Çapraz Bağ Kopması Nedir? Çapraz Bağ Kopması Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Uyluk kemiği, kaval kemiği ve patella (diz kapağı) diz bölgesinde yer alan üç kemiği oluşturur. Bu kemikler doğru hizada tutulmaları ve kaslarla ortak hareketin sağlanması amacıyla dört adet bağ ile sarılmıştır. Dizin kıkırdak yapısı ise rahat hareket etmeye yardımcı olur ve dışarıdan gelen etkilerde şok emici etki gösterir.

Ön ve arka çapraz bağ diz ekleminin stabilizasyonunda görevli iki önemli ligament yapısıdır. Bu yapılar aynı zamanda sporcu yaralanmalarında en çok etkilenen bağların başında gelir. Arka ve ön çapraz bağ kopması her ne kadar dizde instabilite ve diz kapağı ağrısı gibi ortak şikâyetlere neden olsa da yaralanmanın derecesi ve etkilenen bireyin kişisel özelliklerine göre farklı karakteristik özelliklere de sahip olabilen durumlardır. Çapraz bağ kopması ile ilgili merak ettikleriniz için yazının devamını takip edebilirsiniz.

Çapraz Bağ Kopması Nedir?

Çapraz bağ kopması bu bölgede yer alan ön veya arka çapraz bağda meydana gelebilir. Ön çapraz bağ kopması uyluk ve kaval kemiğini birbirine bağlamada yardımcı olan ön çapraz bağda yırtık meydana gelmesini tanımlar. Ön çapraz bağ yaralanması en sık olarak ani durma, yön değiştirme, zıplama veya yere basma gibi spor aktiviteleri sırasındaki postür değişiklikleri nedeniyle meydana gelir.

Arka çapraz bağ kopması ise adından da anlaşılabileceği gibi diz ekleminin arkasında yer alan ve alt bacak kemiği ile uyluk kemiği ile ilişkili olan arka çapraz bağın yaralanmasını tanımlar. Arka çapraz bağ kemiklerin doğru pozisyonda kalması ve diz hareketinin akıcı şekilde gerçekleştirilebilmesine yardmcı olur. Arka çapraz bağ kopması ön çapraz bağ kopmasına göre daha nadir görülen bir durumdur ve genellikle diz bölgesindeki diğer bağ yaralanmlarına eşlik eder. Sadece arka çapraz bağın yaralandığı sakatlıkların oldukça nadir görüldüğü kabul edilir.

Çapraz Bağ Kopması Belirtileri Nelerdir?

Çapraz bağ kopması belirtileri hangi bağın etkilendiğine ve etkilenmenin derecesine göre değişkenlik gösterebilir. Ön çapraz bağ yırtılması yaşayan bireyler genellikle kopma meydana geldiği anda yırtılma sesini duyabilirler. Ardından yaralanmanın ilk altı saati içerisinde ödem ve etkilenen bacakta ağrı gibi genel şikâyetler meydana gelebilir. Oldukça ağrılı olabilen bu durumda yürüme, dönme veya yaralanmanın meydana geldiği dizi hareket ettirmede zorluk gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Diz stabilizasyonun kaybolması ile birlikte dizde boşluk hissi de oluşabilecek bir diğer şikâyeti oluşturur.

Arka çapraz bağ kopması ile ilişkili şikâyetler de genel olarak ön çapraz bağ yırtılması sonucu oluşabilecek belirtiler ile paralellik gösterir. Dizde ağrı, ödem ve hareket açıklığının azalması sıklıkla ilk şikâyetler arasındadır. Arka çapraz bağ yaralanmalarında sakatlanmanın meydana geldiği zamanı takip eden haftalar veya aylarda ön çapraz bağ yaralanmalarına göre daha az düzeyde bir stabilizasyon kaybı meydana gelebilir.

Çapraz Bağ Yırtılması Neden Olur?

Diz eklemini oluşturan yapılar artroskopik olarak incelendiğinde ön çapraz bağ kolaylıkla seçilebilir. Arka çapraz bağ ise arka kısımda yer alır ve genellikle yumuşak doku ile sarılı olduğu için tespit edilmesi daha zordur. Bu yapılardan ön çapraz bağın yırtılması genellikle yüksek derecede aktif kişilerde meydana gelir. Ön çapraz bağ kopması ile ilişkili olabilecek bazı hareketler şu şekilde özetlenebilir:

• Yüksekten atlama
• Dizin aşırı gerdirilmesi
• Ani olarak yön değiştirme
• Koşu sırasında hızda ani değişiklik yapılması

Spor aktiviteleri sırasında meydana gelebilecek bu durumlara ek olarak diz bölgesine alınan travmalar da ön çapraz bağ yaralanması ile sonuçlanabilir. Trafik kazası gibi durumlarda da meydana gelebilen bu sakatlık genellikle basketbol, kayak ve futbol gibi spor aktiviteleri sırasında oluşur. Kadın sporcuların erkek sporculara göre ön çapraz bağ yaralanmalarına daha yatkın oldukları da unutulmamalıdır.

Ön çapraz bağ yaralanması nedenlerinden farklı olarak arka çapraz bağ yaralanmalarında temel etken diz bölgesinin ciddi travmaya maruz kalmasıdır. Bu durumda genellikle arka çapraz bağ ile dizin diğer bağ doku elemanlarında da hasar meydana geldiği tespit edilebilir. Özellikle dizin esnediği veya büküldüğü pozisyonlarda iken darbe alması arka çapraz bağ yaralanması ile sonuçlanabileceği için dikkatli olunmalıdır.

Çapraz Bağ Kopması Nasıl Anlaşılır?

Çapraz bağ kopması tanısı amacıyla atılan ilk adım diğer sağlık sorunlarda olduğu gibi travmanın meydana geliş şeklinin irdelenmesi ve fizik muayene yapılmasıdır. Fizik muayene sırasında hekimler dizde bağ doku hasarı sonucu meydana gelebilecek ödem ve hassasiyet gibi bulguları değerlendirir. Hekim aynı zamanda dizi farklı pozisyonlara sokarak eklemin bu hareketleri doğru şekilde yapıp yapamadığını ve eklem hareket açıklığının derecesini araştırabilir. Bu uygulamalar sonrasında ise hasarın varlığı ve ciddiyetini tespit etmek amacıyla çeşitli tetkiklere başvurulabilir:

X-ray gibi direkt grafi tetkikleri bağ yaralanmasına eşlik eden kemik problemleri varlığında yardımcı olabilecek görüntüleme yöntemleridir. Ligament ve tendon yaralanması gibi yumuşak doku problemleri x-ray grafilerde tespit edilemez.

Ultrasonografi ses dalgalarının kullanılması ile iç kısımda yer alan yapıların görüntülenebilmesine olanak sağlayan tetkiktir. Çeşitli durumlarda diz bölgesine yapılacak ultrasonografik incelemeler ile ligament, tendon ve kas hasarı tespit edilebilir.

Bağ dokuda meydana gelen hasarı genellikle en iyi derecede tespit eden radyolojik tetkik manyetik rezonans görüntülemedir. Radyo dalgaları ve manyetik alan kullanılarak görüntü elde edilmesini sağlayan bu tetkik sırasında hem sert hem de yumuşak vücut yapıları ayrıntılı olarak değerlendirlebilir.

Çapraz bağ yaralanmasının derecesi ve kıkırdak yapının bütünlüğünün irdelenmesinin MRI tetkiki ile mümkün olduğu unutulmamalıdır.

Çapraz Bağ Kopması Tedavisi Nasıldır?

Çapraz bağ kopmasının tedavisi hem ön hem de arka çapraz bağ yaralanmaları için genel olarak aynı şekilde gerçekleştirilir. Tedavinin belirlenmesinde kullanılan en önemli kriter meydana gelen hasarın derecesidir. Evre 1 ligament yaralanmalarında bağlar hafif düzeyde esnemiştir ve diz stabilliğini korur. Bağın kısmi olarak yırtıldığı yaralanmalar evre 2 olarak değerlendirilirken, evre 3 yaralanmalarda ise ligament tamamen yırtılmış olarak tespit edilir. Çapraz bağlarda meydana gelen yırtığın daha da ilerlememesi ve onarılamaz bir duruma gelmemesi için acilen çapraz bağ ameliyatı yapılması gerekir.

Etkilenmenin derecesine bağlı olarak dizi dinlendirme, soğuk uygulama, bası uygulamaları veya uzvu yüksekte tutma gibi uygulamalar katkı sağlayabilir. Eklem güvünün geri kazanılması ve eklem hareket açıklığının artırılmasında fizik tedavi uygulamaları oldukça önemlidir. Bağın tamamının yırtıldığı olgularda artroskopik şekilde gerçekleştirilen ligament tamir operasyonları gerekli olabilir.

Çapraz Bağ Ameliyatı Nedir ve Nasıl Yapılır?

Çapraz bağ ameliyatı, dizde meydana gelen bağ dokusunun yırtılmasını tedavi etmek amacıyla yapılan bir cerrahi müdahaledir. Çapraz Bağ ameliyatı, genel anestezi altında yapılan önemli bir ameliyattır. Çapraz bağ yırtıkları nasıl ve hangi koşulda ya da hangi sebepten oluşmuş olursa olsun, bağların dikilerek onarılması mümkün değildir. Bu durumda hasarlı bölgeye doku eklemesi yapılır ve bu şekilde yırtık onarılır. Çapraz Bağ ameliyatı nedir sorusuna doku transferi ameliyatıdır yanıtı verilebilir. Bu doku transfer işlemi iki türlü şekilde yapılabilir. Birinci türde hastanın dizinin başka bir kısmından alınan doku transfer edilir. Bireyden alınabilecek uygun doku bulunamadığı takdirde farklı bir canlı kaynaktan donör alınabilir ve bu dokunun kullanılması sağlanır.

Bu ameliyatta yapılan işlemler artroskop adı verilen tıbbi bir alet ile gerçekleştirilir. Diz üzerinde açılan minimal kesiler ile alet, hasarlı bölgeye ulaşır. Yırtığın meydana geldiği çapraz bağ bölgesine uygun bulunan doku transferini yapar. Çapraz Bağ ameliyatı kaç saat sürer sorusunun yanıtı yırtığın bulunduğu bölgeye, yırtıktaki hasarın durumuna ve hastanın yaşına bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Genellikle 1-2 saat sürer. Çapraz bağ ameliyatı dizde meydana gelen bağ yırtılmasının en az doku hasarı ile gerçekleştirilmesini mümkün kılar. Çapraz bağ ameliyatı dizde meydana gelen bağ yırtılmasının en az doku hasarı ile gerçekleştirilmesini mümkün kılan ve yaygın olarak artroskopik adı verilen tıbbi alet kullanılarak, diz eklemine küçük kesiklerden girilerek uygulanan bir ameliyat biçimidir.

Çapraz Bağ Ameliyatı Hangi Durumlarda Yapılır?

Çapraz bağ ameliyatının yaygın olarak uygulandığı durumları şu şekilde sıralayabiliriz:

• Çapraz bağın kısmen ya da tamamen yırtılmış olması

• Çapraz bağın bulunduğu kısımlarda aşırı ağrı, belirgin şişlik ve instabilite gibi reaksiyonlar görülmesi ve bu reaksiyonların devam etmesi

• Çapraz bağın yırtılması sonrasında meydana gelen menisküs veya kıkırdak yaralanmaları

• Çapraz bağın yırtılması sonrasında diz ekleminde ciddi hareket kabiliyeti eksikliklerinin artması

• Çapraz bağ yırtılması sonrasında hastanın diz bölgesinde iltihaplanma riskinin artması

Çapraz Bağ Ameliyatı Öncesi ve Sonrası Süreçler

Her ameliyat sürecinde olduğu gibi çapraz bağ ameliyatı öncesinde hastanın genel sağlık durumuyla ilgili tetkikler yapılır. Kan testleri, röntgenleri ve MR çekildikten sonra bu veriler ışığı altında ameliyat için hazırlıklar başlar. Hasta ve hasta yakınları çapraz bağ ameliyatı hakkında bilgilendirilir. Ameliyatın içerdiği olası riskler anlatılır. Hasta ameliyata alınır. Ameliyat genel anestezi ile uygulanır. Artroskopik yöntemde diz eklemine küçük kesilerden girilerek ameliyat gerçekleştirilir. Ameliyat sırasında, yırtılmış olan ACL çıkarılır ve yerine hastanın kendi dokularından veya kadavradan alınan bir parça tendon ile yeni bir bağ transfer edilerek ameliyat sonlandırılır. Artroskop ile kamera ve cerrahi aletler diz eklemine sokulur. Artroskop, diz ekleminin içinden görüntüler sağlayarak cerrahın ameliyat bölgesini görmesini sağlar.

Bu yeni bağ, diz ekleminin içinde iki tünel oluşturularak sabitlenir. Tünellerin oluşturulmasında, yardımcı malzeme olarak bir kemik grefti ya da titanyum bir implant kullanılabilir. Ameliyat bittikten sonra açılan kesiler dikilerek kapatılır. Çapraz bağ ameliyatı zor mu sorusuna verilecek yanıt hastanın yaşı, sağlık durumu, dizindeki çapraz bağ dokusunda meydana gelen yırtığın büyüklüğü gibi birçok farklı faktöre göre değişiklik gösterebilir. Çapraz bağ ameliyatının başarısı hastanın yaşına, aktivite düzeyine ve diğer faktörlere göre farklılıklar gösterir. Çapraz Bağ ameliyatı kadar ameliyattan sonraki süreçte iyileşme açısından çok önemlidir.

Cinsiyete Göre Çapraz Bağ Ameliyatı

Kadınlarda çapraz bağ ameliyatı, erkeklerde çapraz bağ ameliyatı ile aynıdır. Ameliyatta cinsiyete özgü oluşabilecek farklılık yoktur. Burada hastanın yaşı, sağlık durumu, meydana gelen çapraz bağ hasarının büyüklüğü gibi etkenler cinsiyetten daha önemlidir. Ameliyat öncesinde hastanın yapması gerekenleri şu şekilde sıralayabiliriz:

• Hasta bir ortopedi uzmanıyla görüşür

• Hasta ortopedi uzmanın istediği tetkikleri ve röntgeni çektirir

• Hastanın tetkik ve röntgen raporuna göre çapraz bağ yırtığının tanımlanması ortopedi uzmanı tarafından yapılır

• Hasta ortopedi uzmanından dizinde meydana gelen çapraz bağ yırtığı hakkında gerekli bilgiyi alır

• Ortopedi uzmanın yönlendirmesiyle ve bilgilendirmesiyle ameliyat için karar verilir

• Hasta ortopedi uzmanından çapraz bağ ameliyatının olası risk ve faydaları hakkında bilgi alır

• Ameliyata karar verdikten sonra hasta ameliyat hazırlıklarına başlar

• Ameliyat öncesi hasta kendisinden istenilen kan testlerini, röntgen ve MR çektirme işlemlerini yaptırır

• Ameliyat için kararlaştırılan zamanda hasta hastaneye yatış işlemlerini gerçekleştirir

Yaşlılarda Çapraz Bağ Ameliyatı

Yaşlılarda çapraz bağ ameliyatı, gençlerde yapılan ameliyatla benzerlik gösterir. Yaşlılarda çapraz bağ ameliyatı, yaşa bağlı olarak meydana gelen birtakım riskler içerebilir denilebilir. En ciddi sıkıntılardan biri yaş ilerledikçe kemiklerin ve eklemlerin kırılganlığının artmasıdır. Ameliyatın riskleri de buna bağlı olarak yüksek olabilir. Ortopedi uzmanının değerlendirmeleri dikkate alınarak karar verilmelidir.

Yaşlılarda çapraz bağ ameliyatı sonrası iyileşme süreci, gençlerde olduğundan biraz daha uzun, zorlu ve sıkıntılı bir süreç olabilir. Ameliyattan sonra diz eklemini güçlendirmek ve hareket kabiliyeti eksikliklerini gidermek, hareket kabiliyeti eksikliklerini gidermek, hareket kabiliyetini geri kazanmak için fizik tedavi ve rehabilitasyona ihtiyaç duyulabilir.

Yaşlılarda Çapraz Bağ Ameliyatı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Ameliyattan sonra diz eklemini yükseğe kaldırmak

• Doktorun önerdiği ağrı kesicileri düzenli kullanmak

• Fizik tedavi ve rehabilitasyona aksatmadan katılmak

• Ağır spor aktivitelerinden, dizi yoracak hareketlerden kaçınmak

Ameliyat sonrası dikkat edilmesi gerekenler konusunda hasta ve hasta yakınlarının ortopedi uzmanının tavsiyelerine uyması çok önemlidir. Çapraz bağ ameliyatı fiyatı, değişkenlikler gösterebilir, ameliyatın içerdiği risklere ve zorluğuna göre de artabilir. Ayrıca uygulanan transfer yöntemine ve kullanılan malzemelerin maliyetine göre farklılıklar gösterebilir.

Spor ile uğraşan bireylerin tekrar bu aktivitelere geri dönüş süresi 7-9 ayı bulabilen bir süreçtir. İyileşme dönemi sırasında bireyler yürüme eylemi için dizlik veya değnek kullanımına başvurabilir. Fizik tedavi uygulamaları eklemde ağrı ve ödem kontrolü, bacak kaslarının güçlendirilmesi, denge hissinin sağlanması ve eklem hareket açıklığının desteklenmesine yardımcı olabilir. Yaygın olarak çapraz bağ ameliyatı sonrasında diz ekleminin eski hareket kabiliyetini ve gücünü geri kazanması için hastaların çoğu fizik tedavi görür. Fizik tedavi sayesinde hasta dizinde meydana gelen hareket kabiliyeti eksikliklerini giderme fırsatı yakalayabilir. Bu süreç her ne kadar uzun gibi görünse de doğru tedavi ve tedavi sonrası bakım ile çapraz bağ yaralanması yaşayan kişilerin büyük çoğunluğu sürecin sonunda olağan hayatlarına dönebilirler.

Çapraz bağ yaralanmaları sık rastlanılan ve ciddi bir seyir izleyebilen ortopedik sorunlardır. Özellikle spor aktiviteleri sırasındaki zıplama ve ani dönüş hareketleri sırasında oluşabilen bu yaralanmalar hakkında daha fazla bilgi almak için sağlık kuruluşlarına başvurarak uzman hekimlerden destek alabilirsiniz. Medical Park Hastanelerinde çapraz bağ yaralanmalarına dair tetkik hizmetleri verilmektedir. Sağlıklı günler dileriz.