Epigenetik Nedir?

Epigenetik, bir organizmanın DNA dizilimi değişmeden genlerinin nasıl çalıştığını etkileyen biyolojik mekanizmaları inceleyen bilim dalıdır. Epigenetik, kişinin DNA dizilimini değiştirmez, kişinin gen mekanizmasını inceler ve genleri kontrol eden biyolojik mekanizmaları inceler. Epigenetik sayesinde hastalıkların oluşum nedenleri teşhis edilebilir. Böylelikle hastalık oluşumunun temelindeki probleme direkt olarak müdahale etmek de mümkün hale gelir. 

Epigenetik Ne Demek?

Epigenetik, eski Yunanca bir kelime olarak günümüze kadar gelmiştir. Epi kelimesi, üzerinde anlamına gelir. Epigenetik ne demek sorusuna kısaca; epigenetik, genetik üzerinde anlamına gelir yanıtını vermek mümkündür. Genetik üzerinde yapılan araştırmaları kapsayan bir alan olarak da tanımlanması mümkündür.

Kişinin genetiğinde herhangi bir oynama yapılmadan, genetik yapının ve biyolojik mekanizmaların incelenmesini sağlar. Böylelikle kişilerin olası sağlık problemleri, hangi hastalıkların genetik kaynaklı olduğu ve bu genetik hastalıkların temel nedenleri hakkında bilgi sahibi olunur.

Epigenetik ile Genetik Arasındaki Fark Nedir?

Epigenetik, oldukça geniş kapsamlı bir alandır ve tıbbi açıdan büyük öneme sahiptir. Epigenetik ile genetik sıklıkla birbiriyle karıştırılır. Genetik ile epigenetiğin temel bir farkı vardır. Bu fark sayesinde ikisini birbirinden ayırmak oldukça kolaydır. Genetik, kalıtsal bilgileri inceleyen bir alan olarak tanımlanır. Epigenetik ise kalıtsal bilgileri araştırır ve bu kalıtsal bilgilerin hangi alanlarda kullanabileceğini inceler.

Epigenetik Mekanizmaları

Epigenetik üç farklı mekanizmadan oluşan bir alan olarak tanımlanır. Bu mekanizmanın bir parçası RNA tabanlı düzenleme olarak bilinir. RNA tabanlı düzenleme, protein sentezi yapmayan RNA türleri ile ilgilidir. Bu RNA türleri, mikro RNA olarak da isimlendirilir. 

Diğer bir mekanizma türü ise DNA metilasyonudur. DNA metilasyonu, DNA'nın belirli bölgelerini kapsar. Metil gruplarının bu DNA bölgeleri ile bağlantı kurmasıdır. Genin susturulması olarak da tanımlandığı bilinir. Hücresel farklılaşma, X kromozomu ve genlerin susturulması gibi alanlarda DNA metilasyonu etkin rol oynar.

Epigenetiğin üçüncü mekanizması ise histon modifikasyonudur. Histon modifikasyonu, DNA ile histonların bağlantısıdır. Bu bağlantının ne kadar sıkı bir şekilde gerçekleşmesi gerektiğini belirler. Bu bağlanma direkt olarak DNA yapısını etkileyen bir durum olarak bilinir. Histonların sıkı bağlanmaması halinde, genlerin incelenmesi daha kolay bir şekilde gerçekleşir.

Kısaca belirtmek gerekir ise epigenetik, üç temel mekanizmadan oluşur. Bu mekanizmalar sayesinde ise kalıtsal bilginin nerelerde ve nasıl kullanılacağı daha net bir şekilde anlaşılır. Bu üç mekanizma, epigenetiğin temel ve en sık bilinen mekanizmalarıdır. Bunların haricinde de farklı mekanizmaları içerdiği bilinir. Fakat bu konu hakkında detaylı bir bilgi söz konusu değildir.

Epigenetik Değişimleri Neden Olur?

Epigenetik değişimleri bazı nedenlere bağlı olarak oluşum gösterir. Bu durum genel olarak kişinin yaşam tarzı ile alakalı bir durum olarak bilini. Epigenetik değişimlerin nedenleri arasında şu maddeler yer alır:

Stres

Stres, birçok sağlık probleminin temel nedenleri arasında yer alır. Vücudun yapısını direkt olarak etkileyen, oldukça tehlikeli bir problemdir. Kişinin günlük yaşantısını ve psikolojisini etkileyen stres faktörü, epigenetikte değişimlerin oluşmasına da yol açar. Meditasyonla stresten arınmak mümkündür. Gün içerisinde yapılan kısa meditasyonlar sayesinde gün içerisinde dinginlik sağlanabilir. 

Psikolojik Hastalıklar

Psikolojik hastalık türleri de bazı değişimlerin oluşmasına sebebiyet verir. Özellikle DEHB gibi psikolojik problemlere bağlı olarak bu durumun ortaya çıkması mümkündür. Anksiyete ve kaygı bozukluğu nedeni ile de epigenetik değişimlerin meydana gelme ihtimali söz konusudur.

Beslenme Düzeni

Beslenme düzeni bozuklukları nedeni ile de epigenetik değişimlerin meydana gelmesi mümkündür. GDO'lu besinlerin tüketilmesi ile birlikte insan DNA'sında da bozulmalar meydana gelir. Buna ek olarak fast food gibi sağlıksız besinlerin tüketimi de oldukça zararlıdır. Bu durum direkt olarak epigenetik mekanizmalarına etki eder ve histon bağlantılarında sorunların meydana gelmesine sebep olur.

Kişinin sağlıksız beslenmesine bağlı olarak, ilerleyen süreçlerde obezite gibi sağlık problemleri ortaya çıkabilir. Bu sağlık problemleri, değişim olarak tanımlanabilir. Obezite haricinde ise bu duruma bağlı olarak ortaya çıkabilecek diğer sağlık problemleri arasında diyabet yer alır.

Bu durumun önüne geçilebilmesi için sağlıklı beslenmeye dikkat edilmelidir. Taze sebze ve meyvelerin tüketimine ağırlık verilmesi önerilir. Bu besinlerin ise mevsiminde tüketilmesi gereklidir. Beslenme düzenine bağlı olarak meydana gelen değişimler, anne karnındaki süreçte de ortaya çıkabilir. Annenin yetersiz beslenmesi, direkt olarak çocuğun DNA yapısına da etki eder. Doğum sonrasında ise yetersiz anne sütü tüketimi nedeni ile değişimler oluşabilir. 

Bu problemlerin oluşmaması için aynı zamanda vitamin ve mineral dengesinin de sağlanması gereklidir. B12 içeriği zengin olan besinler tüketilmelidir. Bunun haricinde ise B6 vitamini içerikli besinlerin tüketilmesi, histon bağlanma sürecinde etkin rol oynar.

Zararlı Madde Kullanımı

Zararlı maddelerin tüketimine bağlı olarak epigenetikte değişimler oluşabilir. Özellikle sigara tüketimi, kişinin genel sağlık durumunu etkiler. Alkol içerikli içeceklerin tüketilmesi ve uyuşturucu madde bağımlılığı da bu kategoride yer alır. Sigara tüketimi, bazı genlerin bastırılmasına ve susturulmasına neden olur. Bu gen bastırılması halinde ise kişilerde tümör oluşumu görülür.

Zararlı maddeler bunlarla sınırlı değildir. Bunların haricinde ise ağır metallerin solunması da zararlı madde tüketimi olarak kabul edilir. Özellikle madencilerde bu duruma sıklıkla rastlanır. Bazı meslek gruplarında kullanılan ürünler, ağır metal olarak bilinir ve işçiler sürekli olarak bu ağır metalleri solur. Bu durum ilerleyen süreçlerde, ağır metal zehirlenmesi gibi problemlerin oluşmasına da yol açabilir.

Zararlı maddelerin kullanılması ve ağır metallerin solunması, kronik hastalıkların oluşmasına neden olur. Aynı zamanda kanser çeşitleri de bu duruma bağlı olarak ortaya çıkar.

Uyku Düzeni

Uyku düzeni kişinin vücut sistemini düzenleyen en önemli faktördür. Her gün aynı saatte uyumak ve aynı saatte uyanmak, insan vücudunun sağlıklı bir şekilde varlığını sürdürmesini sağlar. Uyku bozuklukları, farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir ve ilerleyen süreçlerde uykusuzluğa yol açabilir. Uzun süre uykusuz kalmak ise halüsinasyon görme gibi belirtilere neden olarak hem kişinin psikolojisini etkiler hem de hayati tehlike oluşturur.

Hareketsiz Yaşam

Hareketsiz bir yaşam sürmek, farklı sağlık problemlerinin oluşum sebebidir. Vücudun yağ miktarında artış meydana gelmesine neden olur. Aşırı kilo alımı gibi problemler ortaya çıkar. Kişi kilo aldıkça, vücudu bu kiloyu taşıyamaz hale gelir. Bu durumun önüne geçilebilmesi için ise gün içinde hafif egzersizler yapılabilir.