Folikül Nedir? Folikül Ne İşe Yarar?

Foliküller, yumurtalıkların dış tabakasında bulunan ve olgunlaşmamış yumurtalara sahip küçük keselerdir. Her folikülde sadece bir yumurta bulunur. Bu yumurta ise uygun hormon sinyalleriyle olgunlaşmaya başlar ve olgunlaştığında kesecikler tarafından serbest bırakılır. Foliküller aynı zamanda östrojen hormonu salgılar. Böylelikle de adet döngüsünün gerçekleşmesini sağlar.

Folikül Nedir?

Folikül, kadınların yumurtalık dokusu içerisinde bulunan keseciklere verilen isimdir. Bu keseciklerin ana görevi yumurta hücresini besleyip korumaktır. Doğum anından itibaren kadın overlerinde kısıtlı sayıda bulunan bu kesecikler, ergenlik dönemiyle birlikte beyinden gelen hormonal uyarılara yanıt vererek regl döngüsünü başlatır. Keseciğin içerisinde yer alan foliküler sıvı, yumurta hücresinin sağlıklı bir şekilde olgunlaşması için gerekli olan proteinleri, hormonları ve besin maddelerini barındırır. 

Folikül Ne İşe Yarar?

Folikül, yumurtayı olgunlaştırma, hamilelik için gerekli hormonları salgılama ve menstrual döngüyü düzenleme işlevlerini yerini yetirir. Üreme çağındaki her ay birden fazla kesecik büyümeye başlar.

Ancak genellikle sadece bir tanesi tam olgunluğa erişerek ovulasyon sürecini gerçekleştirir. Bu süreçte kesecik duvarından salgılanan östrojen hormonu rahim iç tabakasını kalınlaştırır. Böylece döllenme sonrasında embriyonun rahme tutunmasını kolaylaştırır.

Foliküllerin görevleri şu şekilde sıralanabilir:

• Gelişmekte olan yumurtayı dış etkenlerden korur.
• Yumurtanın besin ihtiyacını karşılar.
• Östrojen hormonu sentezler.
• Rahim duvarını kalınlaştırır.
• Olgunlaşan yumurtaları fallop tüplerine aktarır.
• Progesteron salgılar.

Folikül Türleri Nelerdir?

Folikül türleri, yumurtalıklarda yer alan keseciklerin hücresel yapılarına ve geçirdikleri olgunlaşma evrelerine göre farklı gruplara ayrılır. Bu kesecikler, ergenlikle birlikte hormonların etkisi altına girerek büyümeye başlar.

Büyüme evreleri boyunca keseciğin etrafındaki hücre katmanları kalınlaşır, iç hacmi genişler ve foliküler sıvı birikimi gerçekleşir. Kadın üreme sağlığı açısından ve tüp bebek gibi tedavi süreçlerinde foliküllerin türlerinin değerlendirilmesi gereklidir. 

Folikül çeşitleri şu şekilde sıralanabilir:

Primordiyal Folikül: Anne karnındaki gelişim döneminde oluşan keseciklerdir. Etrafları tek katlı yassı hücrelerle çevrilidir. Ergenlik dönemine kadar pasif kalarak yumurtalık rezervinin temel kaynağını oluştururlar.

Primer ve Sekonder Folikül: Ergenlikle birliktehipofiz bezindensalgılanan hormonlar sayesinde büyümeye başlayan foliküllerdir. Bu süreçte keseciği çevreleyen granüloza hücreleri çoğalarak kalınlaşır, yumurta hücresinin etrafında koruyucu bir tabaka oluşturur. Böylelikle östrojen hormonu salgılanmaya başlar.

Antral Folikül: Antral folikül, gelişmiş kesecik türüdür. Ultrason muayenesinde net olarak görüntülenebilecek boyuttadır. Mevcut yumurtalık rezervini ve doğurganlık potansiyelini değerlendirmeye yardımcıdır.

Graaf Folikül: Her ay gelişen ve ortalama 18-24 mm çapa ulaşan tam olgunlaşmış keseciktir. Yeterli hormonal olgunluğa erişen bu folikül, LH hormonu sayesinde içerisindeki olgun yumurtayı döllenmek üzere fallop tüplerine aktarır.

Folikül Kalitesi Neden Önemlidir?

Folikül kalitesi ve sayısı, doğal yollarla gebe kalabilmek için önemlidir. Kadınlar yaklaşık 1-2 milyonluk kısıtlı bir yumurta rezervi ile dünyaya gelirler ve yaş ilerledikçe bu sayı sürekli olarak azalmaya başlar.

Adetin ilk günlerindeki antral kesecik sayısı, yumurtalığın biyolojik yaşının saptanmasına yardımcıdır. Ayrıca tüp bebek tedavisinde kullanılacak ilaçların belirlenmesini sağlar. Düşük kesecik sayısı doğurganlık ihtimalinin azalmasına neden olabilir. Yumurtalık rezervini ve kesecik kalitesini olumsuz etkileyen faktörler arasında şu maddelere yer verilebilir:

• Yumurtalık kisti ameliyatı 
• Yaşın ilerlemesi
• Çikolata kisti
• Çevresel toksinler
• Alkol ve sigara kullanımı
• Genetik yatkınlık
• Kemoterapi
• Erken menopoz
• Radyoterapi

Folikül Bozuklukları Nelerdir ve Hangi Hastalıklarla İlişkilidir?

Foliküllerin hormonal uyarılara düzensiz yanıt vermesi kadınların üreme sağlığında bazı problemlere neden olur ve yumurtlama bozukluklarına yol açar. Özellikle polikistik over sendromu (PKOS) bu süreçte en sık karşılaşılan problemler arasında yer alır.

Büyüyen keseciğin çatlamayıp içerisine sıvı toplamaya devam etmesi sonucu folikül kisti oluşumuna da rastlanması mümkündür. Folikül bozukluklarına bağlı olarak ortaya çıkabilecek durumlar arasında şunlar yer alır:

• Polikistik over sendromu (PKOS)
• Anovulasyon (yumurtlayamama)
• Folikül kisti
• Luteinize unruptured follicle (LUF) sendromu
• Yumurtalık yetmezliği

Folikül Kisti Belirtileri Nelerdir?

Folikül kisti belirtileri, kistin büyümesi veya hormonal dengeyi bozması durumunda alt karın bölgesinde hissedilen basınç ve ağrı ile ortaya çıkar. Kiste bağlı olarak adet düzensizliği görülebilir. Bu süreçte ortaya çıkan belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Genel olarak folikül kisti belirtileri şu şekildedir:

• Kasık ağrısı
• Pelvik bölgede baskı hissi
• Adet düzensizliği
• Ağrılı cinsel ilişki
• Bağırsakta baskı hissi
• Sık idrara çıkma

Folikül Stimülan Hormon (FSH) Nedir?

Folikül Stimülan Hormon (FSH), hipofiz bezinden kana salgılanır ve foliküllerin büyümesini sağlar. Aynı zamanda temel üreme hormonu olarak da bilinir. Menstrual dönemin ilk günlerinden itibaren FSH, overlerdeki pasif kesecikleri harekete geçirir. Böylelikle keseciklerin olgunlaşma sürecinin desteklenmesini sağlar. Kısırlık şüphesi olan veya tüp bebek tedavisi planlanan hastalarda, FSH düzeyinin değerlendirilmesi gereklidir.