinde görev al─▒r.

Potasyum De─čeri Kaç Olmal─▒?

2019 y─▒l─▒nda yay─▒nlanan Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi’ne (TÜBER) göre yeti┼čkin bir bireyin günlük kalsiyum gereksinimi 4,7 gramd─▒r. Bu gereksinimin kar┼č─▒lanmas─▒ ile sa─čl─▒kl─▒ bir bireyde kandaki potasyum miktar─▒n─▒n dengede kalmas─▒ sa─član─▒r. Ancak baz─▒ sa─čl─▒k sorunlar─▒ vücuttaki elektrolit dengesinin bozulmas─▒na neden olarak kandaki potasyum düzeyinde dü┼čü┼če veya yükseli┼če neden olabilir. Yeti┼čkinler için kandaki potasyum de─čeri ortalama 3,5-5,3 mEq/L aral─▒─č─▒nda olmal─▒d─▒r.

Bu rakamlar genel olarak belirlenen ortalama rakamlar olup testin yap─▒ld─▒─č─▒ laboratuvara göre referans de─čerler küçük farkl─▒l─▒klar gösterebilir. Bu nedenle yap─▒lan kan testlerinde sonuçlar de─čerlendirilirken ilgili laboratuvar─▒n referans aral─▒─č─▒ dikkate al─▒nmal─▒d─▒r. 2,5 mEq/L alt─▒ndaki potasyum de─čeri ventriküler fibrilasyon, 7 mEq/L üzerindeki de─čerler ise kalp kas─▒ aç─▒s─▒ndan risk olu┼čturur ve bunlar panik de─čerler olarak kabul edilir. Herhangi bir sa─čl─▒k taramas─▒ s─▒ras─▒nda kandaki potasyum seviyesinin sa─čl─▒kl─▒ aral─▒─č─▒n d─▒┼č─▒nda olmas─▒ halinde hekime dan─▒┼č─▒larak bu durumun nedeni hakk─▒nda bilgi al─▒nmal─▒, gerekli görülmesi halinde daha ileri tan─▒ testleri yapt─▒r─▒lmal─▒d─▒r.

Potasyum Yüksekli─či

Potasyum mineralinin kandaki de─čerinin yükselmesi veya dü┼čmesi, birbirinden farkl─▒ birçok nedenden kaynakl─▒ olabilir. Ço─ču durumda hafif düzeydeki potasyum yüksekli─či ya da dü┼čüklü─čü t─▒bbi aç─▒dan herhangi bir anlam ifade etmeyebilir. A─č─▒r egzersiz yapmak, bilinçsiz mineral takviyeleri kullanmak, basit bir enfeksiyon geçirmek gibi nedenler bu tarz de─či┼čimlere neden olabilir ve geçicidir. Ancak potasyum de─čerinde görülen belirgin uzun süreli yükseli┼č ya da dü┼čü┼člerde bu durumun alt─▒ndaki nedenin ara┼čt─▒r─▒lmas─▒ gerekir. Normal ┼čartlarda yeti┼čkin bireylerin kan─▒ndaki potasyum de─čerinin 5-5,5 mEq/L aral─▒─č─▒nda olmas─▒ beklenir.

Potasyum seviyesinin bu aral─▒─č─▒n üzerinde olmas─▒, bir di─čer deyi┼čle potasyum yüksekli─či t─▒pta hiperkalemi olarak isimlendirilir. Genellikle yo─čun kas aktivitelerinden sonraki süreçte veya böbrek yetmezli─či hastalar─▒nda hiperkalemiye rastlan─▒r. Kronik böbrek yetmezli─či hastalar─▒na düzenli olarak yap─▒lan diyaliz i┼člemi ile potasyumun fazlas─▒ kandan uzakla┼čt─▒r─▒larak mineralin seviyesi normal aral─▒klarda tutulur. Potasyumun 6,5 mEq/L ve daha üzerinde tespit edilmesi ise ┼čiddetli hiperkalemi kategorisine girer. Bu durumda kritik belirtiler görülmeye ve solunum, kalp ritmi, kas kas─▒lmas─▒ gibi i┼člevler bozulmaya ba┼člar. Bunlara ba─čl─▒ olarak felç ya da kalp krizi gibi ciddi komplikasyonlar─▒n geli┼čme olas─▒l─▒─č─▒ söz konusudur. Böyle durumlarda potasyum minerali seviyesini dü┼čürmeye yard─▒mc─▒ ilaçlar, potasyum içeri─či s─▒n─▒rland─▒r─▒lm─▒┼č beslenme programlar─▒ gibi tedavilerden yararlan─▒larak potasyum düzeyi derhal normale indirgenmelidir.

Potasyum Dü┼čüklü─čü

T─▒pk─▒ potasyum yüksekli─či gibi potasyum dü┼čüklü─čü de istenmeyen ciddi sa─čl─▒k sorunlar─▒n─▒ beraberinde getirebilir. Kandaki potasyum minerali düzeyinin 3,5 mEq/L alt─▒na inmesi hipokalemi ┼čeklinde tan─▒mlan─▒r. Bu durum çok yayg─▒n olarak bulant─▒ ve kusma, ishal, idrar söktürücüler ve tansiyon ilaçlar─▒n─▒n kullan─▒m─▒na ba─čl─▒ olarak, baz─▒ durumlarda da diyabet (┼čeker) hastalar─▒nda ketoasidoz tablosunun geli┼čmesi ile birlikte görülür. Böbrek üstü bezlerinden salg─▒lanan aldosteron hormonunun seviyesinin yükselmesi de potasyum mineralinin vücuttan uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ s─▒n─▒rland─▒rarak hipokalemi geli┼čimine yol açabilir.

Potasyum dü┼čüklü─čü durumunda kaslarda güç kayb─▒, kalp ritminde bozulma, i┼čtah azalmas─▒, mide bulant─▒s─▒ ve kusma gibi semptomlar gözlenebilir. Felç ve kalp krizi gibi komplikasyon riskleri hiperkalemi gibi hipokalemide de söz konusudur. Belirgin hipokalemilerde potasyum minerali bar─▒nd─▒ran s─▒v─▒lar─▒n damar yoluyla vücuda verilmesi, hipokaleminin h─▒zl─▒ bir ┼čekilde düzeltilmesine yard─▒mc─▒ olur. Beslenmeye ba─čl─▒ hafif dü┼čüklükler söz konusu ise potasyum içeri─či sa─čl─▒kl─▒ aral─▒kta olan beslenme planlar─▒ önerilerek bireyin beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒ düzenlenebilir. Bu tarz yakla┼č─▒mlarda potasyum içerikli özel tuzlar da beslenme plan─▒na eklenebilir. Ancak bunlar uzman tavsiyesi ile kullan─▒lmal─▒; bilinçsiz kullan─▒mlardan kaç─▒n─▒lmal─▒d─▒r.

Bir kan testi yapt─▒rm─▒┼č ve potasyum düzeyinizin normal aral─▒ktan daha yüksek ya da dü┼čük oldu─čunu gördüyseniz doktorunuza dan─▒┼čarak durum hakk─▒nda bilgi alabilirsiniz. Hekiminizin önerileri do─črultusunda gerekli önlemleri alarak kan de─čerlerinizin normale ula┼čmas─▒n─▒ sa─člayabilir, daha sa─čl─▒kl─▒ bir ya┼čam sürdürebilirsiniz.

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Uzm. Dyt.
Bet├╝l Yurdakul
Beslenme ve Diyet
─░stinye ├ťniversitesi Hastanesi Bah├že┼čehir
68169

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.