Ferritin Nedir? Ferritin Düşüklüğü ve Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

Ferritin, hücrelerin içinde demir depolayan bir kan proteinidir. Ferritin, kırmızı kan hücrelerinin üretimi ve oksijen dağıtımı için gerekli olan demirin çözünmesi, depolanması ve vücut ihtiyaç duyduğunda kontrollü bir şekilde salınımını yapması için kritik bir öneme sahiptir. Vücuttaki ferritin değeri, ferritin testi ile ölçülür.

Ferritin testi, kandaki demir miktarı olarak kabul edilen ferritin düzeyini ölçer. İnsan vücudu için gerekli olan pek çok mineralden biri olan demir, oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobin (HGB) üretimi için kullanılır. Demir seviyesinin düşük olması kırmızı kan hücrelerinin yeterince oksijenlenememesine ve dolayısıyla daha az üretilmesine yol açar. Bu durum tıbbi açıdan ferritin düşüklüğü olarak ifade edilir. Ferritin düşüklüğü aynı zamanda demir eksikliği demektir. Kandaki ferritin seviyesi çeşitli sebeplere bağlı olarak düşük çıkabilir. 

Ferritin Nedir?

Ferritin, vücutta demir depolamaya yardımcı olan evrensel bir hücre içi ve hücre dışı bir proteindir. Ferritin aynı zamanda kandaki demir miktarını ifade eder. Kandaki demir miktarı da ferritin testi ile ölçülür. Ferritin testinde çıkan sonuçlar ferritin düşüklüğü veya ferritin yüksekliği şeklinde değerlendirilir.

Farklı besin kaynaklarından alınan demir, insan metabolizmasında önemli bir yere sahiptir. Kanda en fazla sayıda bulunan hücre türü olan eritrositler ya da farklı bir deyişle kırmızı kan hücreleri, doku ve organlar için hayati bir öneme sahip olan oksijenin taşınmasından sorumludur. Alyuvarlar olarak da bilinen bu hücrelerin, dokulara yeterince oksijen sağlayabilmesi ise vücutta yer alan demir miktarına bağlıdır. Ferritin ise vücutta bulunan demirden farklı olarak, var olan demiri depolayan ve salınımını kontrol eden bir tür protein kompleksidir.

Ferritin proteini, vücut hücrelerinde ve özellikle hepatosit olarak bilinen ve karaciğerin yaklaşık olarak %75'ini oluşturan hücrelerde, kemik iliğinde ve bağışıklık sistemi hücrelerinde bulunur. Besinler aracılığıyla alınan demirin depolanmasından ve gerekli olduğunda salınmasından sorumlu olan ferritin, vücudun demir deposu olarak da tanımlanabilir.

Vücutta yer alan demir miktarının ölçümü de ferritin testi ile yapılır. Ferritin düşüklüğü, kandaki demir seviyesinin genel olarak erkeklerde 20-500 ml/ng, kadınlarda ise 20-200 ml/ng referans değerlerinin altına düşmesi durumudur. 20'nin altında çıkar değerler ferritin düşüklüğü anlamına gelir. Vücutta bulunan demir deposu seviyesinin düşüklüğünü gösteren ferritin düşüklüğünün aksine ferritin yüksekliği ise demirin aşırı miktarda depolandığına işaret eder. Normal ferritin değeri, yaşa ve cinsiyete göre farklılık gösterse de  özellikle kadınlarda bu değerin düşük olmasının sebebi, her ay düzenli olarak görülen âdet kanamalarıdır. Pek çok farklı sebepten dolayı oluşabilen ferritin eksikliği, hekimin önerdiği tedavi yöntemleri ile kolayca giderilebilir.

Ferritin düşüklüğünün neticesinde doku ve organlarda bulunan oksijen miktarı azalır ve hâlsizlik, yorgunluk, baş dönmesi, konsantrasyon bozukluğu gibi ferritin düşüklüğü belirtileri ortaya çıkar. Besinler yoluyla alınan demir mineralini, vücudun ihtiyacı doğrultusunda depolayan ve serbest bırakan ise ferritindir. Demirin depolanmasından sorumlu olan bu protein, yapılan laboratuvar testi ile ölçülür. Vücutta demir depolarının doluluğunun ölçümü olarak da tanımlanabilen ferritin testi ile vücuttaki demir miktarı kolayca anlaşılabilir. 

Ferritin Kaç Olmalı?

Hem erkeklerde hem de kadınlarda normal kabul edilen ferritin değerleri, erkeklerde 20-500 ml/ng, kadınlarda ise 20-200 ml/ng aralığıdır. Özellikle 20'nin altında çıkan değerler ferritin düşüklüğü olarak kabul edilir. Kadınlarda ferritin düşüklüğünün en yaygın sebebi adet kanamalarıdır. Erkeklerde ise farklı sebeplere bağlı olarak ferritin düşüklüğü görülebilir. 

Yapılan ferritin testi sonucunda ferritin değeri, referans taban sınırın altında çıkarsa bu durum vücutta bulunan demir deposu seviyesinin düşük olduğunu gösterir ve ferritin düşüklüğü teşhisi koyulur. Eğer tavan sınır değerinin üstünde bir ferritin değeri çıkarsa bu durum ferritin yüksekliği adını alır. 

Ferritin Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

Ferritin düşüklüğü, kandaki ferritin değerinin 20 ml/ng sınırının altına düşmesidir. Bu durumda ferritin düşüklüğü, demirin depolanmasından ve salınımından sorumlu olan ferritin protein miktarının, normal değerlerin altında olması anlamına gelir ve bu da vücutta yer alan demir depolarının boş olduğunu gösterir. Halk arasında kansızlık olarak da bilinen demir eksikliği, ferritin eksikliğinin doğal bir sonucudur. Kırmızı kan hücrelerinin, akciğerden aldığı oksijeni dokulara ulaştırmasında önemli bir yere sahip olan demirin vücutta az olması, alyuvar üretimini olumsuz etkiler. Buna bağlı olarak demir eksikliği anemisi ortaya çıkar.

Ferritin Düşüklüğü Neden Olur?

Ferritin miktarının normal değerlerin altında olması ya da farklı bir deyişle ferritin düşüklüğü, sıklıkla aşırı çay, kahve tüketimine ve düzensiz beslenmeye bağlı olarak meydana gelir. Ayrıca âdet, gebelik, emzirme dönemleri, düzensiz beslenme, crohn hastalığı, C vitamini eksikliği, kronik hastalıklar, kan kaybı, kolit ve hemoroid de demir alımının kısıtlanmasına yol açarak ferritin düşüklüğüne neden olabilir. 

Ferritin düşüklüğüne neden olan durumlar şöyle sıralanabilir:

• Adet dönemindeki adet kanamaları
• Sık sık doğum yapmak
• Düşük
• Kürtaj
• Erken doğum
• Yoğun çay-kahve tüketimi
• Crohn hastalığı
• C vitamini eksikliği
• Mide ve bağırsak problemleri
• Kronik hastalıklar
• Gastrointestinal sistemde görülen kanser, polip ve divertikül varlığı
• Kan kaybı
• Aşırı pişirilmiş et
• İşlenmiş et ürünlerinin sıklıkla tüketilmesi

Ferritin Düşüklüğü Belirtileri Nelerdir?

Vücuttaki demir seviyesinin düşmesine paralel olarak ferritin seviyesi de düşer. Kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijenin taşınmasından sorumlu olan hemoglobin molekülünün üretimi için gerekli olan demirin, vücutta yeterli miktarda bulunmaması sonucunda kırmızı kan hücrelerinin doku ve organlara taşıdığı oksijen miktarı azalır. Buna bağlı olarak yeterince oksijen alamayan doku ve organların işleyişi bozulur ve bu durum, bazı rahatsızlıklara yol açar. Ferritin düşüklüğü az ya da orta miktarda ise herhangi bir belirti göstermeyebilir. Ancak normal değerlerin altında olan ferritin miktarı aşağıdaki belirtilere yol açar:

• Hâlsizlik ve yorgunluk
• Uyuşukluk
• Sabahları zor kalkma
• Anksiyete
• İştahsızlık
• Toprak ve kireç yeme isteği
• Baş dönmesi
• Baş ağrısı
• Kulak çınlaması
• Üşüme hissi
• Unutkanlık
• Sinirlilik
• Konsantrasyon bozukluğu
• Kaşıntı
• Saç dökülmesi
• Cilt renginde solgunluk
• Cilt kuruluğu
• Tırnakların kolay kırılması
• Tırnaklarda çizgili görünüm
• Nefes darlığı
• Bacak ağrısı
• Cinsel isteksizlik
• El ve ayak parmaklarında uyuşukluk
• Huzursuz bacak sendromu
  

Ferritin Nasıl Yükseltilir?

Ferritin değerlerin yükseltilmesi için bazı durumlarda sadece ek demir takviyesi yeterli olmayacağından, hekim kişinin diyet uygulamasını isteyebilir. Bu diyet genellikle C ve B12 vitamini bakımından zengin beslenme, mayalı ekmek tüketimi, kuru baklagil, yumurta, tavuk, balık, kırmızı et, yeşillik, susam, pekmez, üzüm, fındık, fıstık, kayısı ve dut tüketiminin artırılması yönündedir. Ancak ferritin düşüklüğü herhangi bir hastalıktan kaynaklanmıyorsa hekimin önerileri doğrultusunda, şurup, damla, kapsül gibi farklı formlarda olan oral demir takviyesi ya da direkt olarak damardan demir alınması olarak tanımlanan, intravenöz demir kullanımı gerekebilir. 

Yapılan laboratuvar tetkiki ile fark edilen ferritin düşüklüğü, demir eksikliği ve demir depolarının seviyesinin düşük olduğunu gösterir. Vücutta bulunan mevcut demir miktarının ölçülmesi için yapılan ferritin testinin sonucunda ferritin düşüklüğü saptanması, olası sağlık problemlerinin habercisidir. Bu yüzden öncelikle demir depolarının boş olmasının altında yatan sebep araştırılır. Kanamaya neden olan ülser gibi inflamasyona yol açan hastalıklar ya da yoğun âdet kanamalarının kontrol altına alınması, demir eksikliğinin hızla giderilmesini sağlar. 

Ferritin Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

Ferritin yüksekliği, kandaki ferritin değerinin erkeklerde 500 ml/ng, kadınlarda ise 200 ml/ng'nin üstünde çıkmasıdır. Bu değer, yapılan ferritin testi ile ortaya çıkar. Çıkan sonuç eğer referans değerin üstündeyse, koyulan teşhis ferritin yüksekliğidir.

Ferritin değerinin yüksek olması, vücutta olması gerekenden daha fazla demir mineralinin depolandığını gösterir. Vücuttan doğal yollarla atılamayan demir, çoğunlukla kan transfüzyonu sonrasında artış gösterir. Demir toksisitesine bağlı olarak ciddi organ fonksiyon bozukluklarına ve kalp ve damar sorunlarına yol açabilen ferritin yüksekliği, dikkat edilmesi gereken bir rahatsızlıktır.

Ferritin Yüksekliği Neden Olur?

Ferritin yüksekliği genellikle bir enfeksiyon, inflamasyon, tip 2 diyabet, metabolik sendrom ya da malign (kötü huylu) hastalıklar sonucunda görülür. Bu faktörler, daha yüksek demir depolanmasına yol açarak ferritin yüksekliğini ortaya çıkarır. Hipertiroidi, lösemi ve hepatit C de ferritin yüksekliğine neden olan rahatsızlıklar arasında yer alır.

Ferritin Yüksekliği Belirtileri Nelerdir?

Ferritin yüksekliği yaygın olarak halsizlik, kalp çarpıntısı, eklem ağrısı, kilo kaybı ve cinsel isteksizlik gibi belirtilerle kendini gösterir.

Ferritin yüksekliği belirtileri genellikle aşağıda yer alan şikayetlerle ortaya çıkar:

• Cinsel isteksizlik
• Kalp çarpıntısı
• Hâlsizlik ve yorgunluk
• Karın ve göğüs ağrısı
• Eklem ağrısı
• Cilt renginde koyulaşma
• Kilo kaybı

Ferritin Yüksekliği Tedavisi

Ferritin seviyesinin yüksek olmasına neden olan herhangi bir hastalığın olmaması durumunda hekim, ilaçla vücuttaki demir seviyesinin düşmesini sağlamaya çalışır. Bazı durumlarda yalnızca beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi, ferritin seviyesinin düşmesi için yeterlidir. Bu durumda hekim, belirli bir süre ile kahve, yeşil çay, kalsiyum açısından zengin besinler tüketilmesini; çinko, magnezyum gibi minerallerin alınmasını önerebilir. Ayrıca kan bağışı da vücutta depolanan demirin azalmasını sağlayan bir diğer yöntemdir.

Ferritin seviyeleri, şu adımlarla düşürülebilir:

• Beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi
• Kahve ve yeşil çay tüketilmesi
• Kalsiyum açısından zengin besinlerle beslenmek
• Çinko ve magnezyum gibi minerallerin alınması