Kauda Equina Sendromu Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Kauda equina sendromu, omuriliğin sona erdiği noktanın altında bel kanalı içinde uzanan sinir köklerinin sıkışmasıyla ortaya çıkan ve acil tedavi gerektiren bir sinir hasarı tablosudur. Bacaklarda güçsüzlük, makat çevresinde uyuşma ile mesane, bağırsak ve cinsel işlev bozukluğuyla kendini gösterir.

Kauda Equina Nedir?

Omurilik, yetişkinlerde genellikle birinci bel omuru hizasında konik bir uçla sonlanır; bu uca konus medullaris denir. Bu noktadan sonra bel kanalı içinde aşağı doğru uzanan yapı, omuriliğin kendisi değil, ondan ayrılan sinir kökleri demetidir. Demet, görünüşü nedeniyle Latince "at kuyruğu" anlamına gelen kauda equina adını alır. Buradaki sinirler bacaklara hareket ve duyu taşır; mesane, bağırsak ve cinsel organların kontrolünü sağlar.

Kauda equina sendromu nadir görülür; yıllık sıklığı milyonda 1,5-3,4 arasındadır. Ameliyat gerektiren bel fıtıklarının yaklaşık %1-3'ünde bu tablo gelişir. Sıkışma en çok dördüncü ve beşinci bel omurları arasında, ikinci sırada ise beşinci bel omuru ile kuyruk sokumunun üstündeki sakrum kemiği arasında görülür.

Konus Medullaris Sendromundan Farkı

Konus medullaris sendromunda hasar sinir köklerinde değil, omuriliğin uç kısmının kendisindedir. Bu tabloda bacak belirtileri iki tarafta daha simetrik olur, mesane ve bağırsak sorunları ise erken dönemde öne çıkar. Kauda equina sendromunda yakınmalar sıklıkla tek bacakta başlayan ağrıyla ortaya çıkar ve zamanla diğer tarafa yayılır.

Kauda Equina Sendromu Nedenleri Nelerdir?

En sık neden, bel omurları arasındaki diskin büyük bir parçasının kanalın ortasına doğru taşmasıdır; bel fıtığı vakaların yaklaşık %45'inden sorumludur. Diğer nedenler şunlardır:

• Yaşla birlikte omurga kanalının daralması, yani kanal darlığı.
• Omurgaya yayılan ya da omurgada başlayan tümörler.
• Omurga kanalında iltihap toplanması, yani apse, ve disk ile omuru tutan enfeksiyonlar.
• Kanal içinde kanama sonucu oluşan pıhtı (epidural hematom).
• Omurga kırığında kanala doğru itilen kemik parçaları.
• Nadiren omurgaya yönelik ameliyat ve girişimlerden sonra gelişen bası.

Kauda Equina Sendromu Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler birkaç saat içinde aniden ya da günler ve haftalar içinde yavaş yavaş gelişir. Hastaların neredeyse tamamında bel ağrısı ve bacağa yayılan siyatik ağrısı bulunur. Acil değerlendirme gerektiren başlıca uyarı işaretleri şunlardır:

• İki bacakta birden ağrı, karıncalanma, uyuşma ya da güçsüzlük.
• Makat, genital bölge ve iç bacaklarda, eyere oturulan alanda his kaybı.
• İdrara başlamada güçlük, idrar akışını hissedememe ya da idrarı tutamama.
• Dışkılama hissinin kaybolması veya bağırsak kontrolünün bozulması.
• Penis ya da vajinada his azalması, sertleşme veya boşalma sorunları.

Tek başına idrar kaçırma her zaman bu sendromu göstermez; uyuşma eşlik etmiyorsa önce enfeksiyon ya da diğer idrar kaçırma nedenleri düşünülür. Buna karşın bel ya da bacak ağrısı olan birinde yukarıdaki işaretlerden biri yeni başlamışsa veya kötüleşiyorsa beklemek doğru değildir. Hastanın hastaneye kendisi araç kullanarak değil, bir yakınıyla ya da ambulansla gitmesi gerekir.

Kauda Equina Sendromunun Evreleri Nelerdir?

Belirtilerin ağırlığı, tedaviden sonra beklenen sonucu da belirler. Tablo genellikle dört aşamada değerlendirilir:

Şüpheli evre: İki bacakta siyatik ağrısı ve sinir bulguları vardır, ancak idrar, dışkılama ve cinsel yaşamla ilgili bir sorun henüz yoktur.

Eksik evre: İdrar yaparken zorlanma ya da makat çevresinde his azalması başlamıştır, ancak kişi idrarını hâlâ kontrol edebilmektedir.

İdrar tutulması evresi: Mesane ağrısız biçimde dolar ve boşaltılamaz; taşan idrar istemsiz olarak kaçar.

Tam evre: Kauda equinanın işlevi tamamen kaybolmuştur.

Eksik evre, ameliyatla kalıcı mesane hasarını önleme şansının en yüksek olduğu dönemdir. İdrar tutulması gelişmiş hastaların da yaklaşık %70'i ameliyattan fayda görür, ancak tam iyileşme olasılığı belirgin biçimde azalır.

Kauda Equina Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?

Tanının temelini acil MR oluşturur ve şüphe varsa çekim saatler içinde yapılır. Sinir köklerine basıyı göstermek için kısa bir çekim protokolü bile yeterlidir. MR çekilemeyen hastalarda bilgisayarlı tomografi ya da kanala kontrast madde verilerek yapılan miyelografi kullanılır. Değerlendirmenin diğer adımları şunlardır:

• Bacaklarda kas gücü, refleks ve duyu muayenesi.
• Makat ve genital bölgedeki his değişikliğinin sorgulanması ve kaydedilmesi.
• İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarının ultrasonla ölçülmesi.

Mesanede kalan idrarın 200 mL'nin üzerinde olması sendrom olasılığını belirgin biçimde artırır. Ancak bu miktarın düşük çıkması tanıyı dışlamaz; ameliyat edilen hastaların yarısından fazlasında değer 200 mL'nin altındadır. Bu nedenle karar ölçüm sonucuna değil, belirtilere ve MR bulgusuna dayanır.

Kauda Equina Sendromu Tedavisi Nasıl Yapılır?

Bası saptanan hastada tedavi, sinir köklerini rahatlatan acil ameliyattır. Ameliyatta omurun arka kemik kısmı kaldırılarak kanal genişletilir (laminektomi) ve sinire basan disk parçası çıkarılır (diskektomi); planlı yapılan bel fıtığı ameliyatından farkı aciliyetidir. Belirtilerin başlamasından sonraki ilk 48 saat içinde yapılan ameliyatlarda sonuçlar daha iyidir. Sonucu belirleyen en önemli etken ameliyat anındaki hasarın ağırlığı olduğu için tablo ilerlemeden müdahale edilmesi hedeflenir.

Tümör ya da enfeksiyon kaynaklı basıda tedavi nedene göre şekillenir. Tümörlerde ameliyata ışın tedavisi eklenebilir; apselerde ise iltihabın boşaltılmasının yanı sıra uzun süreli antibiyotik tedavisi uygulanır. Ameliyatı çoğunlukla beyin ve sinir cerrahisi uzmanı yapar.

Ameliyat Sonrası İyileşme

Ameliyattan sonra sonda çıkarılır ve hastanın kendiliğinden idrar yapıp yapamadığı kontrol edilir. Mesanede belirgin miktarda idrar kalıyorsa kişiye kendi kendine aralıklı sonda takması öğretilir. Rehabilitasyon programı şunları içerir:

• Nörojenik mesane için sondalama eğitimi ve düzenli kontroller.
• Bağırsak boşaltımını düzenleyen beslenme ve tuvalet programı.
• Bacak gücünü ve yürüyüşü geri kazandıran fizik tedavi.
• Cinsel işlev sorunları için bilgilendirme ve gerekirse uzman desteği.
• Kaygı ve depresyona karşı psikolojik destek.

Belirtilerin bir kısmı ameliyattan sonra da uzun süre devam eder. Bir yıl sonunda hastaların yaklaşık yarısında mesane işlevi tam olarak normale dönmez ve yaklaşık %14'ü sonda kullanmayı sürdürür. Hastaların yarısından biraz fazlası ise bir yıl içinde işine geri döner.

Kauda Equina Sendromundan Korunmak Mümkün mü?

Sendromu tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur; kalıcı hasarı önlemenin en etkili yolu uyarı işaretlerini erken tanımaktır. Bel fıtığı ya da kanal darlığı tanısı olan kişiler, ağrının iki bacağa yayılması veya tuvalet alışkanlığında ani değişiklik gibi işaretleri hekimleriyle önceden konuşmalıdır.

Bu işaretlerden biri ortaya çıktığında, bel ağrısı eski bir sorun olsa bile acil servise başvurmak gerekir. Erken çekilen MR ve zamanında yapılan ameliyatın ardından üroloji ve fizik tedavi birimlerinin birlikte yürüttüğü takip, kalıcı sorunları en aza indirir.