Böbrek Taşı Nedir? Böbrek Taşı Neden Olur?

Böbrek taşı oluşumu özellikle erkeklerde en sık görülen böbrek hastalıklarından birisidir. Böbrek hastalıklarının temel nedeninin yetersiz su tüketimi olduğu bilinir. Böbrek taşı neden olur, sorusuna da aynı şekilde yetersiz sıvı tüketimine bağlı olduğu yanıtını vermek mümkündür. Böbrek taşının oluşmasının tek nedeni ise susuzluk (dehidrasyon) değildir. Bu önemli bir etken olsa da böbreklerde taş oluşumu birçok farklı nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. 

Yapılan bazı araştırmalar sonucunda böbrek taşı oluşumunun kadınlara kıyasla erkeklerde daha sık görüldüğü ortaya çıkar. Erkeklerin taş dökme süreci de kadınlara kıyasla çok daha zor ve sancılı geçer. Böbreklerde oluşum gösteren taşların farklı türleri de vardır. Bu türler genellikle şekil ve boyutlarına göre değişiklik gösterir. Aynı zamanda taşın böbrekte oluştuğu bölgeye bağlı olarak da taşın türü değişiklik gösterir.

Taş türlerinin bulunması ise böbrek taşı neden olur sorusuna verilebilecek farklı yanıtları beraberinde getirir. Farklı türlerin oluşum nedenleri de birbirinden farklı olabilir. Örneğin sistin taşı olarak bilinen bir böbrek taşı türü vardır. Sistin böbrek taşı neden olur sorusunun yanıtı, genetik faktörlerdir.

Oldukça nadir görülen sistin böbrek taşını diğer taş türlerinden ayıran en büyük özelliği ise bu taşın kadınlarda daha sık görülmesidir. Taş oluşumları bazı belirtiler ile birlikte ortaya çıkar. Bu belirtiler kişinin günlük hayatına devam edebilmesini dahi zorlaştıracak derecede şiddetli bir şekilde seyredebilir.

Böbrek Taşı Nedir?

Böbrek taşları, böbreklerdeki maddelerden (mineraller, asitler ve tuzlar gibi) oluşan katı kütleler veya kristallerdir.

Bir kum tanesi kadar küçük bazen nadiren de olsa bir golf topundan daha büyük olabilirler. Böbrek taşı oluşumları, renal kalkül ya da nefrolitiyazis olarak da adlandırılır.

İdrar içerisinde bulunan maddelerin çok fazla parçacığı ve çok az sıvı olduğunda, birbirlerine yapışarak kristaller ya da taşlar oluşturabilirler. Böbrek taşlarının meydana gelmesi yıllar içerisinde gerçekleşir.

Böbrek taşı veya taşlarının boyutuna bağlı olarak, bazen fark edilmeyebilir.

Daha küçük taşlar idrarla birlikte idrar yolundan hiçbir belirti göstermeden geçebilir. Oluşan büyük boyuttaki böbrek taşları üreterde sıkışabilir.

Bu, idrarın geri birikmesine ve böbreğin vücuttan atıkları filtreleme yeteneğini sınırlamasına neden olarak kanamaya da neden olabilir.

Böbrek taşlarının kendiliğinden düşmesi üç hafta kadar sürebilir.

Küçük böbrek taşı oluşumları idrar kanalından geçerken bile aşırı ağrıya yol açabilir. Kendiliğinden geçemeyen bir taşı parçalayıp çıkarmak için uzman bir doktora muayene olmak gerekir.

Böbrek taşı, dünya genelinde Asya ve Uzak Doğu'da daha seyrek görülürken, Hindistan, Ortadoğu ve Türkiye'de yaygın bir sağlık sorunudur; erkeklerde kadınlara kıyasla yaklaşık 3 kat daha sık görülür.

Böbrek Taşı Oluşumuna Sebep Olan Hastalıklar Nelerdir?

Bilinen bilgiler üzerine böbrek taşı oluşumu yetersiz su tüketimine bağlı olarak ortaya çıkan bir sağlık problemidir. Bunun haricinde sağlıksız ve düzensiz beslenme de yine taş oluşumuna neden olan etkenlerden birisi olarak bilinir. Aynı zamanda genetik aktarıma bağlı olarak da kişilerin böbreklerinde taş oluşması mümkündür. Fakat bu tip durumların haricinde de taş oluşumunu tetikleyen bazı hastalık türleri bulunur.

Böbrek taşı neden olur ve hangi hastalıklar taş oluşumunu tetikler şu şekilde sıralamak mümkündür:

• Dent hastalığı
• İdrar yolu enfeksiyonu ve enfeksiyonun sık sık tekrarlanması
• Doğumsal böbrek anomalisi
• Crohn hastalığı
• Gut hastalığı
• Medüller sünger böbrek hastalığı
• Hiperparatiroidizm
• Kronik bağırsak ve böbrek hastalıkları
• Renal tübüler asidoz

Aşırı miktarda tuz tüketimi, sağlıksız beslenme, su tüketiminin yetersi olması, alkol ve kafein tüketimi gibi birçok nedene bağlı olarak böbrek taşı oluşumu gözlemlenebilir.

Böbrek Taşı Belirtileri Nelerdir?

Böbrek taşları dört farklı türde incelenir. Sistin böbrek taşı türü genetik aktarım sayesinde ortaya çıkar. Bu taş tipi özellikle kadınlarda görülür. Sistin taşı nadir görülüyor olsa da oluştuğu zaman sürekli olarak tekrarlamaya yatkın bir yapısı vardır. Bu durum böbrekler için oldukça zararlıdır. Böbreklerde sürekli taş oluşması, böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Kalsiyum oksalat böbrek taşı, günümüzde en sık rastlanan böbrek taşı türü olarak bilinir. Bu türün oluşumu özellikle sıvı eksikliğine bağlı olarak ortaya çıkar. Yetersiz beslenme, aşırı miktarda D vitamini takviyesi alınması, böbrek ya da bağırsak ameliyatları da bu taşın oluşma nedenlerindendir. Ürik asit taşları ise idrar yolu enfeksiyonuna bağlı olarak ortaya çıkar. Struvite taşları hiçbir neden olmaksızın dahi oluşabilir ve belirti göstermeden büyüyebilir.

Genel olarak böbrek taşlarının belirtileri şu şekilde bilinir:

• Böbreklerde ağrı hissi
• Mide bulantısı ve kusma
• Bel, sırt ve göğüs bölgesinde şiddetli ağrı 
• Kasıklarda ağrı 

Bu belirtilerin haricinde kişinin idrarında da bazı farklılıklar ortaya çıkar. Kişi idrarını yapmakta zorlanır ve bir süre sonra idrara çıkma sıklığı azalır. Aynı zamanda idrardan kötü bir koku ve kan da gelebilir. İdrar yoğun bir şekilde, asidik yapıdadır. İdrar rengi normalden daha koyu ve bulanık olabilir. Belirtilerin şiddetlenmesi halinde ise kişilerde; ateşlenme, aşırı üşüme ve titreme krizleri ortaya çıkabilir.

Böbrek Taşı Oluşumunu Tetikleyen Besinler Nelerdir?

Bazı besinlerin tüketimi halinde böbrek taşı oluşumu tetiklenebilir. Özellikle aşırı tuzlu yemek yenmesi halinde böbreklerde sorun meydana gelir. Tuz böbrekler için zararlıdır. Tuz tüketimi yeterli miktarda olmalıdır. Aşırı miktarda tuz tüketmek kadar tuzsuz kalmak da sağlık problemlerine yol açar. 

Çikolata da böbrek taşı riskini arttıran besinlerden birisi olarak bilinir. Çikolatanın da bilinen birçok faydası vardır. Hem bu faydalarından yararlanmak hem de tatlı ihtiyacını karşılamak için çikolata tüketimi belirli bir oranda gerekli kabul edilir. Bu durumda böbrek sağlığınızın da zarar görmemesi için az miktarda bitter çikolata tüketilebilir.

Sağlıklı olan bazı yeşillikler ve besinler de aslında böbreklere zarar verebilecek yapıya sahiptir. Örneğin ıspanak ve turp sağlık açısından birçok olumlu fayda sağlarken aşırı tüketimi böbrek taşı oluşumuna yol açabilir. Pancar, tavuk, sakatat, kırmızı et, yumurta gibi besinlerde de tüketimine dikkat etmek gerekir. Bu besinlerin de aşırı miktarda tüketilmesi böbrekler için sağlıksızdır. 

İçecek olarak ise alkol ve çay tüketimi taş oluşumuna neden olur. Kafein tüketimini de minimum düzeyde tutmak gerekir. Aşırı miktarda kafein de yine böbrek taşlarının oluşumunu tetikleyicidir. Çilek, maydanoz ve soya içerikli ürünler de böbrek taşına neden olabilir.

Böbrek Taşına Ne İyi Gelir?

Böbrek taşı olan kişilerin bol sıvı tüketmesi gerekir. Özellikle su tüketimi oldukça önemlidir. Taze sıkılmış meyve suları da bu süreçte tercih edilebilir. Gün içerisinde iki buçuk litre su tüketilmesi hem böbrek taşı oluşma riskini azaltır hem de böbrek taşının daha kolay düşürülmesine yardımcı olur. Meyve sularının ise hazır olarak tüketilmemesi gerekir. Taze meyveler kullanılarak evde sıkılan meyve suları, böbrek taşı oluşumunun önüne geçmek için tüketilebilir. Bunların haricinde ise lif içeriği yüksek olan besinleri tüketmek ve düzenli olarak egzersiz yapmak böbrek taşına iyi gelir.

B6 vitamini içeren besinlerin tüketilmesi küçük taşların düşürülmesine destek olabilir. Yeterli su tüketiminin basit bir göstergesi, idrar renginin açık olmasıdır; koyu renkli idrar genellikle yetersiz sıvı alımına işaret eder.

Kalsiyum tüketimini tamamen kesmek doğru bir yaklaşım değildir; yetersiz kalsiyum alımı da böbrek taşı oluşum riskini artırabilir. Önemli olan aşırıya kaçmadan dengeli miktarda kalsiyum tüketimidir.

Böbrek Taşı Ağrısı Nasıl Geçer?

Çoğu zaman şiddetli bir krampla meydana gelen bu ağrının etkisini azaltmak ve kontrol altına almak mümkündür. Evde tedavi yapılması sağlık açısından uygun değildir ancak bazı hafifletici yöntemler denenebilir. Böbrek taşı ağrısına en iyi gelen yöntemlerden biri bol su içmektir. Su, böbrek taşlarının hareket etmesini sağlar ve idrar yoluyla daha kolay bir şekilde atılmasına yardımcı olur.  

Ağrının hafiflemesi için kullanılabilecek diğer bir yöntem ise sıcak su torbasıdır. Ancak aşırı sıcak ve ılık olmamasına dikkat etmek gerekir. Orta sıcaklıkta olan torba karın bölgesinde bir süre bekledikten sonra kaslar gevşer ve rahatsızlığın etkisi hafiflemeye başlar. Ayrıca böbrek taşı ağrısını azaltmak için alkol ve sigara gibi alışkanlıkların sınırlandırılması önemlidir. Diğer yandan dengeli ve düşük proteinli diyet de ilgili rahatsızlığa sahip olan kişilerin edinmesi gereken bir beslenme alışkanlığıdır.  

Ağrının ortaya çıktığı dönemlerde çok fazla hareket edilmemeli ve dinlenmek gerekir. Dinlenmek vücudu rahatlatacağı için ağrının şiddetini de zamanla azaltır. Bunlara rağmen şiddetli bir şekilde devam eden ağrı durumu söz konusuysa mutlaka doktora başvurulmalıdır. Uzman doktor, ilgili rahatsızlığa dair özel bir tedavi planı oluşturur ve takip eder. Profesyonel tıbbi yardım için üroloji bölümündeki doktorlar, ağrının şiddetine göre cerrahi veya diğer prosedürleri uygular. 

Doğal Şekilde Böbrek Taşı Eritme Yöntemleri 

Böbrek taşı eritme yöntemleri tedavi süreci ve sonrası için geçerlidir. Tedavinin daha hızlı yanıt vermesi ve tekrar böbrek taşının oluşma riskini azaltmak için hastaların dikkate alması gereken bazı detaylar mevcuttur. Uzmanlar tarafından tavsiye edilen bu doğal yöntemler şöyledir;

• Her gün düzenli olarak ortalama 2,5 litre miktarında sıvı tüketmek, dehidrasyona maruz kalmamak,
• Oksalat içeren besin ve gıdalardan uzak durmak,
• Asitli içecek guruplarını tüketmemek,
• Doğal ve saf limon suyu içmeye özen göstermek,
• Lif açısından zengin olan yiyecekleri tüketmeye özen göstermek,
• Tuz ve şeker kullanımını en az seviyeye indirmek,
• Hareketli bir yaşam için düzenli egzersiz yapmak ve kilo almamaya özem göstermek,
• Süt ve süt ürünlerini tüketmemek

Belirtilen detayları hastaların hem tedavi sürecinde hem de sonrasında dikkate alması tavsiye edilir. Tedavi sonrasında bu detaylar taşın yeniden oluşmasını da önleme niteliği taşıyabilir.

Böbrek Taşı Düşme Belirtileri Nelerdir?

Böbrek taşı eritme yöntemleri gibi belirtileri de farklılık gösterir. Hastalarda oluşan taşın türü ve düşürme şekli yaşa göre de değişebilir. Ancak üroloji doktorlarına başvuran hastaların böbrek taşı belirtileri olarak sık ifade ettikleri bazı semptomlar şunlardan oluşur;

• Sırt bölgesinde aniden oluşan şiddetli ağrı durumu,
• Kaburgaların alt kısmında ağrı hissi,
• Alt karın ve kasık bölgesinde yayılan ağrılar,
• İdrar sırasında yoğun yanma ve ağrı hissi,
• Şiddetli mide bulantısı ve kusma hali,
• İdrar renginin daha yoğun ve koyu kıvama dönüşmesi,
• İdrarda yoğun kan görülmesi,
• Halsizlik, baş ağrısı ve uyuyamama durumu,
• Böbreklerde oluşan şiddetli sancı durumu.

Böbrek taşları idrar yolunun bir kısmına takıldığında, tıkanmaya bağlı şiddetli ağrıyla birlikte karın şişliği de görülebilir. Enfeksiyon, spazm veya idrar yolu darlığı gibi başka nedenler de karın şişliğine yol açabilir.

Bu belirtilerin tamamı ya da birkaçı görülebilir. Bütün semptomlar son derece önemlidir. Bu nedenle de en az bir semptomla karşı karşıya kalan hastaların ivedi olarak uzman hekime başvurmaları gerekir.

Böbrek taşı gibi hastalıkların erken teşhis ve tedavi edilmesi ağrısız şekilde iyileşme konusunda önemlidir.

Böbrek Taşı Türleri İdrar pH'ından Nasıl Etkilenir?

Kalsiyum fosfat ve struvit taşları yüksek idrar pH'ı (alkali idrar) ile ilişkiliyken, sistin ve ürik asit taşları düşük idrar pH'ı (asidik idrar) ile ilişkilidir. Kalsiyum oksalat taşları ise hafif asidik, nötr veya hafif alkali idrarda oluşabilir. Alkali idrarla ilişkili taşlar genellikle daha hızlı büyüme eğilimindedir.

Böbrek Taşı Kaç Günde Düşer?

Böbrek taşının düşme süresi, taşın boyutuna, yerine, şekline ve kişinin vücut yapısına bağlı olarak değişir. Genel olarak:

• 4 mm’den küçük taşlar çoğu zaman birkaç gün ile 2 hafta arasında kendiliğinden düşer.
• 4–6 mm arası taşlar için bu süre 1–4 haftaya kadar uzayabilir.
• 6 mm’den büyük taşların kendiliğinden düşme olasılığı düşüktür; genellikle müdahale gerekebilir.
  

Ağrı şiddetinin artması, idrarda kan görülmesi, ateş, bulantı veya hiç idrara çıkamama gibi belirtiler durumun acil olabileceğini gösterir ve hemen doktora başvurulmalıdır.

Böbrek Taşının Düşme Süreci Nasıl İlerler?

Taşın düşürülmesi dört aşamada gerçekleşir: önce böbrekte oluşur, ardından üretere (böbrekten mesaneye giden kanal) girer ve bu aşamada dalgalar halinde şiddetli ağrı yaşanabilir, sonra mesaneye ulaşarak basınç oluşturur ve sık idrara çıkma hissi yaratır, son olarak idrarla birlikte vücuttan atılır. Ağrı genellikle taşın üreterden geçtiği ikinci aşamada en yoğun halini alır; bazı hastalar bu süreci doğum ağrısından daha şiddetli olarak tanımlar.

Lazerle Böbrek Taşı Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Lazerle böbrek taşı kırma işleminde endoskop yöntemine başvurulur. Hastanın idrar yolunda içeriye endoskopi cihazı yerleştirilir.

Bu cihaz yardımı ile böbreklere ulaşılır. Böbrekte yer alan taşlar, endoskop cihazının da yardımı ile lazer işlemi uygulanarak parçalara ayrılır.

Taşın tekrar oluşma riskini minimumum seviyeye indiren bir ameliyat yöntemidir. Taşın tekrar oluşma riski her zaman vardır.

Lazerle böbrek taşı kırma işleminde hastalara yatış verilmez. İşlem tamamlandıktan sonrasında hastalar günlük hayatlarına devam edebilir. Hasta kendini rahatsız hissediyor ise birkaç gün dinlenmesi önerilebilir.

Fakat bu ameliyat türünde kişinin ameliyat sonrası günlük yaşantısına devam etmesini engelleyen herhangi bir durum söz konusu değildir.

Böbrek Taşı Kırma Nedir?

Kendi kendine geçmeyen veya idrar yolunu tıkayan bir böbrek taşı olması halinde böbrek taşı kırma işlemi yapılabilir. Böbrek taşını parçalamak veya çıkarmak için farklı tedavi seçenekleri uygulanabilir. Taşın boyutu, yeri ve şiddeti gibi faktörler değerlendirilerek uygulanacak olan tedavi yöntemi seçilir.

Böbrek taşı kırma yöntemleri şu şekilde sıralanabilir;

• Şok dalgası litotripsi: Vücut dışından şok dalgalarının kullanılmasıyla yapılır. Vücutta oluşan böbrek taşlarını parçalanması için yapılır. Şok dalgası ile böbrek taşı kırma işlemi sonrası parçalar idrar yolundan ve vücuttan daha kolay hareket ederek vücut dışına atılabilir.
• Üreteroskopi: Üretra ve mesaneden üretere bir kapsam yerleştirilir. Kapsam içinden geçen aletler taşı parçalayabilir ve çıkarabilir. Üreteroskopi ile yapılan böbrek taşı kırma işlemi sonrası daha küçük parçalar idrar yolundan ve vücutta daha kolay hareket ederek idrarla atılabilir. Üreteroskopi ile taş kırma işlemi, tıp literatüründe RIRS (Retrograd İntrarenal Cerrahi) olarak da adlandırılır.
• Perkütan nefrolitotomi: Böbrek taşı kırma işleminin diğer tedavi yöntemleri ile iyileştiremediği vakalarda yapılan tıbbı bir böbrek taşı kırma yöntemidir. Perkütan nefrolitotomi sırasında, sırttan küçük bir kesiden (kesik) doğrudan böbreğe bir tüp yerleştirir. Bir ultrason probunun yardımıyla böbrek taşları parçalanarak çıkarılabilir.
• Laparoskopik cerrahi: Kapalı bir cerrahi müdahale şeklidir. Klasik böbrek taşı ameliyatı olarak da adlandırılır. Laparoskopik cerrahi sırasında, taşı çıkarmak için küçük bir kesi yapılır. Bazı nadir durumlarda, laparoskopi yerine açık cerrahi (daha büyük bir kesi ile) yapmak gerekebilir.

Bunların haricinde ise lazerle böbrek taşı kırma işlemine başvurulabilir. Bu işlem diğer işlemlere kıyasla çok daha kısa sürede gerçekleşir ve iyileşme süreci kısadır. Ağır olmayan böbrek taşı ameliyatlarından sonra hastaların ortalama 1-2 gün içinde günlük yaşamına dönmesi, bir hafta içinde de işine geri dönmesi beklenir.

Böbrek Taşı Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Tedavi süresi seçilen yönteme göre değişir: ilaç tedavisiyle taşın kendiliğinden düşmesi birkaç hafta sürebilirken, şok dalga tedavisi 45 dakika ile 1 saat arasında tamamlanır ve sonrasında taşın atılması için birkaç hafta daha beklenir. Üreteroskopi işlemi yaklaşık 1 saat sürer ve iyileşme süreci birkaç gün ile sınırlıdır.

Hamilelik döneminde böbrek taşı oluşması durumunda da tedavi uygulanabilir; ilk tercih genellikle tıbbi destekle taşın kendiliğinden düşmesini sağlamaktır. ESWL gerekirse uygulanabilir, ancak cerrahi müdahaleden mümkün olduğunca kaçınılır ve tedavi süreci hamileliği riske atmayacak şekilde yürütülür.

Böbrek Taşı Kırma Sonrası Yapılması Gerekenler

Böbrek taşı kırma işlemi sonrası taşları düşürme işlemi açısından doktorunuzun tavsiyelerini göz önünde bulundurmak oldukça önemlidir.

Böbrek taşı kırma sonrası yapılması gerekenler şu şekilde sıralanabilir:

Böbrek taşı kırma işlemi sonrası gün içerisinde bol bol su içmek gerekir. Taş kırma işlemi yalnızca böbrekteki taşların idrar kanalından düşebilecek kadar küçültülmesidir. Bu nedenle, bu taşlar hala böbreklerde küçük parçalar halinde bulunur. Bol bol su içerek taşları düşürme işlemini hızlandırabilirsiniz. Kalp veya tansiyon gibi rahatsızlıklarınız bulunmuyorsa eğer içebildiğiniz kadar su içmeniz tavsiye edilir. Belirli bir limit yoktur, ne kadar çok içebilirseniz sonuç sizin için o kadar iyi olabilir

Tedavi sonrası idrarınızda kanama görülebilir. İdrarda kanama ise beklenilen ve normal bir durumdur. Aynı zamanda, idrarda kanama görülmesi taş kırma işleminin başarılı olduğunun bir göstergesi olarak belirtilir

Taşlarını dökülmesi için kendinizi yormayacak, hafif ve kısa yürüyüşler yapabilirsiniz. Gün içerisindeki hareketinizi arttırabilirsiniz

Doktorunuz idrardakii taşları toplamanızı isteyebilir. Bunun için idrarınızı bir kaba yapabilir ve bu kabı süzebilirsiniz. Taş kırma işlemi başarılı olduysa eğer küçük parçalar halinde taşları görebilirsiniz. Doktorunuz bu taşların analizini yaparak tedavinizi durumunuza göre belirleyecektir

Böbrek taşı kırma sonrası yapılması gerekenler arasında en önemli unsurlar arasında reçete dışı bir ilaç kullanılmaması yer alır. Doktorunuzun verdiği ilaçları tedavi süresi boyunca belirtildiği şekilde düzenli kullanmaya özen gösterin. Bu süre zarfında ağrılarınız olabilir, ağrılarınızdan kurtulmak için bol bol su içmeniz ve ilaçları aksatmadan kullanmanız büyük önem taşır. Taşları düşürdükçe ağrılarınız azalmaya başlayabilir

Taş kırma işlemi kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Genellikle 3 seansa kadar devam eder. Eğer 3 seans yeterli gelmediyse bu durumda ameliyat olmanız gerekebilir

Taşların dökülmesi kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Tedavi sonrasına bağlı olarak genellikle 3 ayı bulabilir, bazı durumlarda 3 ayı da geçebilir

Doktor kontrolleri düzenli bir şekilde yapılmalı ve döktüğünüz taşları doktorunuzun analiz yapabilmesi için götürmeniz gerekebilir. Böylece taşınızın kalıp kalmadığı, tedavinin süreci belirlenir.