Diz Protezi Nedir?
Diz protezi, ileri derecede hasar görmüş diz ekleminin ağrıya ve hareket kısıtlılığına neden olan yüzeylerinin yapay eklem parçalarıyla değiştirilmesidir. İşlem sırasında uyluk kemiği, kaval kemiği ve gerekli durumlarda diz kapağındaki yıpranmış eklem yüzeyleri çıkarılır. Bu bölgelere metal ve dayanıklı plastikten üretilen protez parçaları yerleştirilir.
Diz protezi genellikle kireçlenme, romatizmal hastalıklar, geçirilmiş travmalar veya eklem yüzeyinde ciddi bozulma nedeniyle günlük yaşamı belirgin şekilde etkilenen kişilerde değerlendirilir.
Yürüme, merdiven çıkma, oturup kalkma ve gece uykusu sırasında devam eden ağrı, cerrahi dışı tedavilere rağmen geçmiyorsa protez ameliyatı gündeme gelebilir.
Uygulanacak protezin kapsamı dizdeki hasarın yaygınlığına göre belirlenir. Hasar dizin yalnızca bir bölümündeyse kısmi diz protezi, eklemin büyük kısmı etkilenmişse total diz protezi uygulanabilir. Protez seçimi; kişinin yaşı, kemik yapısı, bağların durumu, genel sağlık durumu ve günlük hareket beklentileri dikkate alınarak yapılır.
Diz Protezi Çeşitleri Nelerdir?

Diz protezleri, eklemdeki hasarın yaygınlığına, diz bağlarının durumuna, kemik yapısına ve kişinin ihtiyaçlarına göre farklı türlerde uygulanabilir. Protezin seçimi yalnızca yaşa göre değil ağrının kaynağı, eklem deformitesi, hareket kısıtlılığı ve cerrahi değerlendirme doğrultusunda yapılır.
Başlıca diz protezi çeşitleri şunlardır:
Total diz protezi: Diz ekleminin iç, dış ve ön bölümlerinde yaygın hasar bulunduğunda uygulanır. Uyluk ve kaval kemiğinin hasarlı eklem yüzeyleri yapay parçalarla değiştirilir.
Kısmi diz protezi: Hasarın dizin yalnızca tek bir bölümünde bulunduğu uygun hastalarda tercih edilir. Sağlıklı eklem dokularının ve bağların daha büyük bölümü korunabilir.
Diz kapağı protezi: Hasarın ağırlıklı olarak diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklem yüzeyinde bulunduğu seçilmiş hastalarda uygulanabilir.
Bağ koruyucu protez: Dizdeki bazı bağların sağlam olduğu durumlarda bu bağların korunmasına yönelik protez tasarımları kullanılabilir.
Bağ destekli protez: Diz bağlarının işlevini yeterince yerine getiremediği durumlarda eklem dengesini sağlayan özel tasarımlar tercih edilebilir.
Revizyon diz protezi: Daha önce yerleştirilmiş protezin gevşemesi, aşınması, enfeksiyonu veya çevresindeki kemiğin zarar görmesi nedeniyle değiştirilmesidir.
Her protez türü her hasta için uygun değildir. Protez seçimi, muayene ve görüntüleme sonuçlarıyla birlikte kişinin genel sağlık durumu ve günlük yaşam beklentileri değerlendirilerek yapılır.
Diz Protezi Ameliyatı Nedir?
Diz protezi ameliyatı, ileri derecede hasar görmüş diz eklemi yüzeylerinin çıkarılarak yerine yapay eklem parçalarının yerleştirildiği cerrahi bir işlemdir. Ameliyatın temel amacı diz ağrısını azaltmak, hareket kısıtlılığını iyileştirmek ve kişinin günlük yaşam aktivitelerini daha rahat yapabilmesini sağlamaktır.
Ameliyatta diz ekleminin tamamı çıkarılmaz. Kıkırdak kaybı ve kemik hasarının bulunduğu eklem yüzeyleri uygun miktarda temizlenir. Uyluk ve kaval kemiğine metal parçalar, bu parçaların arasına ise eklem hareketini kolaylaştıran dayanıklı bir ara yüz yerleştirilir. Gerekli durumlarda diz kapağının eklem yüzeyi de düzenlenebilir.
Diz protezi genellikle ilaç, fizik tedavi, egzersiz, kilo kontrolü ve eklem içi uygulamalar gibi cerrahi dışı yöntemlerden yeterli sonuç alınamadığında değerlendirilir. Ameliyat kararı yalnızca görüntüleme sonuçlarına göre değil, ağrının günlük yaşam üzerindeki etkisine göre verilir.
Diz Protezi Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Diz protezi ameliyatı öncesinde kişinin genel sağlık durumu, kullandığı ilaçlar, enfeksiyon riski, kemik yapısı ve dizdeki hasarın derecesi değerlendirilir. Ameliyat genel anestezi veya belden aşağı bölgenin uyuşturulduğu anestezi yöntemleriyle yapılabilir.
Ameliyat sırasında genel olarak şu aşamalar uygulanır:
- Diz bölgesine cerrahi kesi yapılır ve ekleme ulaşılır.
- Hasarlı kıkırdak ve kemik yüzeyleri özel ölçüm araçlarıyla hazırlanır.
- Uyluk ve kaval kemiğine uygun büyüklükte protez parçaları yerleştirilir.
- Metal parçaların arasına hareketi sağlayan dayanıklı plastik ara parça konulur.
- Gerekli görülürse diz kapağının eklem yüzeyi düzenlenir veya protez parçası yerleştirilir.
- Diz hareket ettirilerek protezin uyumu, bağ dengesi ve eklem açıklığı kontrol edilir.
- Cerrahi alan kapatılır ve pansuman yapılır.
Protez parçaları kemiğe özel bir sabitleyici maddeyle tutturulabilir veya kemiğin protez yüzeyine zamanla kaynamasını sağlayan yöntemler kullanılabilir. Tercih edilen yöntem kemik kalitesi ve protezin özelliklerine göre belirlenir.
Ameliyat sonrasında ağrı kontrolü, pıhtı oluşumunu önleyici uygulamalar ve fizik tedavi süreci başlatılır. Çoğu hastada kısa süre içinde ayağa kalkma ve destekle yürüme çalışmaları yapılır. İyileşmenin ilerlemesi, egzersiz programına uyuma ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir.
Diz Protezi Ameliyatı Neden Yapılır?
Diz protezi ameliyatı, diz eklemindeki ileri hasarın şiddetli ağrıya ve belirgin hareket kısıtlılığına yol açtığı durumlarda yapılır. Amaç yalnızca görüntülemelerdeki bozukluğu düzeltmek değil, kişinin yaşam kalitesini etkileyen şikâyetleri azaltmaktır.
Diz protezi ameliyatının değerlendirilmesine neden olabilecek başlıca durumlar şunlardır:
- İleri derecede diz kireçlenmesi
- Romatizmal hastalıklara bağlı eklem hasarı
- Geçirilmiş kırık veya travmalara bağlı eklem bozukluğu
- Diz ekleminde şekil bozukluğu
- Yürüme ve merdiven çıkmada belirgin zorlanma
- Oturup kalkarken şiddetli ağrı
- Dinlenme sırasında veya gece devam eden diz ağrısı
- Diz hareketlerinde ciddi kısıtlılık
- Cerrahi dışı tedavilere rağmen şikâyetlerin sürmesi
- Günlük yaşamın ve bağımsız hareket etmenin belirgin şekilde etkilenmesi
Her diz ağrısı protez ameliyatı gerektirmez. Hafif ve orta düzey eklem sorunlarında öncelikle cerrahi dışı yöntemler değerlendirilebilir. Ameliyat kararı, şikâyetlerin şiddeti, muayene bulguları, görüntüleme sonuçları ve kişinin tedaviden beklentileri birlikte ele alınarak verilir.