Aleksitimi (Duygu Körlüğü) Nedir? Aleksitimi Neden Olur?

Aleksitimi Nedir?

Aleksitimi, halk arasında "duygusal körlük" olarak da bilinen, bireyin kendi duygularını tanıması, anlamlandırması ve ifade etmesi konusunda zorluk yaşadığı psikolojik bir durumdur. Bireyler, duygularını tanıma ve ayırt etme konusunda zorluk yaşar. Genellikle, ergenlikte başlayan aleksitimi, hayatı ve ilişkileri etkiler. 

Duygu sağırı olarak tabir edilen hastalıkta kişiler, öfke, üzüntü, stres ya da kaygı gibi yoğun hisleri tanımlayıp kelimelere dökemez. Dolayısıyla biriken duygusal yük fiziksel bir belirtiye dönüşür. Bu duygular bedende şiddetli baş ağrısı, geçmeyen mide krampları, kas gerginliği, bağırsak problemleri ya da nefes darlığı gibi somut fiziksel rahatsızlıklar olarak ortaya çıkar. 

Aleksitimi somatizasyon olarak bilinen bedensel sorunların gelişiminde etkilidir. Kişilerin duygusal dünyalarını anlama kapasitesini sınırlayan bu durum, çevresindeki insanlara karşı duyarsız bir tavır sergilemelerine sebep olabilir. 

Aleksitimi Neden Olur?

Aleksitimi nedenleri genetik yatkınlıklar ile çevresel faktörlerin bir araya gelmesiyle şekillenen psikolojik ve nörolojik temellere dayanır. Temelinde yatan en belirgin unsurlar; çocukluk döneminde yaşanan iletişimsizlik, yetersiz sosyalleşme ile ilgi ve sevgi eksikliğidir. Aleksitimi nedenleri şöyle listelenebilir:

Psikolojik Sorunlar: Travma sonrası stres bozukluğu, depresyon ve anksiyete gibi sorunlar ile bağlantılı olabilir. Ağır depresyon geçiren ya da duygu durum bozukluğuna sahip olan bireyler, duygularını anlamlandırmakta zorluk çeker. 

Nörolojik Unsurlar: Beynin yapısal ve işlevsel farklılığı, aleksitiminin gelişimine etki eder. Otizm, epilepsi, Alzheimer, Parkinson, felç ve kafa travması gibi hastalık türleri, beynin algı mekanizmasında sorun yaratır. Serotonin ve dopamin gibi nörotransmitterlerin dengesizlikleri, duygusal farkındalığı azaltır.

Genetik Yatkınlık: Aile bireylerinde aleksitimi özelliklerinin görülmesi, bireylerde de ortaya çıkma olasılığını artırır. Duyguları işleme ve ifade zorluğunun doğuştan gelmesi, genetik yakınlıkla ilişkili olabilir. 

Sosyokültürel Etkenler: Duyguların açık bir şekilde ifade edilmesini kısıtlayan toplumsal normlar, aleksitiminin gelişimine etki eder. Çocukluk döneminde "abartma, üzülecek ne var, sorun çıkarma" gibi mesajları duyan bireyler, duygularını bastırmayı öğrenmiş olabilir. Birey, yetişkinlikte hislerini ayırt edemeyerek duygu körlüğü yaşayabilir.  

Aleksitimi Belirtileri Nelerdir?

Aleksitimi belirtileri, bireylerin iç dünyalarındaki duyguları tarif etmede zorlanması, başkalarının hislerini anlamlandıramaması gibi psikolojik sıkıntılar ve fiziksel semptomlarla kendini gösterir. Bireyler, genellikle, duygusal deneyimleri tarif ederken zorluk çekerler. Duygu körlüğü belirtileri genel olarak şunlardır:

• Duygularını sözcüklerle tanımlayamayan bireyler, üzüntü ya da kaygı gibi hisleri yanlış bir şekilde yorumlar.
• Hissettiği duyguları, fiziksel duyumlarla karıştırır. Kalp çarpıntısı ya da baş ağrısı gibi belirtileri, fiziksel bir sorunla ilişkilendirir.
• Sembolik düşünme ve duygusal farkındalığın eksikliği, hayal gücünü sınırlandırır. 
• Mantık odaklı düşünme eğiliminde olup duygusal derinlikten kaçarlar. Olayları yüzeysel bir şekilde değerlendirirler.
• Başkalarının hislerini fark etmek ve empati kurmakta zorluk çekerler. Sosyal ilişkilerde çatışmalar yaşarlar.

Aleksitimi Teşhisi Nasıl Koyulur?

Aleksitimi teşhisi, psikolog ya da psikiyatristlerin klinik değerlendirme süreci ve yapılan psikometrik testler aracılığıyla koyulur. Klinik görüşme ile başlayan süreç, aleksitimi ölçekleri ve psikolojik değerlendirme ile devam eder. Teşhisin odak noktası, bireylerin duygusal deneyimleri tanımlama ve aktarma becerisidir. Duygu körlüğünün teşhisi için bazı belirtilerin birlikte görülmesi gerekir. 

Uzman hekimlerimiz, kişinin duygusal deneyimleri ve duygusal farkındalığı ile ilgili görüşme gerçekleştirir. Psikolojik ölçekler ile aleksitiminin varlığı ve şiddeti değerlendirilir. Duygu körlüğüne neden olan farklı psikolojik faktörler belirlenir. 

Aleksitimi Tanı Sürecinde Bulunan Test Çeşitleri Nelerdir?

Aleksitimi tanı sürecinde kullanılan testler, duygusal farkındalık ile aleksitimi şiddetini ölçer. Bu test ve yöntemler uzmanlarımızın, bireylerin duygularını ifade etme becerisi hakkında bilgi edinmesini sağlar. Aleksitimi tanı sürecinde rol oynayan ölçekler şunlardır:

Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAS-20): Bireylerin duygularını tanıma ve ifade etme zorlukları ile dışadönük düşünme becerilerini ölçmek için kullanılır. Uzmanların duygu körlüğünün düzeyini belirlemesini sağlar.

Bermond-Vorst Aleksitimi Anketi (BVAQ): Duygu körlüğü özelliklerine kapsamlı bir şekilde bakar. Kişilerin hayal gücü ile duygusal uyarılma kapasitelerini inceler. Tanıma, analiz etme ve sözelleştirme gibi bilişsel açıdan da değerlendirir. 

Aleksitimi Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Aleksitimi tedavi yöntemleri, uzman psikolog ve psikiyatristler tarafından yürütülür; tedavi süreci temel olarak psikoterapi yaklaşımları ile ilerler. Duygusal ve bilişsel terapi yöntemleri, kişilerin duyguları anlamlandırmasına ve bu hisleri doğru kelimelerle ifade etmesine doğrudan etki eder. Aleksitimi tedavi yöntemleri ve teknik detayları şöyledir:

Bilişsel Davranışçı Terapi: Bireylerin olumsuz düşünce kalıplarını fark etmesini sağlayıp duygusal işleyişlerini olumlu yönde etkiler. Duyguları ifade etme becerilerini geliştirir.

Duygusal Farkındalık Eğitimi: Bireyler meditasyon, nefes terapisi ve farkındalık egzersizleri ile duygularını düzenleyebilir. Duygularınızı izleyerek ya da günlük tutarak kendinize yardımcı olabilirsiniz. 

Grup Terapisi: Sosyal etkileşim ve duygusal deneyimleri paylaşım imkânı sağlar. Grup üyeleri pratik yaparak becerilerini geliştirebilir. Duygusal ifade becerilerinizi geliştirerek empati ve farkındalık konusunda ilerleme kaydedebilirsiniz. 

Beden Odaklı Terapi: Aleksitiminin bedensel uyarımları üzerine odaklanır. Beden odaklı psikoterapi, yoga ve dans gibi aktiviteler, duygusal ifadeyi beden yolu ile gerçekleştirmenizi sağlar. 

İlaç Tedavisi: İlaçlar, duygusal deneyimleri etkileyen nörotransmitterler üzerinde etkilidir. Aleksitimiye eşlik eden depresyon, anksiyete ve psikiyatrik bozukluklara destek olur. 

Aleksitimik Bireylerin Romantik İlişkileri

Aleksitimik bireyler, duygusal farkındalık eksikliği ve empati kurma güçlüğü nedeni ile romantik ilişkilerde zorluklar yaşarlar. İç dünyalarındaki hisleri adlandıramadıkları için partnerlerinin duygusal beklentilerine karşılık vermekte yetersiz kalırlar. Partnerleriyle iletişim kuramayan bireyler, yanlış anlama ve çatışmaya meyillidir.

Duygusal ifadenin kısıtlı veya olmadığı ilişkiler, iletişim kopukluğu yaratabilir. İletişim sorunları, çiftler arasında stres oluşturur. Aleksitimiye sahip bireyler ile ilişki sürdüren kişilerin anlayışlı ve sabırlı olması gerekir. Romantik ilişkide olan kişiler, çift terapisi ile empati, iletişim ve duygusal ifade becerilerini geliştirebilir.    

Aleksitimi Mücadele Yolları Nelerdir?

Aleksitimi ile başa çıkma yolları arasında duygu günlüğü tutmak, kendini ifade etme egzersizleri ve iletişim becerilerini geliştirme yer alır. Yaşadığınız olayları ve hissettiğiniz duyguları yazmak, tekrar okuduğunuz zaman farklı bir etki yaratır. Kendi davranışlarınızı gözlemleme fırsatı sunar. Düzenli günlük tutmak, durumlar karşısında verdiğiniz tepkileri öğrenmenizi sağlar. 

Bireysel şekilde başlayan kendini ifade etme egzersizleri, duygularını başkalarına aktarma ile devam eder. Yavaş bir şekilde ilerleyen bu süreç, duygusal zekanın gelişimini sağlar. İletişim becerilerinizi geliştirerek duygularınızı kolay bir şekilde ifade edebilirsiniz.

Öncelikle, yaşadığınız durumu bilen kişiler ile iletişim kurmanız gerekir. Ardından, farklı kişiler ile konuşarak iletişiminizi artırabilirsiniz. Çevresel destek, aleksitimi ile mücadeleyi kolaylaştırır.   

Aleksitimi Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Aleksitimi tedavi edilmediği takdirde kişilerin çevresi ve partneri ile ilişkisinde ciddi çatışmalar yaratır. Bireyin empati yeteneği zayıflayarak çevresine karşı soğuk ve mesafeli görünmesine neden olur. Bu süreçte aleksitimi, kişide derin bir depresyon ve yalnızlık hissi oluşturur. Tedavi süreci aksatıldığında ortaya çıkan diğer riskler şunlardır: 

• Bağ kurmak zorlaşır ve bu durum mevcut ilişkilerin bitmesine neden olabilir.
• Duygusal boşluk hissi zamanla panik ataklara veya kronik stres bozukluğuna dönüşebilir.
• İnsanlarla derin bağ kuramamak, zamanla yalnızlığa ve toplumdan soyutlanmaya yol açabilir.
• Duygu düzenleme becerileri zayıflayarak ani öfke patlamaları veya yoğun kaygı durumları tetiklenebilir.
• Özgüven kaybı yaşanabilir ve günlük sorumlulukları yerine getirme kapasitesi düşebilir.
• Tedavi edilmeyen semptomlar kronikleşerek uyku bozuklukları gibi fiziksel sağlık sorunlarına da yol açabilir.
• Başa çıkılamayan ağır kaygı, bireyi alkol veya madde bağımlılığı gibi yanlış yollara sürükleyebilir.