Kısırlık Nedir? Erkeğe ve Kadına Bağlı Sebepler Nelerdir?

Yapılan araştırmalar kısırlık probleminden 1/3 oranda erkeklerin, 1/3 oranda kadınların  ve 1/3 oranda her iki partnerin sorumlu olduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla kısırlık problemi yaşayan çiftlerde durum ne olursa olsun her iki partner de tedavi kapsamında değerlendirilmeli, kişiler fiziksel ve psikolojik tedavi ile desteklenmelidir.

Kısırlık Nedenleri Nelerdir?

Gebe kalamama şikayeti ile başvuran çiftlerde, infertilite probleminin ortaya çıkış nedenleri fazlasıyla değişiklik gösterir. Başvuru sonrasında her iki partnere yapılacak olan detaylı muayene ile problemin asıl kaynağı saptanabilir. Yapılan muayene kısırlık probleminin hangi partnerden kaynaklandığını, uygulanacak tedavi yöntemlerini ve tedavinin başarılı olma yüzdesini belirleme açısından son derece önemlidir. 

Kısırlık Testi Nasıl Yapılır?

Cinsel yönden aktif olan ve herhangi bir doğum kontrol yöntemi uygulamayan bir çiftin 1 yıllık süre boyunca gebelik yaşamaması durumu, Dünya Sağlık Örgütü tarafından Kısırlık (İnfertilite) olarak tanımlanır. Korunmasız düzenli cinsel ilişkiye rağmen hamilelik olmaması durumunda kısırlık tanısını koyabilmek ve kısırlığa neden olan etkeni saptamak için kısırlık testi adı verilen bir dizi tetkik ile detaylı muayene işlemi yapılır. Yapılan işlemler sonucu saptanan probleme ve problemine yerine göre uygulanacak olan tedavi girişimleri planlanabilir. 

Yapılan araştırmalar kısırlık probleminden 1/3 oranda erkeklerin, 1/3 oranda kadınların  ve 1/3 oranda her iki partnerin sorumlu olduğunu ortaya koyar dolayısıyla yapılacak tetkik ve girişimlerin bu doğrultuda seçilmesi gerekir. Erkeklerde kısırlık testi uygulamaları görece daha kolay olduğundan kısırlık incelemelerinde ilk olarak erkekler muayene edilir. 

Erkeklerde Kısırlık Belirtileri Nelerdir?

Kısırlık belirtisiz de seyredebilir; bazı durumlarda ise altta yatan bir soruna işaret eden fiziksel bulgular ortaya çıkar. Erkeklerde görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Cinsel istekte değişiklik: Libido azalması hormonal bir sorunun işareti olabilir.
• Boşalma sorunları: Boşalma zorluğu veya boşalmanın hiç gerçekleşmemesi.
• Sperm sayısında azalma: Normalden daha az miktarda meni gelmesi.
• Testis anomalileri: Testislerde şişme, ağrı, sertlik veya küçülme.
• Ereksiyon güçlüğü: Ereksiyonu başlatma veya sürdürmede zorlanma.
• Hormonal belirtiler: Meme dokusunda anormal büyüme, koku alamama gibi hormonal anormallik işaretleri.

Erkeklerde Kısırlık Nedenleri Nelerdir?

Vakaların yaklaşık %30'unda neden belirlenemez; bu duruma idiyopatik erkek kısırlığı denir. Bilinen nedenler arasında obezite ve yüksek kolesterol (artan yağ dokusu hormonları etkileyerek sperm kalitesini düşürür), sigara ve alkol kullanımı, kronik hastalıklar (diyabet, hipertansiyon, böbrek hastalıkları, varikosel), çevresel kimyasal maruziyeti (pestisit, alev geciktirici) ve bazı ilaçlar (kemoterapi, antidepresan, kortizon, testosteron tedavisi) yer alır. Testosteron tedavisinin, sanılanın aksine sperm üretimini baskıladığı için kısırlık tedavisinde yeri yoktur.

Erkeklerde Kısırlık Testi

Kısırlık şüphesi bulunan bir erkeğe yapılacak olan ilk tetkik genellikle spermiogram olarak adlandırılan sperm sayım testidir. Bu tetkik, 3 gün boyunca ilişki ve mastürbasyon gibi herhangi bir cinsel faaliyette bulunmamış erkekten alınan meni örneğinin incelenmesi ile gerçekleştirilir. Alınan örnekteki sperm sayısı, hareketliliği ve şekli detaylı şekilde değerlendirilerek Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen kriterler ile karşılaştırılır.  

Alınan meni örneğinde veya kanda spermlere karşı antikor varlığını tespit etmek için Antisperm Antikor Testi yapılır. 

Spermiogram tek başına kesin sonuç elde etmek için yeterli bir test değildir. Dolayısıyla spermiogram testi normal sonuçlar verse de erkekte kısırlık şüphesine yönelik olarak başka uygulamalar gerekir. Ancak spermiogram kolay ve yararlı bir kısırlık testi olarak değerlendirildiğinden uygulanması tercih edilir. 

Erkekte kısırlık nedenleri araştırılırken üreme organlarında olabilecek yapısal işlev bozukluklarının da değerlendirilmesi gerekir. Yapılacak olan Ultrasonografi testi ile erkekte testislerin yapısı, boyutu, testis damarlarında Varikosel adı verilen genişleme problemleri ve sperm kanallarındaki görülen darlıklar hakkında bilgi elde edilir. 

Tüm bu tetkik sonuçları normal değerlerde ise kadın partnerin kısırlık testi uygulamalarına geçilir. 

Erkeklerde Kısırlık Tedavisi

Erkek kısırlığının tedavisi altta yatan nedene göre planlanır. Hormon tedavileri sperm üretimini destekleyebilirken, varikosel gibi yapısal sorunlarda varikoselektomi ameliyatı uygulanır; sperm kanalı tıkanıklığında ise kanalın yeniden bağlanması işlemi yapılır. Cerrahi istemeyen ya da cerrahinin yetersiz kaldığı durumlarda iğne yardımıyla sperm elde edilerek IVF, ICSI, IMSI veya Mikro TESE gibi yardımcı üreme tekniklerinde kullanılır. ICSI'de düşük kaliteli spermin doğrudan yumurtaya enjekte edilmesi, IMSI'de yüksek büyütmeli mikroskopla en iyi spermin seçilmesi, Mikro TESE'de ise sperm üretimi az olan bireylerde doku örneklemesi ile sperm elde edilmesi hedeflenir.

Kadınlarda Kısırlık Belirtileri Nelerdir?

Kadınlarda en belirgin işaret bir yıl boyunca düzenli ilişkiye rağmen gebelik elde edilememesidir; 35 yaş ve üzerinde bu süre 6 aya iner. Diğer belirtiler şunlardır:

• Adet düzensizliği: 35 günden uzun veya 21 günden kısa süren adet döngüsü yumurtlama sorununa işaret edebilir.
• Ağrılı cinsel ilişki: Doğurganlığı etkileyebilecek başka bir sağlık sorununun göstergesi olabilir.
• Uzun ve şiddetli ağrılı adet dönemleri: Normalden uzun süren ve şiddetli kramplarla geçen adetler.
• Aşırı tüylenme: Çene, göğüs ve sırtta görülen tüylenme, polikistik over sendromunun belirtisi olabilir.
• Rahimde şekil bozukluğu: Rutin ultrason sırasında fark edilen anatomik bozukluk.

Kadınlarda Kısırlık Nedenleri Nelerdir?

Kadınlarda kısırlığın başlıca nedenleri arasında yumurtlama bozuklukları, fallop tüplerinde tıkanıklık, endometriozis (rahim iç tabakasının rahim dışında büyümesi), polikistik over sendromu (yüksek LH-düşük FSH ile ilişkili), rahimde miyom veya polip gibi yapısal sorunlar ve ileri yaşa bağlı azalan yumurta rezervi yer alır. Sigara, alkol, obezite, stres, kimyasal madde ve radyasyon maruziyeti de riski artıran diğer etkenlerdir.

Kadınlarda Kısırlık Testi

Kadınlarda görülen kısırlık probleminin en yaygın nedeni yumurtlama bozuklukları olduğundan dolayı ilk olarak normal yumurtlama işleminin gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilir. Yumurtalıkların yokluğu, yumurtlama için gereken ve beyinden salgılanan hormonların düzensizliği veya çeşitli yumurtalık hastalıkları, kadınlardaki kısırlık nedenlerinin yaklaşık %25'ini oluşturur. Kadınlarda regl döngüsünün ilk günü yapılan hormon düzeyi kontrolü, regl başlamadan birkaç gün önce rahmin iç yüzeyinden alınan endometriyal biyopsi örneği ve ultrasonografi ile yumurtalık gelişimi incelenerek sağlıklı yumurtlama işlemi hakkında bilgi sahibi olunur. 

Kısırlık nedenleri içerisinde bir diğer yaygın görülen neden ise tüplerdeki tıkanıklık problemidir denilebilir. Tüplerin kısmi ya da tamamen tıkanması durumu, yumurtanın rahime ulaşmasını engelleyerek kısırlığa yol açar. Kısırlık şüphesi olan kadınlarda bu durumu saptayabilmek için rahim içerisinden tüplere özel ilaçlar gönderilir ve sonrasında çekilen röntgen sayesinde tüplerde herhangi bir tıkanıklık problemi olup olmadığı değerlendirilir. Bu yönteme ek olarak laparoskopi adı verilen karın içerisini kamera ile görüntülemeyi sağlayan kapalı cerrahi işlemle de fallop tüpleri detaylı şekilde görüntülenebilir. 

Kadınlardaki kısırlık probleminin yaklaşık %5'i rahimde meydana gelen yapısal bozukluklardan, yapışıklıklardan, miyomlardan veya poliplerden kaynaklanır. Embriyonun rahimde tutunmasını engelleyerek düşüğe ya da kısırlığa yol açan miyomlar, jinekolojik muayene ve ultrasonogrofi yöntemleri ile kolayca tanımlanabilir. Rahimde henüz anne karnındayken meydana gelen rahim perdesi, çift rahim varlığı gibi yapısal problemlerin de kısırlığa yol açtığı bilinir ve Histerosalpingografi adlı bir görüntüleme yöntemi ile teşhis edilebilir. Histerospkop adı verilen fiber optik ışıklı görüntüleme cihazı, rahim içerisine girerek yapısal bozukluklarla birlikte polipleri ve miyomları da kolayca teşhis etme imkanı verir.

Kadınlarda Kısırlık Tedavisi

Kadın kısırlığının tedavisi nedene göre planlanır. Hormon düzenleyici ilaçlar yumurtlamayı desteklemek için kullanılabilirken, tüp tıkanıklığı veya endometriozis gibi durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir. Aşılama (intrauterin inseminasyon) yöntemi ile sperm doğrudan rahme yerleştirilirken, tüp bebek tedavisinde yumurta ve sperm laboratuvar ortamında döllenip rahme aktarılır. Kısır tanısı almış kadınlarda tüp bebek ile gebelik mümkündür, ancak yaş ilerledikçe yumurta rezervi azaldığından başarı oranı da buna bağlı olarak değişir.

İnfertiliteye Neden Olan Riskli Durumlar ve Risk Azaltma

Yaş, sperm ve yumurta kalitesini doğrudan etkileyen ilk risk faktörüdür. Fazla kilo ve obezite üreme hormonlarını bozarak, sigara ve alkol kullanımı ise üreme kalitesini düşürerek infertilite riskini artırır. Aşırı kafein tüketimi ve kronik stres de bu riske katkıda bulunan diğer etkenlerdir.

Riski azaltmak için sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, ideal kiloyu koruma, sigaranın tamamen bırakılması, alkol ve kafein tüketiminin sınırlandırılması ve stresten mümkün olduğunca uzak durulması önerilir.