Biofeedback Nedir? Biofeedback Tedavisi Nasıl Yapılır?

Biofeedback, vücudun çalışma prensibinin düzenlenmesini sağlayan tamamlayıcı bir tıp yöntemidir. Fiziksel ve zihinsel sağlığa faydaları olan bu teknik, bazı sağlık sorunlarının tedavi yöntemleri içerisinde bulunabilir.

Kalp atış hızı ve kan basıncı ile istemsiz vücut fonksiyonlarının kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir. Biofeedback, uzman hekimler tarafından çeşitli cihazlar ile gerçekleştirilir. Cihazlardan alınan geri bildirimler, hastanın hayatında yapması gereken değişikliklere işaret edebilir.

Biofeedback Nedir?

Biofeedback kalp ritmi, solunum, kas gerilimi ve vücut sıcaklığı gibi fizyolojik süreçlerin sensörlerle ölçülüp zihinsel farkındalık ve kontrolle düzenlenmesi işlemidir. Vücutta gerçekleşen bir eylem ses ve görüntüye dönüştürülerek uzman hekimler tarafından algılanabilir. İstemsiz meydana gelen eylemler hakkında farkındalık oluşturularak vücut üzerindeki kontrol artırılır. Bireylerin kendi vücudunun işleyişi hakkında bilgi edinmesi sağlanır.

‘Biyolojik geri bildirim’ olarak da anılan Biofeedback, vücut işlevlerine karşı kişisel farkındalık ve istemli kontrolün sağlanmasına yardımcı olabilir. Stresin neden olduğu olumsuz değişikliklerin anlaşılmasını sağlayan bu yöntem, uzman hekimlere ve bireylere bilgilendirme yapar.

Biofeedback Türleri Nelerdir?

Biofeedback türleri fizyolojik ve biyomekanik olmak üzere iki sınıfa ayrılır. EEG, EMG, HRV ve deri sıcaklığı ölçümü en yaygın uygulanan biyolojik geri bildirim yöntemleridir. Biofeedback çeşitleri, fizyolojik ve biyomekanik tabanlı olmak üzere 2 sınıfa ayrılır.

Biyomekanik tabanlı grup, beden aktivitelerinin sensörler ile tespit edilmesini sağlar. Kalp hızı, ritim, solunum sayısı ve derinliği ile ter bezlerinin elektriksel aktivitesini ölçer. Fizyolojik tabanlı grupta uygulanan bazı Biofeedback türleri ise aşağıdaki gibidir:

EEG: Beyin elektriksel aktivitesini ölçen EEG, bireylerin odaklanma ve dikkat becerilerini geliştirmek için kullanılan bir yöntemdir.

EMG: Kas gerginliği ve elektriksel aktivitelerini ölçüp kasılmaların tanınmasına yardımcı olur.

HRV: Kalp atışlarının arasındaki süre ile nefes ve kalp ritmi arasındaki ilişkiyi belirleyen HRV, otonom sinir sistemi hakkında bilgi verir.

Deri sıcaklığı Biofeedback tekniği: El ve parmaklardaki sıcaklık değişimlerini ölçen teknik dolaşım ve stres hakkında bilgi verir.

Biofeedback Cihazları Nelerdir?

Biofeedback cihazları, EEG, EMG, ivmeölçer, jiroskop ve ultrasonografi gibi fizyolojik ile biyomekanik süreçleri ölçen teknolojik araçlardır. Biofeedback cihazları, fizyolojik ve biyomekanik olmak üzere 2 şekilde kategorize edilir.

Bireylerin şikâyetlerine ve uzman hekimlerin seçimine göre farklılık gösterir. Fizyolojik tabanlı uygulamalarda EMG ve EEG gibi cihazlar tercih edilebilir. EEG beyin aktivitesinin tespiti için kullanılırken EMG, kasların elektriksel aktivitesi ve gerilimi üzerinde etkili olur.

Biyomekanik uygulamalarda temel prensip hareket ve konumdur. İvmeölçer ya da jiroskop gibi hareket dedektörleri ile eş zamanlı ultrasonografi ve çeşitli sensörler kullanılarak bağırsak, mesane ve kas fonksiyonları tespit edilir. Bu cihazlar ile elde edilen değerler, bireylerin yaşam tarzını değiştirmede etkili olabilir.

Biofeedback Hangi Sinyalleri Ölçer? 

Biofeedback, kalp hızı değişkenliği, kas gerilimi, beyin dalgaları, deri iletkenliği, deri sıcaklığı ve solunum sinyallerini ölçer. HRV, EMG, EDA/GSR, solunum ve deri sıcaklığı ile EEG cihazları fizyolojik süreçlerde etkin bir rol oynar. Bireylerin fizyolojik süreçlerinin takip edilmesini kolaylaştırır. Hekimlerin görsel ve işitsel veriler elde ederek takip etmesini sağlayabilir. Cihazlar ve ölçtüğü sinyaller şu şekildedir:

HRV: Kalp atımları arasındaki süre değişikliğini ölçer. Solunum ve stres düzenleme eğitimlerinde tercih edilebilir.

EDA/GSR: Ter bezlerinin fonksiyonları ile deri iletkenliği değişimlerini izler. Uyarılma ve stres sürecini inceleyebilir.

EMG: Kasların gerilimi ile elektriksel örüntüsü hakkında bilgi verir. Kas gevşetme ve gerilim tipi baş ağrılarının tedavisine yardımcı olabilir.

EEG: Beynin elektriksel aktivitelerinin incelenmesinde aktif bir rol oynar. Nörolojik ve psikiyatrik değerlendirmelerde kullanılabilir.

Deri sıcaklığı:Periferikdolaşımdaki değişiklikler hakkında bilgi verir. Gevşeme ve damar yanıtı çalışmalarında etkili olabilir.

Solunum: Nefes hızını, derinliğini ve ritmini inceler. Solunum düzenleme eğitimlerinde tercih edilebilir.

Biofeedback Tekniği Nasıl Uygulanır?

Biofeedback tekniği, sensörlerin vücuda yerleştirilmesi, fizyolojik parametrelerin ölçülmesi ve hastaya görsel ya da işitsel geri bildirimler verilerek vücut fonksiyonlarının eğitilmesiyle uygulanır.

Biofeedback tekniği, bireylerin belirli fiziksel ölçümlerinin gerçekleştirilmesi ile başlar. Kişilere doğrudan ya da bazı sesler aracılığı ile uyaranlar aktarılır. Elde edilen fiziksel parametreler, bireylerin şikâyetlerinin giderilmesine yardımcı olabilir. Kalp hızı şikâyeti ile gelen bir hastaya doğru nefes alma teknikleri gösterilirken HRV cihazı ile ölçüm yapılır.

Katılımcı ile terapist arasında tam olarak iletişim sağlanması ve motivasyonun yüksek olması, seansın verimli geçmesini sağlayabilir. Seanslar genellikle yarım ile 1 saat arasında sürer.

Biofeedback Hangi Hastalıkların Tedavisine Destek Olur?

Biofeedback, anksiyete, kronik ağrı, fibromiyalji, astım, hipertansiyon, idrar kaçırma, kas spazmları ve yeme bozuklukları gibi birçok fiziksel ve psikolojik hastalığın tedavisine destek olur.

Uzman terapistler tarafından hastaların fizyolojik süreçlerinin incelenmesi amacıyla kullanılabilir. Sindirim, defekasyon ve idrar yapma gibi fonksiyonlarda görev alan kas gruplarını değerlendirir.

Psikolojik ve duygusal süreçlerin yanı sıra uyku bozuklukları gibi farklı durumların yönetiminde de tercih edilen bu teknik, kronik sağlık sorunları ile kas-iskelet rahatsızlıklarının takibinde ve tedavisinde rol oynayabilir. Biofeedback terapisinin kullanıldığı bazı hastalıklar şöyle listelenebilir:

• Travma sonrası stres bozukluğu
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
• Yeme bozuklukları
• Anksiyete ve depresyon
• Kronik ağrılar
• Kas spazmları
• Diş gıcırdatma
• Astım
• Yüksek tansiyon
• Epilepsi
• Kemoterapinin yan etkileri
• Düzensiz bağırsak sendromu
• İdrar ve dışkı kaçırma
• Raynaud hastalığı
• Kulak çınlaması
• Fibromiyalji
• Kronik kabızlık
• Öğrenme güçlükleri 

Biofeedback Terapisi Öncesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Biofeedback terapisi öncesi, rahat kıyafetler giyilmeli, seansa orta toklukla gelinmelidir. Kafein ile nikotinden kaçınılmalı ve zihinsel konsantrasyon sağlanmalıdır. Terapilerden elde edilen veriler ve sağlık öyküsü göz önünde bulundurularak uygun bir plan hazırlanır. Terapi öncesinde yapılması gerekenler şöyledir:

• Bazı cihazlar doğrudan cilde temas ettiği için rahat kıyafetlerin tercih edilmesi önerilir.
• Seansa orta derecede toklukla gelinmesi uygulamanın konforunu artırır.
• Kalp ritmini olumsuz yönde etkileyen kafein ve nikotin tüketiminden kaçınılması önemlidir.
• Bireylerin aktif katılımı,motivasyonve konsantrasyonu seansların başarı oranını artırır.
• Cep telefonu gibi dikkat dağıtan cihazların kapatılması gerekir.

Biofeedback Seansı Sonrasında Neler Yapılmalı?

Biofeedback seansı sonrasında bol su tüketilmeli, dinlenilmeli, ağır egzersiz ile stresten uzak durulmalıdır. Ayrıca öğrenilen gevşeme teknikleri günlük hayatta uygulanmalıdır.

Hastalar, günlük yaşama hızlı bir şekilde dönebilir. Yaşam tarzında yapılan bilinçli değişiklikler, terapi seanslarının etkisini artırabilir. Biofeedback seansları sonrasında dikkat edilmesi gereken noktalar şöyledir:

• Seans sonrasında bol su içmek ve rahatlamak, hastaların fizyolojik süreçlerinin dengelenmesini sağlayabilir.
• Yoğun egzersiz ve strese neden olan durumlardan kaçınılması gerekir.
• Seans sırasında öğrenilen nefes egzersizleri ve gevşeme tekniklerini gün içerisinde tekrarlamak sürecin etkisini artırabilir.
• Uzman terapistler, seans sonrasında kişinin hissettiklerini not alarak tedavi sürecinin yönlendirilmesini sağlayabilir.

Biofeedback Terapilerinin Faydaları Nelerdir?

Biofeedback terapilerinin faydaları, kas gerginliğini azaltması, stresi yönetmesi, kronik ağrıları hafifletmesi ve vücut fonksiyonlarının ilaçsız şekilde kontrol altına alınmasını sağlamasıdır.

Biofeedback terapilerinin faydaları arasında vücut fonksiyonlarının düzenli bir şekilde işlenmesini sağlaması ilk sırada gelir. Hastanın şikâyetleri doğrultusunda seçilen cihaz, sensör ve elde edilen değerler uygun bir tedavi planı yaratabilir. Terapi seansları, bazı hastalıkların etkisini ilaçsız minimize edebilir. Vücudun kontrol altına alınmasını sağlayarak genel sağlığı iyileştirmeye destek olabilir.

Gergin kasları belirlemeye yardımcı olan seanslar fibromiyalji, karın ve sırt gibi bölgelerde olan ağrıları hafifletebilir. Stres ve kas gerginliğinin tetiklediği migren ve farklı türlerdeki baş ağrılarını geçirebilir.

Terapi seansları, kişinin tepkilerini kontrol etmesine yardımcı olabilir. Stres ve kaygılı durumlarda vücudun tepkilere duyarlı olmasını sağlayabilir. Hastanın şikâyetlerini öğrenen uzman hekimler, terapi seansları ile sorunları minimize edebilir.