Bahar Alerjisi Belirtileri Nelerdir? Bahar Alerjisine Ne İyi Gelir?

Bahar Alerjisi Nedir?

Bahar alerjisi, özellikle ilkbahar aylarında havaya yayılan ağaç, çimen ve yabani ot polenlerine karşı bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesiyle ortaya çıkan mevsimsel bir alerji türüdür.

Polenler solunum yoluyla vücuda girdiğinde bağışıklık sistemi bu maddeleri zararlı olarak algılayabilir ve histamin gibi bazı kimyasalların salınmasına neden olabilir. Bunun sonucunda burun, gözler, boğaz ve solunum yollarında çeşitli belirtiler gelişebilir.

Bahar alerjisinde en sık hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, burun ve gözlerde kaşıntı, gözlerde sulanma ve kızarıklık görülür. Bazı kişilerde boğazda tahriş, kuru öksürük, baş ağrısı, halsizlik ve uyku kalitesinde bozulma da ortaya çıkabilir. Astımı bulunan kişilerde polen maruziyeti nefes darlığı, hırıltı ve göğüste sıkışma gibi şikâyetleri artırabilir.

Belirtilerin şiddeti polen türüne, havadaki polen yoğunluğuna, kişinin duyarlılığına ve açık havada geçirilen süreye göre değişebilir. Rüzgârlı ve kuru günlerde polenler havada daha uzun süre kalabilirken yağışlı günlerde yoğunluk azalabilir. Bahar alerjisi soğuk algınlığıyla karıştırılabilir ancak alerjide genellikle ateş görülmez ve belirtiler polen mevsimi boyunca devam edebilir.

Bahar Alerjisi Neden Olur?

Alerji çok sık görülen bir hastalıktır. Genetik yatkınlık ve çevresel faktörler ortaya çıkışında önemli rol oynar. İmmün sistem normal olarak vücudumuzu bakteri, virüs gibi mikroplara ve zararlı maddelere karşı korur. Ancak normalde zararlı olmayan maddelere karşı immün sistem abartılı cevaplar vermeye başlar ise buna alerji denir.

Alerjik hastaların immün sistemleri bazı maddelere karşı aşırı hassastır. Bu maddelerle karşılaşınca immün sistem kontrolden çıkar ve kaşıntı, kızarıklık, şişme, spazm, göz yaşarması, burun akıntısı gibi alerjik şikayetler ortaya çıkar. 

Alerjiyi başlatan maddeye alerjen denir. Polen, küf, hayvan tüyü, ev tozu, ilaçlar ve gıdalar en sık karşılaşılan alerjenlerdir. Özellikle bahar mevsiminde ortaya çıkan, burun akıntısı, burunda tıkanıklık, gözlerde yaşarma ve hapşırma belirtileri ile seyreden tablo bahar alerjisi ya da mevsimsel alerjik rinit olarak adlandırılır.

Bahar alerjisinin nedenleri ağaçlar ve çimenlerden yayılan polenlerdir.  Polenler havadan burun, göz ve boğazımıza yapışarak birikirler. Daha sonra alerjik reaksiyon ve buna bağlı belirtiler ortaya çıkar. 

Bahar Alerjisi Belirtileri Nelerdir?

Bahar alerjisi belirtileri, havadaki polenlerin burun, göz, boğaz ve solunum yollarıyla temas etmesi sonucu ortaya çıkar. Şikâyetlerin şiddeti kişinin alerjik duyarlılığına, polen yoğunluğuna ve açık havada geçirilen süreye göre değişebilir. Belirtiler çoğunlukla ilkbahar aylarında artar ve soğuk algınlığından farklı olarak genellikle ateşe yol açmaz.

Bahar alerjisinde görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:

• Sık ve art arda hapşırma
• Burun akıntısı
• Burun tıkanıklığı
• Burunda kaşıntı
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
• Göz kapaklarında şişlik
• Boğazda kaşıntı veya tahriş
• Geniz akıntısı
• Kuru öksürük
• Kulaklarda kaşıntı veya dolgunluk hissi
• Baş ağrısı
• Yüz bölgesinde basınç hissi
• Koku ve tat alma duyusunda azalma
• Halsizlik ve yorgunluk
• Uyku kalitesinde bozulma
• Dikkat dağınıklığı

Astım bulunan kişilerde polen maruziyeti nefes darlığı, hırıltılı solunum, göğüste sıkışma ve öksürük gibi belirtileri de artırabilir. Şikâyetler günlük yaşamı etkiliyorsa, uzun süre devam ediyorsa veya nefes darlığı eşlik ediyorsa değerlendirme yapılması gerekir.

Bahar Alerjisine Ne İyi Gelir?

Bahar alerjisinde şikâyetleri azaltmanın temel yolu polenlerle teması mümkün olduğunca sınırlamak ve kişiye uygun tedavi yöntemlerini uygulamaktır. Polenleri tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da günlük yaşamda alınan bazı önlemler; hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve gözlerde kaşıntı gibi belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.

Bahar alerjisine iyi gelebilecek uygulamalar şunlardır:

• Polen yoğunluğunun yüksek olduğu rüzgârlı ve kuru günlerde dışarıda geçirilen süreyi azaltmak
• Sabah erken saatlerde ve polen miktarının arttığı dönemlerde pencereleri kapalı tutmak
• Dışarıdan eve gelindiğinde kıyafetleri değiştirmek, yüzü ve elleri yıkamak
• Polenlerin saçta birikmesini önlemek için düzenli duş almak
• Açık havada güneş gözlüğü ve şapka kullanmak
• Çamaşırları polen döneminde açık havada kurutmamak
• Araç kullanırken camları kapalı tutmak ve polen filtresinden yararlanmak
• Evde biriken tozu nemli bezle temizlemek
• Burun içini uygun tuzlu su solüsyonlarıyla temizlemek
• Sigara dumanı, yoğun koku ve hava kirliliği gibi solunum yollarını tahriş eden etkenlerden uzak durmak

Belirtilerin kontrol altına alınamadığı durumlarda hekim değerlendirmesiyle alerjiye yönelik ilaçlar kullanılabilir. Burun spreyleri, alerji belirtilerini azaltan ilaçlar ve göz damlaları kişinin şikâyetlerine göre planlanabilir. Uzun süreli veya şiddetli alerjisi bulunan uygun kişilerde alerjene karşı duyarlılığı azaltmayı amaçlayan immünoterapi de değerlendirilebilir.

Bahar alerjisini tamamen ortadan kaldıran tek bir besin bulunmamaktadır. Dengeli beslenme, yeterli sıvı tüketimi ve düzenli uyku genel iyilik hâlini destekleyebilir ancak tıbbi tedavinin yerini tutmaz.

Bitkisel ürünler ve takviyeler de alerjik reaksiyonlara veya kullanılan ilaçlarla etkileşime yol açabileceği için kontrolsüz kullanılmamalıdır. Nefes darlığı, hırıltı, göğüste sıkışma veya giderek artan öksürük görülmesi durumunda değerlendirme geciktirilmemelidir.

Bahar Alerjisi Tanısı Nasıl Konur?

Bahar alerjisi tanısı kişinin şikâyetleri, belirtilerin hangi dönemlerde ortaya çıktığı, alerji öyküsü ve yapılan muayene birlikte değerlendirilerek konur.

Özellikle ilkbahar aylarında tekrarlayan hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı ve sulanma gibi belirtiler polen alerjisini düşündürebilir. Şikâyetlerin açık havada, rüzgârlı günlerde veya belirli bitkilerin polen dönemlerinde artması tanı açısından önemli bir ipucudur.

Muayene sırasında burun içi, boğaz, gözler ve solunum yolları değerlendirilir. Burun mukozasında solukluk ve şişlik, berrak burun akıntısı veya gözlerde kızarıklık gibi bulgular görülebilir. Astım belirtileri bulunan kişilerde akciğer muayenesi ve gerekli durumlarda solunum fonksiyon testleri de yapılabilir.

Bahar alerjisi tanısında kullanılabilecek başlıca testler şunlardır:

Deri prik testi: Şüpheli alerjenler cilde uygulanarak kızarıklık ve kabarıklık gelişip gelişmediği değerlendirilir.

Alerjene özgü antikor testi: Kan örneği üzerinden belirli polenlere karşı alerjik duyarlılık araştırılır.

Solunum fonksiyon testi: Nefes darlığı, hırıltı veya astım şüphesi bulunan kişilerde akciğerlerin çalışma kapasitesi değerlendirilir.

Nazal değerlendirme: Benzer belirtilere yol açabilecek burun eti, sinüzit veya yapısal burun sorunları araştırılabilir.

Alerji testinde belirli bir polene karşı duyarlılık saptanması, tek başına o polenin şikâyetlere neden olduğunu kanıtlamaz. Test sonuçlarının, belirtilerin görüldüğü mevsim ve kişinin maruz kalma öyküsüyle uyumlu olması gerekir. Soğuk algınlığı, sinüzit ve alerjik olmayan rinit gibi benzer şikâyetlere yol açabilen durumların ayırt edilmesi de tanı sürecinin bir parçasıdır.

Bahar Alerjisinden Korunma Yolları Nelerdir?

Bahar alerjisinden korunabilmek için önce hangi polenin alerji yaptığının bilinmesi gereklidir. Bunun için alerji testi gereklidir. Polenler coğrafi bölgelere göre değişkenlik gösterir. Sabahtan öğlene kadar polenler en yüksek seviyede bulunur. Yağmur yağdıktan sonra ve akşam saatlerinde polen yoğunluğu azalır. Bu nedenle :

• Polenlerin yoğun olduğu sabah saatlerinde, kuru ve rüzgarlı havalarda zorunlu değilse dışarı çıkmayın. 
• Polen mevsiminde spor için kapalı alanları tercih edin.
• Siperli şapka kullanın.
• Göz nezleniz varsa güneş gözlüğü faydalı olabilir. 
• Eve geldiğinizde giysilerinizi değiştirin
• Uzun kollu elbiseler ve pantolon giyin.
• Eve geldiğinizde duş alın ve bol su ile yüzünüzü yıkayın.
• Çok şiddetli bulgularınız varsa evinizde ve aracınızda polen filtresi kullanın.
• Polen mevsiminde çamaşırlarınızı evde kurutmaya özen gösterin.
• Polenlerin yoğun olduğu saatlerde kapı, pencere açmayın.
• Doktorunuz tarafından reçete edilen ilaçlarınızı düzenli kullanın.
• Düzenli doktor kontrollerini ihmal etmeyin.
• Rüzgarlı havalarda dışarıda bulunmamaya çalışın.
• Toplu taşıma araçlarında açık kapı ve pencere önlerinde durmayın.
• Çimlerin biçildiği ortamlardan uzak durun.
• Polenlerin yüksek olduğu mevsimlerde uygun bir maske kullanabilirsiniz.
• Sigara içmek şikayetleri çok artırır. Kendiniz sigara içmeyin ve sigara içilen ortamlardan uzak durun
• Çimenli çiçekli ortamlarda yerde uzanmayın.

Bahar Alerjisi Tedavisi Nedir?

Bahar alerjisi tedavisi, polenlerle teması azaltmaya ve ortaya çıkan belirtileri kontrol altına almaya yönelik olarak planlanır. Tedavi yöntemi; hapşırma, burun akıntısı, burun tıkanıklığı, gözlerde kaşıntı, öksürük veya nefes darlığı gibi şikâyetlerin türüne ve şiddetine göre değişebilir. Bahar alerjisi her zaman tamamen ortadan kaldırılamasa da uygun önlemler ve tedaviyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Tedavinin ilk aşamasında polen maruziyetini azaltmak önemlidir. Rüzgârlı ve kuru günlerde dışarıda geçirilen sürenin sınırlandırılması, eve gelince kıyafetlerin değiştirilmesi, duş alınması, pencerelerin polen yoğunluğunun yüksek olduğu saatlerde kapalı tutulması ve çamaşırların açık havada kurutulmaması önerilebilir. Burun içinin uygun tuzlu su solüsyonlarıyla temizlenmesi de polenlerin uzaklaştırılmasına ve burun tıkanıklığının azalmasına yardımcı olabilir.

Şikâyetlerin devam ettiği durumlarda hekim değerlendirmesiyle alerji belirtilerini azaltan ilaçlar kullanılabilir. Burun akıntısı, hapşırma ve kaşıntı için antihistaminik ilaçlar burun tıkanıklığı ve iltihabi reaksiyon için burun spreyleri göz belirtileri için ise uygun göz damlaları planlanabilir. Bu ürünlerin kullanım süresi ve dozu kişinin yaşı, mevcut hastalıkları ve belirtilerine göre belirlenmelidir.

Astımı bulunan veya polen döneminde hırıltı, nefes darlığı ve göğüste sıkışma yaşayan kişilerde solunum yollarına yönelik ek tedaviler gerekebilir. Bu belirtiler yalnızca burun alerjisi olarak değerlendirilmemeli ve gerekli solunum testleri yapılmalıdır.

Korunma önlemlerine ve ilaç tedavisine rağmen şikâyetleri devam eden uygun kişilerde alerji aşısı olarak bilinen immünoterapi değerlendirilebilir. Bu yöntemde, duyarlılık gelişen alerjene kontrollü dozlarda maruz kalınarak bağışıklık sisteminin tepkisinin zamanla azaltılması amaçlanır. Tedavi uzun sürebilir ve her hasta için uygun olmayabilir.