sat─▒r aras─▒

Renk, cisimler üzerinden yans─▒yan ─▒┼č─▒k dalgalar─▒n─▒n göz sinirleri taraf─▒ndan alg─▒lan─▒p beyne iletilmesi ile ortaya ç─▒kan bir kavramd─▒r. Renkleri adland─▒r─▒rken yans─▒yan ─▒┼č─▒klar─▒n dalga boylar─▒ göz önünde bulundurulur. E─čer bir cisim, üzerine toplanan tüm ─▒┼č─▒─č─▒ do─črudan geri yans─▒t─▒r veya da─č─▒t─▒rsa insan gözü o cismi beyaz renkte görürken, üzerine gelen tüm ─▒┼č─▒k dalgalar─▒n─▒ do─črudan emerek absorbe eden cisimler, beyin taraf─▒ndan siyah renkte alg─▒lan─▒r.

Gözde bulunan baz─▒ sinir hücrelerinin fonksiyon kayb─▒ ya┼čamas─▒ sonucunda cisimlerin yans─▒tt─▒─č─▒ farkl─▒ dalga boylar─▒ndaki ─▒┼č─▒klar, beyne do─čru biçimde iletilemez ve renkli görme olay─▒ gerçekle┼čmez. Renklerin alg─▒lanmas─▒nda meydana gelen bu bozukluklar renk körlü─čü olarak adland─▒r─▒l─▒r.

Renk Körlü─čü Nedir?

Bir cisim üzerinden yans─▒yan yeterli miktarda ─▒┼č─▒k dalgas─▒ göze de─čdi─či an öncelikle retinaya temas eder ve burada iki farkl─▒ fotoreseptör taraf─▒ndan i┼čleme al─▒n─▒r.

Çubuk ve koni hücreleri olarak da bilinen bu fotoreseptörler, farkl─▒ özellikleri ile görme olay─▒n─▒ destekleyen son derece önemli yap─▒lard─▒r. I┼č─▒─ča kar┼č─▒ son derece hassas olan çubuk hücreleri, oldukça karanl─▒k ortamlarda dahi görmeyi sa─člar ancak renklere kar┼č─▒ herhangi bir duyarl─▒l─▒─ča sahip de─čildir.

Koni hücreleri ise ─▒┼č─▒─ča kar┼č─▒ daha az duyarl─▒d─▒r ancak özellikle gün ─▒┼č─▒─č─▒nda cisimlerden yans─▒yan renklere kar┼č─▒ son derece hassas sinir hücrelerine sahiptir. Bulundurdu─ču pigment çe┼čidine göre s─▒ras─▒yla k─▒rm─▒z─▒ya, ye┼čile ve maviye duyarl─▒ olmak üzere üç farkl─▒ koni hücresinden bahsedilebilir.

Bu hücre gruplar─▒nda yer alan fotoreseptörler taraf─▒ndan absorbe edilen ─▒┼č─▒k dalgalar─▒, burada sinirsel iletiye dönü┼čtürülerek nöronlar arac─▒l─▒─č─▒yla beyne iletilir.

Renkli görme olay─▒n─▒n do─čru ┼čekilde gerçekle┼čebilmesi için koni hücrelerinde bulunan üç farkl─▒ fotoreseptör tipinin de eksiksiz biçimde çal─▒┼čmas─▒ gerekir.

Bu üç tip koni hücresinden bir veya birkaç─▒n─▒n i┼čleyi┼činde meydana gelen kusurlar, renklerin alg─▒lanmas─▒nda bozuklu─ča ve t─▒pta renk körlü─čü olarak adland─▒r─▒lan hastal─▒─ča neden olur.

Dünya genelinde 180 milyon ki┼čiyi etkiledi─či bilinen renk körlü─čü, genellikle kusurlu olan fotoreseptör hücresine göre 3 farkl─▒ ┼čekilde s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r:

Monokromatik Renk Körlü─čü

Renk körlü─čünün bu tipinde ─▒┼č─▒k dalgalar─▒n─▒ alg─▒layarak sinirsel iletilere dönü┼čtüren 3 farkl─▒ koni hücresinin tamam─▒nda i┼člevsel bozukluk mevcuttur. Monokromatik renk körlü─čü ya┼čayan ki┼čiler renkleri yaln─▒zca koyu ve aç─▒k renk ┼čeklinde s─▒n─▒fland─▒rabilir ve di─čer renkleri herhangi bir ┼čekilde ay─▒rt etmeleri mümkün de─čildir. Tüm renk körlü─čü olgular─▒ içerisinde en az kar┼č─▒la┼č─▒lan monokromatik renk körlü─čü tablosu, baz─▒ kaynaklarda “renksiz tip” olarak da adland─▒r─▒l─▒r.

Dikromatik Renk Körlü─čü

Koni hücrelerinden biri tamamen kusurlu iken di─čer ikisinin normal i┼člevini yerine getirdi─či renk körlü─čü tipi, dikromatik renk körlü─čü olarak adland─▒r─▒l─▒r. Hangi koni hücresinde kusur mevcut ise ki┼či o koni hücreleri taraf─▒ndan absorbe edilen ─▒┼č─▒k dalgalar─▒n─▒ ay─▒rt edemez ve o rengi, renk körü olmayan di─čer insanlardan daha farkl─▒ ┼čekilde alg─▒lar.

Mevcut kusur k─▒rm─▒z─▒ rengi etkileyen fotoreseptör hücrelerinde ise dikromatik renk körlü─čünün bu tipi, protanopia olarak adland─▒r─▒l─▒r. Ki┼či, k─▒rm─▒z─▒ya yak─▒n renkleri ay─▒rt etmekte zorlan─▒rken tamamen k─▒rm─▒z─▒ renkli cisimleri ise daha farkl─▒ renklerde görür.

Ye┼čil rengi emen fotoreseptörlerde ortaya ç─▒kan herhangi bir kusur varl─▒─č─▒nda dikromatik renk körlü─čü, deuteranopia olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bu kusura sahip ki┼čiler, ye┼čil rengi farkl─▒ tonlarda görür ve ye┼čile yak─▒n tonlarda olan renk dalgalar─▒n─▒ ay─▒rt etmekte zorlan─▒r.

Dikromatik renk körlü─čünde maviyi absorbe eden fotoreseptör hücrelerinde kusur meydana gelmesi ise tritanopia olarak adland─▒r─▒l─▒r ve yine ayn─▒ ┼čekilde ki┼či, mavi rengi farkl─▒ tonlarda alg─▒lamak ile birlikte maviye yak─▒n renk tonlar─▒n─▒ ay─▒rt etmekte güçlük ya┼čar.

Anormal Trikromatik Renk Körlü─čü

Renk körlü─čünün bu tipinde üç farkl─▒ fotoreseptör türünden birinde o renge kar┼č─▒ duyarl─▒l─▒k kayb─▒ görülür ve ilgili koni hücreleri kusurlu biçimde çal─▒┼č─▒r. Anormal trikromatik renk körlü─čüne sahip ki┼čiler, geni┼č renk spektrumunda bulunan küçük bir alan─▒ ay─▒rt etmekte zorlan─▒r. Bu durum o rengin, renk körü olmayan bir ki┼čiden daha farkl─▒ tonlarda alg─▒lanmas─▒na neden olur.

Renk körlü─čünün bu tipi de kusurlu ┼čekilde çal─▒┼čan fotoreseptör hücresinin çe┼čidine göre 3 farkl─▒ ┼čekilde adland─▒r─▒l─▒r. Anormal kusurlu i┼čleyi┼č ve duyarl─▒l─▒k kayb─▒ k─▒rm─▒z─▒y─▒ alg─▒layan fotoreseptörlerde ise bu durum protanopia anormal renk körlü─čü olarak adland─▒r─▒l─▒r. Ki┼či k─▒rm─▒z─▒ renk dalgalar─▒n─▒ k─▒rm─▒z─▒ olarak alg─▒lar ancak bu renge ait baz─▒ tonlar─▒ ay─▒rt etmekte zorlan─▒r.

Ye┼čil rengi alg─▒layan fotoreseptörlerde duyarl─▒l─▒k kayb─▒ geli┼čmi┼č ise deuteranopia anormal renk körlü─čü tablosu geli┼čir. Ki┼či, ye┼čil rengi ye┼čil olarak görürken bu renge ait farkl─▒ tonlar─▒ ay─▒rt etmekte güçlük ya┼čar.

Mavi renk dalgalar─▒n─▒ alg─▒layan fotoreseptörlerde duyarl─▒l─▒k kayb─▒ ile karakterize olan anormal trikromatik renk körlü─čü tablolar─▒ ise tritanopia renk körlü─čü olarak adland─▒r─▒l─▒r. Ki┼činin mavi rengi mavi olarak görürken bu renge ait di─čer tonlar─▒ büyük oranda kar─▒┼čt─▒rmas─▒na neden olur.

Renk Körlü─čü Neden Olur?

Renk körlü─čü, çekinik genlerle nesilden nesile aktar─▒lan genetik bir hastal─▒k çe┼čididir. En s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan kal─▒tsal bozukluklardan biri olan bu hastal─▒k, X kromozomu arac─▒l─▒─č─▒ ile aktar─▒ld─▒─č─▒ndan dolay─▒ erkeklerde kad─▒nlara oranla yakla┼č─▒k 20 kat daha fazla görülür.

Ancak renkli görme ile ilgili kusurlar─▒n yaln─▒zca genetik faktörlerden kaynakl─▒ olarak ortaya ç─▒kaca─č─▒n─▒ söylemek do─čru de─čildir. Son derece nadir olmakla birlikte ÔÇőÔÇőretinada travma ve hasara yol açan yaralanmalar, gözün yap─▒s─▒ ile ili┼čkili baz─▒ hastal─▒klar, ciddi toksik özellikli maddeler ile yo─čun temas ve baz─▒ sistemik hastal─▒klar sonucunda, ki┼čide renk körlü─čü gibi çe┼čitli görme kusurlar─▒ meydana gelebilir.

Renk Körlü─čü Tan─▒s─▒ Nas─▒l Konur?

Renk körlü─čü tan─▒s─▒, genellikle yeti┼čkinlik döneminde ortaya ç─▒kan çe┼čitli aksakl─▒klar do─črultusunda yap─▒lan baz─▒ tarama testleri ile konur. Tan─▒y─▒ mümkün oldu─čunca erken evrede koymak, ki┼činin gerek profesyonel ya┼čamda gerekse trafik gibi riskli ortamlarda ciddi sorunlarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalmamas─▒ için son derece önemlidir.

Renk körlü─čünün tan─▒s─▒nda yayg─▒n olarak kullan─▒lan testler ba┼čl─▒ca ┼čunlard─▒r:

Ishihara renkli görme paletleri:

Farkl─▒ boyutta ve farkl─▒ renklerde birçok dairenin bir araya gelmesi ile olu┼čturulan Ishihara paletleri, psödoizokromatik paletler olarak da adland─▒r─▒l─▒r. Tam bir test, toplam 38 farkl─▒ paletten olu┼čur.

Her biri farkl─▒ ┼čekilde tasarlanm─▒┼č olan bu paletler içerisinde çe┼čitli say─▒ ve çizgiler bulunur. Do─čru renklerle gizlenmi┼č bu say─▒ ve ┼čekiller yaln─▒zca renkli görme ile ili┼čkili herhangi bir bozukluk ya┼čamayan ki┼čiler taraf─▒ndan görülebilir.

Baz─▒ paletler ise yaln─▒zca renk körlü─čü olan ki┼čilerin görebilece─či ┼čekilde tasarlanm─▒┼čt─▒r. En yayg─▒n bilinen renk körü testi olsa da Ishihara paletleri, renk körlü─čüne ili┼čkin detayl─▒ bir sonuç vermeden, yaln─▒zca pozitif veya negatif olarak sonuçland─▒r─▒labilece─či için günümüzde yetersiz kabul edilir.

Farnsworth renkli nokta prosedürü:

Bu test uygulan─▒rken hastadan 85 farkl─▒ renkte ta┼č─▒ tonlar─▒na göre ay─▒r─▒p do─čru ┼čekilde düzenlemesi istenir. Genellikle mavi renkle ili┼čkili görme bozukluklar─▒n─▒ te┼čhis etmek için kullan─▒lan bu renk körü testi, uygulama aç─▒s─▒ndan zor olmakla birlikte süre olarak fazlas─▒yla uzun sürmesinden dolay─▒ s─▒k tercih edilen testlerden biri de─čildir.

Anomaloskop testi:

Anomaloskop cihaz─▒ sayesinde ki┼čide do─ču┼čtan gelen veya sonradan geli┼čen tüm renk körlü─čü problemleri, hastal─▒─č─▒n derecesi ile birlikte tam olarak te┼čhis edilebilir. Renkli görme bozuklu─čuna ili┼čkin en do─čru sonuçlar─▒ veren bu test yöntemi, günümüzde referans test olarak kabul edilir.

Renk Körlü─čü Testi Nedir?

Renk körlü─čü testi, ki┼činin renk alg─▒s─▒n─▒ de─čerlendirmek ve olas─▒ renk körlü─čü belirtilerini tespit etmek için kullan─▒lan t─▒bbi bir testtir.

Bu test, belirli renkleri do─čru bir ┼čekilde ay─▒rt edip edemedi─čini veya belirli renklerin tonlar─▒n─▒ görebilme yetene─čini ölçer.

Renk körlü─čü testi temel olarak, test iki ana yöntemle yap─▒l─▒r:

Ishihara Testi

Ishihara testi, en yayg─▒n olarak kullan─▒lan renk körlü─čü testidir. Bu test renk körü olan ki┼čilerin belirli renk desenlerini görememesine dayan─▒r.

Test, renkli noktalar─▒n yer ald─▒─č─▒ tablolar─▒ içerir. Ki┼čiden bu desenlerin içinde gizlenmi┼č rakam veya ┼čekilleri görmesi istenir. Renk körü olan ki┼čiler, rakamlar─▒ veya ┼čekilleri göremezler.

Farnsworth-Munsell 100 Hue Testi

Farnsworth-Munsell 100 Hue testi, renkleri s─▒ralamak ve ay─▒rt etmek için kullan─▒l─▒r. Kat─▒l─▒mc─▒dan renkleri s─▒ralamas─▒ veya tonlar aras─▒ndaki farkl─▒l─▒klar─▒ göstermesi istenir. 

Renk körlü─čü testi, renk körlü─čünün türünü ve ┼čiddetini belirlemede oldukça etkilidir. 

Renk Körlü─čü Tedavisi

Renk körlü─čü, büyük oranda kal─▒tsal temelli olarak meydana gelen bir görme bozuklu─ču oldu─ču için hastal─▒─č─▒ kesin biçimde ortadan kald─▒ran herhangi bir tedavi seçene─či mevcut de─čildir.

Ancak kromojen özellikli haploskopik filtrelerle ki┼činin görme bozuklu─ču ya┼čad─▒─č─▒ ─▒┼č─▒k dalgalar─▒na özel olarak renklendirilmi┼č göz içi lensler ve gözlükler tercih edilebilir. Renk körlü─čü tan─▒s─▒ alm─▒┼č ki┼čilerin günlük ya┼čam aktivitelerini ve trafik gibi alanlara uyumunu kolayla┼čt─▒rmak için geli┼čtirilmi┼č olan kromojen filtreli gözlük ve lensler %97 gibi yüksek ba┼čar─▒ oran─▒na sahip son derece önemli bulu┼člardan biridir.

Renk Körlü─čü Hakk─▒nda S─▒kça Sorulan Sorular

RENK KÖRLÜ─×Ü ─░Ç─░N HANG─░ DOKTORA G─░D─░L─░R?

Renk körlü─čü için bir göz doktoruna, optometriste veya oftalmologa ba┼čvurulmal─▒d─▒r. Bu ki┼čiler; renk körlü─čünü de─čerlendirmek, tan─▒ koymak ve uygun tedavi planlar─▒n─▒ önermek için gerekli bilgiye ve deneyime sahiptir.

RENK KÖRLÜ─×Ü DERECES─░ VAR MI?

Evet, renk körlü─čü derecelendirilir. Renk körlü─čü; hafif, orta veya ┼čiddetli olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r. Bu derecelendirme, ki┼činin belirli renkleri ay─▒rt etme yetene─činin ne kadar etkilendi─čini belirtir. Örne─čin, hafif renk körlü─čü olan bir ki┼či belirli renklerde sadece hafif bir zorluk ya┼čar, ┼čiddetli renk körlü─čü olan bir ki┼či belirli renkleri ay─▒rt etmekte büyük zorluklar ya┼čayabilir veya belirli renkleri tamamen göremeyebilir.

RENK KÖRLÜ─×Ü NASIL TEDAV─░ ED─░L─░R?

Renk körlü─čü, kal─▒tsal bir durumdur ve kesin bir tedavisi yoktur. Fakat  belirli durumlarda semptomlar─▒ hafifletmek veya ki┼činin ya┼čam kalitesini art─▒rmak için baz─▒ yöntemler kullan─▒labilir. Bunlar aras─▒nda renk tan─▒mlama uygulamalar─▒, özel lensler, e─čitim ve fark─▒ndal─▒k gibi çe┼čitli yöntemler yer al─▒r. 

En ├çok Okunan Sa─čl─▒k Rehberi Yaz─▒lar─▒m─▒z

Sosyal Medya Hesaplar─▒m─▒z:
Facebook | Instagram | YouTube | LinkedIn

Prof. Dr.
Tur─čut Y─▒lmaz
G├Âz Sa─čl─▒─č─▒ ve Hastal─▒klar─▒
Medical Park Medical Park G├Âztepe
125712

Bu i├žeri─čin geli┼čtirilmesinde Medical Park Yay─▒n Kurulu katk─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.
Sayfa i├žeri─či sadece bilgilendirme ama├žl─▒d─▒r. Sayfa i├žeri─činde tedavi edici sa─čl─▒k hizmetine y├Ânelik bilgiler i├žeren ├Âgelere yer verilmemi┼čtir. Tan─▒ ve tedavi i├žin mutlaka hekiminize ba┼čvurunuz.