Apraksi Nedir? Apraksi Belirtileri Nelerdir?

Apraksi Nedir?

Apraksi nedir sorusuna, kısaca; apraksi, beyinde bulunan parietal lobun hasar alması nedeni ile ortaya çıkan nörolojik bir hastalıktır yanıtını vermek mümkündür. Kas güçsüzlüğü olarak da tanımlanan bu hastalık, beyin ve vücut arasındaki sinyalin gerçekleşememesi ya da yanlış iletimi nedeni ile ortaya çıkar. Beyin lobu hasarı meydana geldiğinde, sinyal iletiminde problemler olur. 

Bu durumda vücutta bulunan parietal kemikler ve kaslar da direkt olarak etkilenir. Vücut temel hareketlerin nasıl gerçekleştirileceğini kavrayamaz ve bu nedenle de gerçekleştiremez. Kişinin motor becerilerini direkt olarak etkiler ve çocukluk döneminde dahi belirti göstermeye başlar. Hafif şekilde seyreden apraksi, dispraksi olarak da tanımlanır.

Çocukluk döneminde oluşan apraksi, çocuklarda gelişim ve zeka geriliğine yol açabilir. Bu durum ise ilerleyen süreçlerde kişinin psikolojisini dahi etkileyecek boyuta ulaşabilir. Çocuğun temel motor becerilerinin gelişmemiş olması, okul hayatında sorun yaşamasına neden olur. Aynı zamanda sosyalleşme problemlerinin ortaya çıkmasına da neden olabilir.

Apraksi Neden Olur?

Apraksinin oluşum nedeni direkt olarak beyin hasarı ve beyin hasarına neden olan hastalıklar ile alakalıdır. Parietal lob sağlıklı bir şekilde çalışamaz ve bu durum kişinin motor becerilerini etkiler. Bazı hastalık türleri de apraksiye neden olur. Bu hastalık türleri şu şekilde bilinir: 

Demans

Demans, unutkanlığa sebep olan birçok hastalığı kapsayan sağlık problemidir. Demans nedeni ile kişide okuma problemleri meydana gelebilir. Kişi okuduklarını algılamakta zorluk çekebilir ya da okuduğu bilgiyi kısa süre içerisinde unutabilir. Demans, tek bir hastalık türü değildir. Birçok farklı hastalık türünü içerisinde barındırır ve bu hastalıklar genel olarak hafıza ya da beyin ile alakalıdır. Demans oluşumu bir süre sonra apraksi oluşumunu tetikleyebilir.

Beyin Tümörü

Beyin tümörü, apraksi oluşumunun temel nedenleri arasında yer alır. Tümör oluşumu ilerleyen yaşlarda ve farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabileceği gibi kişi direkt olarak beyninde tümör ile de dünyaya gelebilir. Beyin tümörü, beyin loblarına baskı yaparak sinyal gönderimini de engeller. Tümörün büyümeye devam etmesi halinde beynin birçok farklı bölgesi bu durumdan etkilenir.

Felç (İnme)

Felç geçirmek halk arasında inme olarak adlandırılan bir sağlık problemidir. Kişi felç geçirdiğinde, vücudun bir kısmını hareket ettiremez. Bu durum beyin loblarını da etkileyebilecek derecede şiddetli olabilir. Bu gibi durumlarda hem vücut hem beyin etkilenir ve kişide apraksi oluşumu görülür.

Hidrosefali

Hidrosefali, beyinde bulunan ventrikül boşluklarına sıvı birikmesi olarak tanımlanır. Bu boşluklara biriken sıvı direkt olarak beyinde bulunan lobları sıkıştırır ve beyin hasarına neden olur. Beyin hasarına ve lobların sıkışmasına bağlı olarak ise kişilerde apraksi oluşumu meydana gelir. Bu durum her yaşta ortaya çıkabileceği gibi direkt olarak anne karnında da meydana gelebilir. Menenjit gibi sağlık problemleri, hidrosefali oluşumuna neden olur ve dolaylı yoldan apraksi oluşumuna da sebebiyet verir.

Apraksi Çeşitleri Nelerdir?

Apraksi hastalığının bilinen farklı çeşitleri vardır. Her apraksi türü, vücudun farklı bir bölümüne etki edebilir. Genellikle dokuz farklı kategoride değerlendirilir. Apraksi çeşitleri şu şekilde bilinir:

Yapısal apraksi: Yapısal apraksi, basit hareketlerin ya da çizimlerin yapılamaması olarak tanımlanır. 

Kavramsal apraksi: Kavramsal apraksi ise nesnelerin kullanım alanlarının kavranamaması olarak tanımlanabilir. Örnek vermek gerekir ise kişi silgiyi kalem olarak kullanmaya çalışabilir. Kişi farklı alanlarda farklı nesneleri kullanmaya çalışabilir.

Ağız apraksisi: Ağız bölgesini etkileyen bu apraksi, kişinin dudaklarını ve çenesini etkiler. Aynı zamanda dil ve damak problemlerine de neden olduğu için kişilerde yeme bozukluğu gibi sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına da yol açar. Bunun haricinde ise konuşma problemleri görülebilir. 

Konuşma apraksisi: Konuşma ve ağız apraksisi birbirine benzer yapıdadır ve benzer belirtiler ile ortaya çıkarlar. Konuşma apraksisi kendi içerisinde iki farklı şekilde değerlendirilir. Bu durum çocuk apraksisi ve yetişkin apraksisi olarak bilinir. Kişinin konuşmasını engelleyen bir durumdur. Kişi söyleyeceği kelimenin ya da kuracağı cümlenin bilincindedir ama bu düşünceleri kelimeye dökemez. Dil ve damak problemi meydana geldiği için kişinin hiç konuşamama riski söz konusudur. Bu gibi durumlarda ise kişinin konuşma ve dil terapisine gitmesi önerilir.

Göz apraksisi: Göz apraksisi diğer bir ismi ile okülomotor apraksisi olarak da bilinir. Kişinin göz hareketlerinin kısıtlanması olarak tanımlanır. 

Uzuv apraksisi: Uzuv - kinetik apraksi; parmakları, elleri, kolları, bacakları ve ayakları etkiler. Bu apraksi türü nedeni ile kişi adımlarını doğru atamaz ya da yazı yazma becerisini geliştiremez. 

Orofasiyal apraksi: Orofasiyal apraksi, diğer bir ismi ile bukkofasiyal apraksi olarak bilinir. Bu durum yüz bölgesindeki kasları etkiler. Bu gibi durumlarda kişi istemli ya da istemsiz gerçekleştirilebilen yüz hareketlerini ve mimikleri yapamaz. Orofasiyal apraksiye verilebilecek en basit örnek ise kişinin gözlerini kırpamamasıdır.

İdeasyonel ve ideomotor apraksi: İdeasyonel apraksi, birden fazla aşamada gerçekleşen işlemleri kişinin yapamamasıdır. Örneğin kişinin üzerini değiştirmesi oldukça zordur. Önce kıyafetleri çıkarıp daha sonra yeni kıyafetlerin giyilmesi birkaç adımdan oluştuğu için beyin bu durumu kavramakta zorlanır. İdemotor apraksi ise en yaygın görülen apraksi türü olarak bilinir. Bu apraksi türüne sahip olan kişiler aynalama yapamaz yani başkalarının kendisine yaptığı hareketlerin aynısını yapamaz. Örnek vermek gerekir ise bir kişi ideomotor apraksi problemi olan kişiye elini uzattığında ya da elini salladığında, kişi aynı tepkiyi gösteremez. Talimatları takip etmekte zorluklar meydana gelir.

Apraksi Belirtileri Nelerdir?

Apraksi oluşumu bazı belirtiler ile ortaya çıkar. Her apraksi türünün farklı belirtileri vardır. Fakat genel olarak değerlendirildiğinde apraksi belirtileri şu şekildedir:

• Göz hareketlerinde problem oluşumu
• Konuşma bozukluğu
• Yeme bozukluğu
• Temel motor becerilerinin gelişmemesi
• Kıyafet değiştirme, diş fırçalama vb. günlük işleri gerçekleştirememek
• Parmak, el, kol ve bacakları yeterli kullanamama (el sallayamama, yürüyememe, el sıkışamama, yazı yazamama vb.)