Cinsel yolla bulaşan hastalıklar vajinal, anal veya oral cinsel temas sırasında bakteri, virüs ya da parazitlerin kişiden kişiye geçmesiyle ortaya çıkan enfeksiyonlardır. Bazı enfeksiyonlar kan yoluyla, ortak enjektör kullanımıyla, gebelik sırasında, doğumda veya emzirme döneminde de bulaşabilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların önemli bir bölümü uzun süre belirti vermeyebilir. Bu nedenle kişi enfekte olduğunu fark etmeden hastalığı partnerine aktarabilir.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda belirtiler enfeksiyonun türüne, kişinin bağışıklık durumuna ve hastalığın etkilediği bölgeye göre değişebilir. Genital akıntı, idrar yaparken yanma, yara, siğil, kaşıntı, kasık ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı ve testislerde hassasiyet görülebilir. Ancak belirti olmaması enfeksiyon bulunmadığı anlamına gelmez.
Klamidya
Klamidya, bakteriyel bir enfeksiyondur ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar arasında sık görülür. Enfeksiyon vajinal, anal veya oral cinsel temasla bulaşabilir. Klamidya bulunan kişilerin önemli bir bölümünde herhangi bir belirti ortaya çıkmayabilir. Bu nedenle enfeksiyon uzun süre fark edilmeden devam edebilir.
Belirti geliştiğinde kadınlarda vajinal akıntı, idrar yaparken yanma, kasık ağrısı, adet dönemleri arasında kanama ve cinsel ilişki sırasında ağrı görülebilir. Erkeklerde ise penis ucundan akıntı, idrar yaparken yanma, testislerde ağrı veya şişlik oluşabilir. Anal bölgeyi etkileyen enfeksiyonlarda ağrı, akıntı veya kanama görülebilir.
Klamidya tedavi edilmediğinde kadınlarda rahim ve tüplere yayılarak pelvik enfeksiyona, dış gebeliğe ve doğurganlık sorunlarına neden olabilir. Erkeklerde testislerin arkasında bulunan yapılarda iltihap gelişebilir.
Uygun tedaviyle enfeksiyon kontrol altına alınabilir. Tedavi sürecinde partnerlerin de değerlendirilmesi ve tedavi tamamlanana kadar korunmasız ilişkiden kaçınılması önemlidir.
Bel Soğukluğu
Bel soğukluğu, bakteriyel bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Vajinal, anal veya oral cinsel temas sırasında bulaşabilir. Genital bölgenin yanı sıra makat, boğaz ve gözleri de etkileyebilir. Bazı kişilerde belirti görülmezken bazı kişilerde enfeksiyondan kısa süre sonra şikâyetler başlayabilir.
Erkeklerde sarı, beyaz veya yeşilimsi genital akıntı, idrar yaparken yanma, testislerde ağrı ve hassasiyet görülebilir. Kadınlarda vajinal akıntıda artış, idrar sırasında ağrı, ara kanama, kasık ağrısı ve cinsel ilişki sırasında rahatsızlık oluşabilir. Boğaz enfeksiyonu çoğu zaman belirti vermeyebilir ancak boğaz ağrısı ve lenf bezlerinde şişlik görülebilir.
Tedavi edilmediğinde kadınlarda pelvik enfeksiyon, dış gebelik ve doğurganlık sorunlarına; erkeklerde ise testis çevresindeki yapılarda iltihap ve nadiren üreme sorunlarına yol açabilir. Enfeksiyon kana yayılırsa eklem ağrısı, ateş ve cilt döküntüleri gibi ciddi belirtiler gelişebilir. Tedavi uzman değerlendirmesiyle planlanmalıdır.
Frengi
Frengi, bakteriyel bir enfeksiyondur ve farklı dönemlerde farklı belirtilerle seyredebilir. Enfeksiyon çoğunlukla frengi yarasıyla doğrudan temas sonucunda bulaşır. Yara genital bölgede, makatta, ağızda veya dudak çevresinde bulunabilir. Frengi gebelik sırasında bebeğe de geçebilir.
Hastalığın ilk döneminde çoğunlukla ağrısız, sert ve yuvarlak bir yara oluşur. Yara kendiliğinden iyileşebilir ancak bu durum enfeksiyonun geçtiği anlamına gelmez. İkinci dönemde avuç içleri ve ayak tabanları dahil olmak üzere vücutta döküntüler, ateş, boğaz ağrısı, saç dökülmesi, halsizlik ve lenf bezlerinde büyüme görülebilir.
Tedavi edilmediğinde enfeksiyon uzun süre belirti vermeden vücutta kalabilir. İleri dönemlerde beyin, sinir sistemi, gözler, kalp ve damarlar etkilenebilir. Frengi uygun tedaviyle iyileştirilebilir ancak oluşmuş organ hasarları her zaman tamamen düzelmeyebilir. Şüpheli temasta erken test ve değerlendirme önemlidir.
Trikomonas Enfeksiyonu
Trikomonas enfeksiyonu, bir parazitin neden olduğu cinsel yolla bulaşan hastalıktır. Çoğu kişide belirti görülmez. Belirti ortaya çıktığında enfeksiyonun kadın ve erkeklerdeki görünümü farklı olabilir.
Kadınlarda sarımsı, yeşilimsi veya kötü kokulu vajinal akıntı, genital bölgede kaşıntı ve tahriş, idrar yaparken yanma ve cinsel ilişki sırasında ağrı oluşabilir. Erkeklerde penis içinde tahriş, akıntı, idrar veya boşalma sırasında yanma görülebilir. Belirtiler zaman zaman azalıp yeniden artabilir.
Trikomonas enfeksiyonu uygun tedaviyle iyileştirilebilir. Ancak tedavi yalnızca bir partnerin alması durumunda yeniden bulaşma görülebilir. Bu nedenle mevcut partnerlerin de değerlendirilmesi ve tedavi sürecinde cinsel temasa ara verilmesi gerekebilir.
Genital Herpes
Genital herpes, herpes virüsünün neden olduğu ve vücutta kalıcı olabilen viral bir enfeksiyondur. Vajinal, anal veya oral cinsel temasla bulaşabilir. Virüs, görünür yara bulunmadığı dönemlerde de kişiden kişiye geçebilir.
İlk enfeksiyonda genital bölgede ağrılı su kabarcıkları, açık yaralar, yanma, kaşıntı ve hassasiyet görülebilir. Bazı kişilerde ateş, halsizlik, kas ağrıları ve kasık lenf bezlerinde şişlik de oluşabilir. Yaralar iyileştikten sonra virüs sinir hücrelerinde kalır ve dönem dönem yeniden aktifleşebilir.
Tekrarlayan ataklar genellikle ilk atağa göre daha hafif seyreder. Stres, hastalık, uykusuzluk, bağışıklığın zayıflaması veya yoğun fiziksel yorgunluk atakları tetikleyebilir. Genital herpes tamamen ortadan kaldırılamasa da belirtiler ve bulaşma riski uygun tedaviyle azaltılabilir.
HPV Enfeksiyonu
HPV, cilt ve mukozaları etkileyebilen çok sayıda virüs türünden oluşan bir enfeksiyon grubudur. Cinsel temas sırasında ten temasıyla bulaşabilir. Penetrasyon olmasa bile genital bölgelerin teması bulaşma için yeterli olabilir. HPV enfeksiyonu çoğu kişide belirti vermeden bağışıklık sistemi tarafından kontrol altına alınabilir.
Bazı HPV türleri genital siğillere neden olur. Siğiller tek, çoklu, düz veya karnabahar görünümünde olabilir. Bazı yüksek riskli HPV türleri ise hücresel değişikliklere yol açarak rahim ağzı, makat, penis, vajina, vulva ve boğaz bölgesinde kanser gelişme riskini artırabilir.
HPV enfeksiyonunun kendisini ortadan kaldıran özel bir tedavi bulunmaz ancak siğiller ve hücresel değişiklikler tedavi edilebilir. Düzenli taramalar ve aşı uygulamaları, HPV ile ilişkili hastalıkların önlenmesinde önemlidir.
HIV Enfeksiyonu
HIV, bağışıklık sistemindeki belirli hücreleri etkileyen viral bir enfeksiyondur. Korunmasız cinsel temas, enfekte kanla temas, ortak enjektör kullanımı ve gebelik, doğum veya emzirme sırasında bulaşabilir. Günlük temas, sarılma, aynı ortamı paylaşma veya ortak yemek yeme yoluyla bulaşmaz.
Enfeksiyonun ilk döneminde ateş, boğaz ağrısı, döküntü, lenf bezlerinde büyüme, kas ağrıları ve halsizlik gibi gribi andıran belirtiler görülebilir. Bu dönemden sonra kişi uzun süre belirti yaşamayabilir. Ancak virüs bağışıklık sistemini etkilemeye devam edebilir.
Tedavi edilmediğinde bağışıklık sistemi ciddi biçimde zayıflayabilir ve fırsatçı enfeksiyonlar ile bazı kanserlerin gelişme riski artabilir. Günümüzde uygulanan düzenli tedavilerle virüs düzeyi baskılanabilir, bağışıklık sistemi korunabilir ve kişi uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Virüs düzeyinin ölçülemeyecek seviyede tutulması, cinsel yolla bulaşma riskini de ortadan kaldırabilir.
Hepatit B
Hepatit B, karaciğeri etkileyen viral bir enfeksiyondur. Cinsel temas, enfekte kan, ortak enjektör kullanımı ve doğum sırasında anneden bebeğe geçiş yoluyla bulaşabilir. Virüs, vücut dışında belirli bir süre canlı kalabildiği için kanla kirlenmiş kişisel eşyalar da bulaşma riski taşıyabilir.
Akut enfeksiyonda halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kusma, karın ağrısı, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı ve ciltte ya da gözlerde sararma görülebilir. Bazı kişilerde ise hiçbir belirti ortaya çıkmaz.
Hepatit B bazı kişilerde tamamen iyileşirken bazı kişilerde kronikleşebilir. Kronik enfeksiyon uzun dönemde karaciğer sertleşmesi, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri riskini artırabilir. Hepatit B aşısı enfeksiyondan korunmada önemli bir yöntemdir.
Hepatit C
Hepatit C, temel olarak kan yoluyla bulaşan ve karaciğeri etkileyen viral bir enfeksiyondur. Ortak enjektör kullanımı, steril olmayan tıbbi veya kozmetik işlemler ve enfekte kanla temas başlıca bulaşma yollarıdır. Cinsel yolla bulaşma riski bazı durumlarda artabilir.
Enfeksiyon çoğu kişide uzun süre belirti vermeyebilir. Belirti ortaya çıktığında halsizlik, iştahsızlık, bulantı, karın ağrısı, koyu renkli idrar ve sarılık görülebilir. Kronikleşen enfeksiyon zamanla karaciğer dokusunda hasara neden olabilir.
Tedavi edilmediğinde karaciğer sertleşmesi, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanseri riski artabilir. Günümüzde hepatit C, uygun tedaviyle birçok kişide tamamen iyileştirilebilir. Ancak hepatit C’ye karşı koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.
Mycoplasma Genitalium Enfeksiyonu
Mycoplasma genitalium, genital ve idrar yollarını etkileyebilen bakteriyel bir enfeksiyondur. Cinsel temasla bulaşabilir ve birçok kişide belirti vermeyebilir. Belirti bulunmadığında kişi enfeksiyonu fark etmeden partnerine aktarabilir.
Kadınlarda vajinal akıntı, adet dışı kanama, cinsel ilişki sırasında ağrı, idrar yaparken yanma ve kasık ağrısı görülebilir. Erkeklerde penis ucundan akıntı, idrar sırasında yanma ve idrar kanalında rahatsızlık hissi oluşabilir.
Tedavi edilmediğinde kadınlarda rahim ağzı enfeksiyonu ve pelvik enfeksiyon gelişebilir. Bu enfeksiyonun bazı tedavilere karşı direnç gösterebilmesi nedeniyle tedavi mutlaka uzman değerlendirmesiyle planlanmalıdır. Tedavi sonrasında enfeksiyonun tamamen geçip geçmediğini değerlendirmek için kontrol testi gerekebilir.
Şankroid
Şankroid, bakteriyel bir cinsel yolla bulaşan hastalıktır. Genital bölgede ağrılı ve açık yaralara neden olabilir. Yaralar yumuşak kenarlı olabilir ve temas sırasında kolayca kanayabilir.
Enfeksiyona kasık bölgesindeki lenf bezlerinde büyüme ve ağrı eşlik edebilir. Lenf bezleri zamanla iltihaplanarak akıntılı bir yapıya dönüşebilir. Şankroid, genital yaraya neden olan diğer hastalıklarla karışabileceği için yalnızca görünüm üzerinden tanı konulmamalıdır.
Uygun tedaviyle enfeksiyon iyileştirilebilir. Tedavi edilmediğinde yaralar uzun süre devam edebilir ve başka enfeksiyonların bulaşma riskini artırabilir.
Lenfogranüloma Venereum
Lenfogranüloma venereum, bazı klamidya türlerinin neden olduğu bakteriyel bir enfeksiyondur. İlk dönemde genital bölgede küçük ve çoğu zaman ağrısız bir yara ortaya çıkabilir. Bu yara kısa sürede iyileştiği için fark edilmeyebilir.
Hastalığın ilerleyen dönemlerinde kasık lenf bezlerinde ağrılı şişlik, ateş ve halsizlik görülebilir. Anal temasla bulaşan vakalarda makat ağrısı, kanama, akıntı, kabızlık ve dışkılama sırasında rahatsızlık oluşabilir.
Tedavi edilmediğinde lenf yollarında hasar, kronik şişlik ve makat bölgesinde daralma gibi komplikasyonlar gelişebilir. Erken tanı ve uygun tedavi komplikasyon riskini azaltabilir.
Genital Uyuz
Uyuz, cildin üst tabakasına yerleşen mikroskobik bir parazitin neden olduğu bulaşıcı bir cilt hastalığıdır. Cinsel temas sırasında uzun süreli ten temasıyla bulaşabilir ancak yalnızca cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir. Ortak yatak, kıyafet veya havlu kullanımı da bulaşmaya neden olabilir.
En belirgin belirti özellikle geceleri artan yoğun kaşıntıdır. Genital bölge, parmak araları, el bilekleri, koltuk altları, bel çevresi ve kalça bölgesinde küçük kabarcıklar veya çizgi şeklinde izler görülebilir.
Tedavi yalnızca belirti bulunan kişiye değil, yakın temaslılara da uygulanabilir. Çarşaf, havlu ve kıyafetlerin uygun şekilde temizlenmesi yeniden bulaşmayı önlemek açısından önemlidir.
Kasık Biti
Kasık biti, çoğunlukla genital bölgedeki kalın kıllara yerleşen küçük parazitlerin neden olduğu bulaşıcı bir durumdur. Yakın cinsel temasla bulaşabileceği gibi ortak kıyafet, yatak veya havlu kullanımıyla da geçebilir.
Genital bölgede yoğun kaşıntı, tahriş, küçük kızarıklıklar ve kıllara yapışmış bit yumurtaları görülebilir. Parazitler nadiren koltuk altı, göğüs kılları, sakal veya kirpiklere de yerleşebilir.
Tedavide parazitleri ortadan kaldıran uygun ürünler kullanılır. Aynı zamanda yakın temaslıların değerlendirilmesi ve kullanılan kişisel eşyaların temizlenmesi gerekir. Kaşıntının tedavi sonrasında bir süre devam etmesi mümkündür.
Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklardan Korunmak için Neler Yapılabilir?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korunmada kondom kullanımı önemli bir yöntemdir ancak ten temasıyla bulaşabilen enfeksiyonlara karşı tam koruma sağlamayabilir. Düzenli test yaptırmak, partner sayısını sınırlamak, partnerlerle açık iletişim kurmak ve şüpheli temaslarda sağlık kuruluşuna başvurmak bulaşma riskini azaltabilir.
Hepatit B ve HPV’ye karşı aşı uygulamaları da korunmada önemli bir yere sahiptir. Ortak enjektör kullanılmaması, kanla temas edebilecek kişisel eşyaların paylaşılmaması ve steril olmayan işlemlerden kaçınılması gerekir.
Genital yara, akıntı, siğil, kaşıntı, idrar yaparken yanma veya kasık ağrısı bulunması durumunda kendi kendine tedavi uygulanmamalıdır. Belirti bulunmasa bile korunmasız veya şüpheli temas sonrasında test gerekebilir. Tanı konulması hâlinde partnerlerin de bilgilendirilmesi ve değerlendirilmesi yeniden bulaşmanın önlenmesine yardımcı olur.