Faset Eklem Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Faset eklem sendromu, omurganın arka kısmında yer alan faset eklemlerinin aşınması veya iltihaplanması sonucu gelişen, bel ve boyun bölgesinde kronik ağrılara yol açan dejeneratif bir omurga hastalığıdır.

Kireçlenme olarak da bilinen faset eklem artriti, özellikle bel ve boyun bölgesinde ağrı hissine neden olur. Yaşlılığın yanı sıra uzun süre oturmak, postür bozuklukları ve sürekli olarak ağır kaldırmak gibi etkenlere bağlı olarak gelişebilir.

Faset eklem sendromu, fiziksel muayene, hasta öyküsünün dinlenmesi ve radyolojik görüntüleme yöntemlerinin sonucuna bağlı olarak teşhis edilebilir. Muayene sırasında, omurganın hareketiyle ağrının tetiklenip tetiklenmediği kontrol edilir.

Eklem üzerindeki hassasiyet değerlendirilir. Röntgen sonuçları kemik yapılarda kireçlenme olup olmadığını gösterir. Aynı zamanda manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile de eklem içinde ya da çevre dokularda ödem oluşumu incelenebilir. Kesin tanı konulabilmesi için floroskopi talep edilmesi mümkündür.

Faset Eklem Sendromu Nedir?

Faset eklem sendromu, omurlar arası eklemlerin aşınması veya iltihaplanması nedeniyle ortaya çıkan ve bel ile boyun ağrısı ile seyreden bir rahatsızlıktır. Normalde bu eklemler, omurganın aşırı dönmesini engelleyerek omurlar arası hareket açıklığını korur. Ancak zamanla gelişen kireçlenme ve dejenerasyon, eklem yüzeylerinin birbirine sürtünmesine yol açarak kronik ağrıları tetikler.

Omurga stabilitesini sağlayan bu eklemlerin yapısının bozulması, hareket ettikçe ağrıların şiddetlenmesine ve eklem sertliğine neden olur. Erken dönemde müdahale edilmeyen vakalarda omurga esnekliği kısıtlanır.

Faset eklem sendromu tedavisi, hastanın ağrı şiddetine ve hastalığın evresine göre ilaç kullanımı, fizik tedavi ya da cerrahi müdahale ile gerçekleştirilir. Öncelikli olarak eklemdeki iltihaplanmanın hafifletilebilmesi için ilaç reçete edilir.

Bu dönemde fizik tedavi sürecine başlanması da önerilir. Ağrıların ilaç ya da fizik tedavi ile geçmemesi hâlinde ise eklem içi enjeksiyon uygulamasına başvurulur. Gerekli olması halinde ise radyofrekans nörotomi gibi yöntemlere başvurulur. Faset eklem kireçlenmesi için cerrahi müdahale son seçenek olarak değerlendirilir. Kişide ileri derecede omurga kayması ya da kanal daralması söz konusu ise ameliyat ile tedavi önerilebilir. 

Faset Eklem Sendromu Nedenleri Nelerdir?

Faset eklem sendromu, omurga eklemlerine binen mekanik yükün artması ve eklem içi kıkırdak dokunun aşınması gibi nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar. Yaşlanmaya bağlı olarak disklerin su kaybetmesi ve yüksekliğinin azalması, yükün faset eklemlere kaymasına ve kireçlenme sürecinin hızlanmasına yol açar.

Duruş bozuklukları, ağır kaldırma, obezite ve ani hareketler de eklem içi basıncı artırır. Omurga travmaları ve genetik yatkınlık da faset eklem sendromunun oluşumunda kritik rol oynar. Sendromun oluşum nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

• Yaşa bağlı olarak eklem kıkırdağında aşınma
• Dejenerasyon 
• Kireçlenme 
• Omurlar arasındaki disklerin daralması 
• Postür (duruş) bozuklukları
• Fazla kilo 
• Obezite
• Omurga eklemlerinde kronik baskı
• Düşme
• Trafik kazası veya spor yaralanmaları
• Omurga travmaları
• Ağır kaldırma

Faset Eklem Sendromu Belirtileri Nelerdir?

Faset eklem sendromu belirtileri arasında bel ve boyun ağrısı yer alır. Bu ağrılar genellikle hareketle daha şiddetli hâle gelir ve kronikleşir. Özellikle sabah uyanıldığında omurgada sertlik ve hareket zorluğu yaşanır.

İlerleyen dönemlerde ağrılar kalçaya, uyluk kemiklerine ve omuzlara doğru yayılım gösterebilir. Uzun süre ayakta durmak veya oturmak ağrıların tetiklenmesine yol açabilir. Genel olarak değerlendirildiğinde, faset eklem belirtileri şu şekildedir:

• Bel veya boyun bölgesinde hareketle artan kronik ağrı
• Sabahları omurgada sertlik ve tutukluk hissi
• Gövdeyi hareket ettirirken şiddetlenen ağrı
• İlerleyen dönemlerde kalça, uyluk ve omuz ağrısı
• Etkilenen ekleme bastırıldığında hassasiyet
• Kas spazmı
• Hareket kısıtlılığı

Faset Eklem Sendromu Türleri Nelerdir?

Faset eklem sendromu türleri, rahatsızlığın omurganın hangi bölgesinde geliştiğine bağlı olarak lumbal, servikal ve torakal olmak üzere üç farklı kategoride değerlendirilir. Omurganın en hareketli ve en fazla yük taşıyan kısımları bu süreçten daha fazla etkilenir. Kişide hangi faset eklem sendromu türünün teşhis edildiği, uygulanacak enjeksiyon ya da tedavi yöntemlerinin belirlenmesi açısından önemlidir.

Hangi bölgelerde ağrı olduğu ya da hangi hareketleri yaparken ağrının şiddetlendiği, türün teşhis edilmesine yardımcı olur. Faset eklem sendromu türleri şu şekilde açıklanabilir: 

Lumbal Faset Eklem Sendromu: Lumbal faset eklem sendromu, omurganın bel bölgesindeki faset eklemlerin deforme olmasıyla ortaya çıkar. Bel faset eklem sendromu olarak da adlandırılır ve en sık karşılaşılan türdür.

Vücut ağırlığının büyük bir kısmı bel omurlarındadır. Bu nedenle bel omurlarında aşınma görülür ve bu aşınma ilerleyen süreçte kalça, uyluk ve kasık ağrısına yol açar. Özellikle geriye doğru esneme hareketlerinde zorlanma yaşanır. Bu süreçte fizik tedavi hareketleri, bel esnekliğini artırmaya yardımcı olur.

Servikal Faset Eklem Sendromu: Servikal yani boyun faset eklem sendromu, boyun omurlarındaki faset eklemlerin iltihaplanması veya kıkırdak kaybı sonucu ortaya çıkar. Boyun hareketleri ağrıları tetikleyebilir.

Oluşan ağrılar zamanla kürek kemiklerinin arkasına ve başın arka kısmına doğru yayılabilir. Kronik baş ağrısı oluşumu da bu süreçte görülebilir. Boyun kaslarının güçlenmesi için doktorların önerdiği egzersizlerin düzenli olarak yapılması gereklidir.

Torakal Faset Eklem Sendromu: Torakal faset eklem sendromu, sırt ve göğüs kafesi bölgesindeki omurları etkiler. Diğer türlere kıyasla daha nadir görülen bir tür olarak bilinir.

Kaburgaların omurgayla birleştiği noktaya yakınlığı sebebiyle derin nefes alma veya gövdeyi döndürme esnasında sırt ortasında şiddetli ağrılara neden olur. Hastalara kesin tanı konulabilmesi için özellikle sırt bölgesinin detaylı şekilde muayene edilmesi gereklidir. Bu sendrom bel fıtığı gibi farklı sağlık problemleri ile karıştırılabilir. 

Faset Eklem Sendromu Tedavisi Nedir?

Faset eklem sendromu tedavisi, ağrının şiddetine, hangi omurga bölgesinin etkilendiğine, hareket kısıtlılığının düzeyine ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğine göre planlanır. Tedavide amaç ağrıyı azaltmak, eklem hareketliliğini korumak, çevre kasları güçlendirmek ve omurgaya binen yükü daha dengeli hale getirmektir.

İlk aşamada aktivite düzenlemesi, uygun egzersiz programı ve fizik tedavi uygulamaları tercih edilebilir. Özellikle bel ve boyun çevresindeki kasların güçlendirilmesi, esnekliğin artırılması ve duruş alışkanlıklarının düzeltilmesi faset eklemlere binen yükün azaltılmasına yardımcı olabilir. Manuel terapi, sıcak-soğuk uygulamalar ve kişiye uygun diğer fizik tedavi yöntemleri de rehabilitasyon programına dahil edilebilir.

Şikâyetlerin devam ettiği hastalarda ağrının kaynağını değerlendirmek ve semptomları azaltmak amacıyla girişimsel uygulamalar düşünülebilir. Bu işlemlerin gerekliliği, görüntüleme bulguları ve klinik değerlendirme sonrasında belirlenir. Cerrahi tedavi faset eklem sendromunda genellikle ilk seçenek değildir ve daha çok belirgin yapısal sorunların eşlik ettiği özel durumlarda gündeme gelir.

Tedavinin başarısı yalnızca ağrının azalmasına değil, kişinin hareket kapasitesinin artmasına ve günlük yaşam aktivitelerini daha rahat sürdürebilmesine göre değerlendirilir. Bu nedenle faset eklem sendromunda tedavi genellikle kişiye özel ve aşamalı bir yaklaşımla yürütülür.