Kontaminasyon (Bulaşma) Nedir? Kontamine Ne Demek?

Kontaminasyon, bir madde veya ortamın istenmeyen yabancı veya zararlı maddelere maruz kalarak kirlenmesi olarak tanımlanır. Özellikle sağlık, gıda, çevre, laboratuvar ve endüstriyel alanlarda oluşan bu kirlenme oldukça risklidir.

Genel olarak değerlendirildiğinde kontaminasyon, ürün, yüzey, su, hava veya herhangi bir ortamda beklenmeyen maddelerin bulunmasıdır. Bu istenmeyen maddeler biyolojik, kimyasal, fiziksel veya radyoaktif kökenli olabilir. Kontaminasyon riskini azaltmak için hijyen kurallarına uyulması gereklidir. Gıda sektöründe ise besinlerin saklama koşullarına uygun olacak şekilde muhafaza edilmesi oldukça önemlidir. 

Kontaminasyon (Bulaşma) Nedir?

Kontaminasyon, saflığını koruması gereken bir ortama ya da maddeye zararlı maddelerin, mikroorganizmaların ya da kimyasalların bulaşmasıdır. Biyolojik, kimyasal veya fiziksel etkenlerin ortama teması bulaş yaratır.

Bu durum maddenin yapısını bozacak kadar risklidir. Zararlı patojenlerin ve kimyasalların insan vücuduna bulaşması, bağışıklık sistemini direkt olarak etkileyebilir.

Bu nedenle de enfeksiyon riskinin azaltılabilmesi adına kontaminasyon risklerinin göz önünde bulundurulması gerekir. Kontaminasyon nedeniyle sağlık alanında riskler oluşabilir, çevresel sorunlar yaşanabilir ve ürünlerin kalitesizleşmesi gibi sonuçlar ortaya çıkabilir. 

Kontamine Ne Demek?

Kontamine, saf veya steril olan bir maddenin; bakteri, virüs, toksin, ağır metal ya da radyoaktif bir atık ile temas ederek kirlenmesi ve kirlenme nedeniyle yapısının bozulmasıdır.

Bir maddenin, gıdanın ya da ortamın kontamine olması halinde enfeksiyon riski artış gösterir. Örneğin bir besinin hijyen kurallarına uygun olmayacak şekilde hazırlanması halinde patojen bakteriler oluşmaya başlar ve bu durum kontamine gıda olarak tanımlanabilir.

Bu durum sadece gıda alanında değil aynı zamanda sağlık alanında ve farklı alanlarda da ortaya çıkabilir. Kişinin vücudunda açık bir yara varsa ve bu yaraya steril olmayan ürünler ile müdahale edildiğinde kontamine gerçekleşir. Kontaminasyon nedeniyle açık yara kolayca enfeksiyon kapar.

Kontaminasyon Türleri Nelerdir?

Kontaminasyon türleri, bulaşmaya neden olan temel kaynağına ve mekanizmasına göre kategorilendirilir. Bulaşmanın türü, ortamda veya vücutta yaratacağı hasarın boyutunu direkt olarak etkiler.

Bu nedenle de bulaşma türüne bağlı olarak farklı tedavi yöntemlerinin uygulanması gerekli olabilir. Kontaminasyon yaşanması halinde kişilere doğru müdahalede bulunabilmek için bu türlerin değerlendirilmesi gerekir. Kontaminasyon türleri şu şekilde sıralanabilir:

Biyolojik Kontaminasyon: Bakteri, virüs, küf, mantar veya parazit gibi canlı mikroorganizmaların organik ya da inorganik maddelere bulaşmasıyla gerçekleşen kontaminasyon türüdür. Özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde bakterilerin hızla üremesi halinde enfeksiyon hastalıkları ortaya çıkar. Bozulmuş ya da tarihi geçmiş gıdaların tüketilmesi, kirli suların içilmesi ve sterilize edilmemiş tıbbi araç gereçlerin kullanımı nedeniyle kişilerde biyolojik kontaminasyon görülebilir. 

Kimyasal Kontaminasyon: İnsan sağlığına zararlı sentetik veya doğal kimyasal maddelerin; gıdalara, havaya veya su kaynaklarına sızması ile karakterize olan kontaminasyon türüdür. Tarımda kullanılan pestisitler, ağır metaller, temizlik maddesi kalıntıları ve plastik kaplardan gıdalara geçen fitalat gibi maddeler nedeniyle kimyasal kontaminasyon oluşabilir. Akut zehirlenmelere yol açabileceği gibi uzun vadede organ yetmezliği gibi ciddi sağlık problemlerine de neden olabilir.

Çapraz Kontaminasyon: Zararlı mikroorganizmaların bir yüzeyden, nesneden veya gıdadan diğerine bulaşması ile ortaya çıkar. Özellikle çiğ gıdalar için kullanılan malzemelerin diğer gıdalar ile temasına bağlı olarak bulaş gerçekleşebilir. Çapraz kontaminasyon genellikle gıda sektöründe oluşan bir tür olarak bilinir. Fakat sağlık alanlarında da bu türe rastlanması mümkündür. Hijyen kurallarına uyulmadan gerçekleşen temaslarda kişiden kişiye hastalık bulaşabilir.

Fiziksel Kontaminasyon: Yabancı cisimlerin gıdalara veya steril maddelere karışması fiziksel kontaminasyondur. Cam, plastik veya metal parçaları buna örnektir. Üretim, paketleme veya hazırlık aşamalarında hijyen kurallarına uyulmamasına bağlı olarak oluşum gösterir. Bu tür maddelerin vücuda alınması, diş kırılmalarına, boğaz bölgesinde yaralanmalara ve doku hasarlarına yol açabilmektedir.

Radyolojik Kontaminasyon: Radyoaktif maddelerin veya ışıma yapan maddelerin havaya, suya, toprağa ya da gıdalara karışması halinde canlı hücrelerin hasar görmesine neden olan türdür. Nükleer tesislerdeki ihmaller veya tıbbi radyoaktif atıklar bu duruma yol açar. Ayrıca endüstriyel sızıntılar da radyolojik kontaminasyon yaratabilir. Radyoaktif maddelere maruz kalmak uzun vadede kanser türlerinin oluşmasına neden olabilecek kadar riskli bir durumdur. 

Kontaminasyon Neden Olur?

Kontaminasyon genellikle çevresel faktörlere ve hijyen kurallarına dikkat edilmemesine bağlı olarak ortaya çıkan bir durumdur. Özellikle kişisel hijyene dikkat edilmemesi kontaminasyonun en temel nedeni olarak bilinir.

Steril olması gereken tıbbi ekipmanların dezenfekte edilmeden tekrar kullanılması halinde de bulaş riski artış gösterir. Endüstriyel atıkların kontrolsüzce doğaya bırakılması, içme suyu kaynaklarının kanalizasyon suları ile temas etmesi gibi çevresel etkenler de bulaş riskini artırır. Kontaminasyon nedenleri ve bulaşma riskini artıran etkenler şu şekilde sıralanabilir:

• Kişisel hijyenin sağlanmaması
• Tıbbi aletlerin yetersiz sterilizasyonu
• Çiğ gıdalarda kullanılan ürünlerin temizlenmeden pişmiş gıdalarda da kullanılması
• İçme ve kullanma sularına atık suların veya ağır metallerin karışması
• Havalandırma sistemlerinin bakımsızlığı nedeniyle mikrop yayılımı

Kontaminasyon Belirtileri Nelerdir?

Kontaminasyon belirtileri, bulaşmanın meydana geldiği ortama, bulaşan etkenin türüne ve vücuda giriş yoluna bağlı olarak farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Kontamine bir gıdanın veya suyun tüketilmesi durumunda genellikle sindirim sistemi problemleri görülür.

Vücuda giren patojenler bağışıklık sistemini uyararak yüksek ateş ve halsizlik gibi belirtilerin görülmesine neden olabilir. Ortaya çıkan belirtilerin şiddeti ise kişinin genel sağlık durumuna bağlı olarak değişkenlik gösterebilir. Kontaminasyon belirtileri şu şekilde bilinir:

• Mide bulantısı
• Kusma
• Karın krampları
• İshal
• Ciltte kızarıklık ve kaşıntı
• Ciltte döküntü
• Yüksek ateş
• Titreme
• Ödem
• Açık yara oluşumu 
• Nefes darlığı
• Öksürük
• Boğazda yanma
• Hırıltılı solunum
• Kas ağrısı 
• Halsizlik

Kontaminasyon Nasıl Teşhis Edilir? Tedavisi Nedir?

Kontaminasyon tanısı için öncelikle kişide ortaya çıkan belirtiler değerlendirilir. Ardından hastalık geçmişi dinlenir ve fiziki muayene yapılır. Hastanın yakın dönemde bulunduğu ortamlar ve tükettiği besinler hakkında da bilgi alınması gerekli olabilir.

Kesin tanı konulabilmesi için ise kan tahlilleri, gaita kültürü ve idrar tahlili talep edilebilir. Bulaşan etkenin cinsine ve hastanın genel durumuna göre kişiye tedavi planlaması gerçekleştirilir. Biyolojik kökenli bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotik tedavisi gerçekleştirilir. Viral durumlarda semptomları hafifletici ilaç tedavilerine başvurulabilir. Sıvı ve elektrolit kaybında damar yoluyla sıvı takviyesi yapılır.