Karabasan (Uyku Felci) Nedir? Belirtileri, Nedenleri Ve Tedavisi

Karabasan (Uyku Felci) Nedir?

Karabasan, tıbbi adıyla uyku felci, kişinin uykuya dalarken veya uyanmaya yakın dönemde kısa süreli olarak hareket edememesi ve konuşamaması durumudur. Bu sırada kişi çevresinin farkında olabilir ancak kolunu, bacağını hareket ettiremez veya ses çıkaramaz. Bu durum genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer ve kendiliğinden geçer.

Uyku felci sırasında göğüste baskı hissi, nefes alamama korkusu, yoğun panik, odada biri varmış gibi hissetme veya gerçek dışı görüntü ve ses algıları yaşanabilir. Bu nedenle halk arasında “karabasan basması” olarak tanımlanır. Yaşanan deneyim korkutucu olsa da uyku felci çoğu zaman tek başına tehlikeli değildir.

Karabasan uykusuzluk, düzensiz uyku saatleri, yoğun stres, aşırı yorgunluk, sırtüstü yatma ve bazı uyku bozukluklarıyla ilişkili olabilir. Sık tekrarlıyorsa, gündüz aşırı uyku haliyle birlikte görülüyorsa veya kişinin yaşam kalitesini olumsuz etkiliyorsa nöroloji ya da uyku hastalıkları uzmanına başvurulması önerilir.

Karabasan Belirtileri Nelerdir?

Karabasan yani uyku felci, uykuya dalarken veya uyanmaya yakın dönemde kişinin kısa süreli olarak hareket edememesiyle ortaya çıkar. Bu sırada kişi genellikle çevresinin farkındadır ancak konuşamaz, kolunu ya da bacağını hareket ettiremez. Yaşanan belirtiler korkutucu olsa da çoğu zaman birkaç saniye veya dakika içinde kendiliğinden geçer.

Karabasan belirtileri şunlardır:

• Kısa süreli hareket edememe
• Konuşamama veya ses çıkaramama
• Göğüste baskı hissi
• Nefes alamıyormuş gibi hissetme
• Yoğun korku veya panik
• Odada biri varmış gibi hissetme
• Gerçek dışı sesler duyma
• Gölge, kişi veya varlık görüyormuş gibi algılama
• Kalp çarpıntısı
• Terleme
• Uyanık olduğu halde bedeni kontrol edememe hissi
• Olay bittikten sonra yorgunluk, endişe veya tekrar uyumaktan korkma

Karabasan belirtileri sık tekrarlıyorsa, gündüz aşırı uyku haliyle birlikte görülüyorsa veya kişinin uyku düzenini ve yaşam kalitesini etkiliyorsa nöroloji ya da uyku hastalıkları uzmanına başvurulması önerilir.

Karabasan Neden Olur?

Karabasan, yani uyku felci, uyku sırasında kasların geçici olarak hareketsiz kalmasıyla ilişkilidir. Normalde rüya görülen REM uykusu sırasında vücut kasları geçici olarak gevşer ve hareketler baskılanır. Uyku felcinde ise kişi uyanıklığa geçmesine rağmen bu kas hareketsizliği kısa süre devam eder; bu nedenle kişi çevresinin farkında olsa da hareket edemez veya konuşamaz.

Karabasanın ortaya çıkmasına neden olabilecek faktörler şunlardır:

• Uykusuzluk
• Düzensiz uyku saatleri
• Yoğun stres ve kaygı
• Aşırı yorgunluk
• Sırtüstü yatmak
• Uyku düzeninin sık değişmesi
• Vardiyalı çalışma
• Jet lag
• Depresyon veya kaygı bozuklukları
• Bazı ilaçlar
• Uyku apnesi gibi uyku bozuklukları
• Narkolepsi gibi nörolojik uyku hastalıkları

Karabasan çoğu zaman tek başına tehlikeli değildir ve kısa sürede kendiliğinden geçer. Ancak sık tekrarlıyorsa, gündüz aşırı uyku haliyle birlikte görülüyorsa veya uyku kalitesini belirgin şekilde bozuyorsa nöroloji ya da uyku hastalıkları uzmanına başvurulması önerilir.

Karabasan Nasıl Gelir?

Karabasan, genellikle uykuya dalarken ya da uyanmaya yakın dönemde ortaya çıkar. Normalde rüya görülen REM uykusu sırasında vücut kasları geçici olarak hareketsiz hale gelir.

Kişi zihinsel olarak uyanmasına rağmen bu kas hareketsizliği birkaç saniye veya dakika daha devam ederse karabasan hissi yaşanabilir. Bu sırada kişi hareket edemediğini, konuşamadığını, göğsünde baskı olduğunu veya odada biri varmış gibi hissettiğini düşünebilir.

Karabasan Tehlikeli midir?

Karabasan çoğu zaman tehlikeli değildir ve kısa sürede kendiliğinden geçer. Yaşanan hareket edememe, baskı hissi ve korku kişiyi endişelendirse de genellikle kalıcı bir zarar bırakmaz. Ancak karabasan sık tekrarlıyorsa, gündüz aşırı uyku haliyle birlikte görülüyorsa, uyku düzenini bozuyorsa veya yoğun kaygıya neden oluyorsa nöroloji ya da uyku hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Karabasan Nasıl Önlenir?

Karabasanı önlemek için düzenli uyku alışkanlığı kazanmak önemlidir. Her gün benzer saatlerde uyuyup uyanmak, yeterli süre uyumak, stres ve kaygıyı azaltmak, yatmadan önce ağır yemeklerden, alkol ve kafeinden kaçınmak faydalı olabilir.

Sırtüstü yatmak bazı kişilerde karabasanı artırabildiği için yan yatmak denenebilir. Uyku apnesi, narkolepsi veya başka bir uyku bozukluğu varsa altta yatan nedenin tedavi edilmesi gerekir.