Lenf Kanseri (Lenfoma) Nedir? Belirtileri, Evreleri ve Tedavisi

Lenf Kanseri (Lenfoma) Nedir?

Lenf kanseri, diğer adıyla lenfoma, bağışıklık sisteminin önemli parçalarından biri olan lenfatik sistemde gelişen kanser türlerinden biridir. Lenfatik sistem lenf bezleri, dalak, kemik iliği, timus ve lenf damarlarından oluşur. Bu sistemde görev yapan lenfosit adı verilen beyaz kan hücrelerinin kontrolsüz şekilde çoğalması sonucunda lenfoma gelişebilir.

Lenfoma yalnızca lenf bezlerinde ortaya çıkmaz. Lenfositler vücudun birçok bölgesinde bulunduğu için hastalık dalak, kemik iliği, mide-bağırsak sistemi, cilt veya farklı organları da etkileyebilir. Bu nedenle belirtiler hastalığın bulunduğu bölgeye ve yaygınlığına göre değişiklik gösterebilir.

Lenf kanseri genel olarak Hodgkin lenfoma ve Non-Hodgkin lenfoma olmak üzere iki ana grupta değerlendirilir. Bu iki grup kendi içinde farklı alt tiplere ayrılır ve hastalığın seyri, tedavi yaklaşımı ve takip süreci lenfomanın türüne göre değişebilir.

Lenfoma her yaşta görülebilmekle birlikte bazı türleri genç erişkinlerde, bazıları ise ileri yaşlarda daha sık ortaya çıkabilir. Erken dönemde belirtiler başka hastalıklarla karışabildiği için özellikle uzun süre devam eden ağrısız lenf bezi büyümelerinin değerlendirilmesi önemlidir.

Lenf Kanseri (Lenfoma) Belirtileri Nelerdir?

Lenfomanın en sık görülen belirtilerinden biri ağrısız lenf bezi büyümesidir. Bu büyümeler çoğunlukla boyun, koltuk altı veya kasık bölgesinde fark edilir. Lenf bezleri enfeksiyonlara bağlı olarak da büyüyebileceği için her lenf bezi büyümesi kanser anlamına gelmez. Ancak birkaç hafta boyunca küçülmeyen, giderek büyüyen veya belirgin şekilde sertleşen lenf bezlerinin değerlendirilmesi gerekir.

Lenf kanserinde görülebilecek diğer belirtiler arasında açıklanamayan ateş, gece terlemesi ve istemsiz kilo kaybı bulunur. Bu belirtiler özellikle birlikte görüldüğünde klinik açıdan önem taşır. Yoğun gece terlemeleri kişinin kıyafetlerini veya çarşafını değiştirmesine neden olacak kadar belirgin olabilir.

Hastalığa eşlik edebilecek diğer belirtiler şunlardır:

• Sürekli veya açıklanamayan halsizlik
• İştah kaybı
• Ciltte kaşıntı
• Karında şişkinlik veya dolgunluk
• Sık enfeksiyon geçirme
• Nefes darlığı veya öksürük
• Göğüste baskı veya rahatsızlık hissi

Göğüs boşluğundaki lenf bezleri büyüdüğünde nefes darlığı veya öksürük gelişebilir. Karın içerisindeki lenf bezleri veya dalak etkilendiğinde ise karında şişlik, erken doyma veya ağrı görülebilir. Belirtilerin türü ve şiddeti her hastada aynı olmayabilir.

Lenf Kanseri (Lenfoma) Evreleri Nelerdir?

Lenf kanserinde evreleme, hastalığın vücutta hangi bölgeleri tuttuğunu, lenf bezleriyle sınırlı olup olmadığını ve lenfatik sistem dışındaki organlara yayılım gösterip göstermediğini anlamak için yapılır. Evreleme, tedavi planının oluşturulmasında önemli bir basamaktır ancak tek başına hastalığın seyri hakkında kesin bilgi vermez. Lenfomanın alt tipi, hücresel özellikleri, hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve tedaviye verilen yanıt da değerlendirmeye dahil edilir.

Lenfomada genel olarak Evre 1, Evre 2, Evre 3 ve Evre 4 olmak üzere dört ana evre bulunur. Bazı sınıflandırmalarda bu evrelere ek olarak hastanın ateş, gece terlemesi ve açıklanamayan kilo kaybı gibi sistemik belirtilerinin bulunup bulunmadığını göstermek için ek harfler de kullanılabilir.

Evre 1 Lenfoma

Evre 1 lenfomada hastalık genellikle tek bir lenf bezi bölgesiyle sınırlıdır. Örneğin yalnızca boyun bölgesindeki veya yalnızca koltuk altındaki bir lenf bezi grubunun etkilenmesi bu evre kapsamında değerlendirilebilir. Bazı durumlarda lenf sistemi dışında tek ve sınırlı bir organ ya da doku alanının tutulması da erken evre hastalık olarak sınıflandırılabilir.

Bu evrede hastalık daha sınırlı bir alanda bulunduğu için tedavi planlamasında lenfomanın alt tipi ve biyolojik özellikleri özellikle önem taşır. Ancak “erken evre” ifadesi her lenfoma türünde aynı tedavi yaklaşımının uygulanacağı anlamına gelmez.

Evre 2 Lenfoma

Evre 2 lenfomada iki veya daha fazla lenf bezi bölgesi etkilenmiştir ancak bu bölgelerin tamamı diyaframın aynı tarafında yer alır. Diyafram, göğüs boşluğu ile karın boşluğunu birbirinden ayıran kas yapısıdır.

Örneğin hem boyun hem de göğüs bölgesindeki lenf bezlerinin tutulması ancak karın ve kasık bölgelerinde hastalık bulunmaması Evre 2 kapsamında değerlendirilebilir. Bazı hastalarda lenf bezlerine komşu bir doku veya organ da sınırlı şekilde etkilenebilir.

Evre 2 hastalıkta yalnızca tutulan lenf bezi sayısına değil, lenf bezlerinin büyüklüğüne, yerleşimine ve lenfomanın alt tipine de bakılır. Bu nedenle aynı evrede bulunan iki hastanın tedavi planı birbirinden farklı olabilir.

Evre 3 Lenfoma

Evre 3 lenfomada diyaframın hem üstünde hem de altında bulunan lenf bezi bölgeleri etkilenmiştir. Örneğin boyun veya göğüs bölgesindeki lenf bezleriyle birlikte karın veya kasık bölgesindeki lenf bezlerinin tutulması bu gruba girebilir.

Dalak tutulumu da bazı evreleme sistemlerinde bu aşamada görülebilir. Hastalık vücudun daha geniş bir bölümündeki lenfatik yapılara yayılmış olsa da tedavi seçenekleri lenfomanın türüne ve kişinin genel durumuna göre planlanır.

Evre 3 lenfomada gece terlemesi, ateş, kilo kaybı veya halsizlik gibi genel belirtiler daha belirgin olabilir ancak bu belirtilerin bulunması zorunlu değildir. Bazı hastalarda hastalık ileri evrede olmasına rağmen belirti daha sınırlı olabilir.

Evre 4 Lenfoma

Evre 4 lenfoma, hastalığın lenf bezlerinin dışında kemik iliği, karaciğer, akciğer veya başka organları daha yaygın şekilde etkilediği evredir. Bu durum, lenfomanın lenfatik sistem dışındaki dokularda da bulunduğunu gösterir.

Evre 4 ifadesi hastalığın mutlaka tedavi edilemeyeceği anlamına gelmez. Özellikle lenfomalarda evre kavramı, birçok solid kanserdeki evreleme yaklaşımından farklı değerlendirilebilir. Bazı ileri evre lenfomalar tedaviye oldukça iyi yanıt verebilirken, bazı daha sınırlı evre hastalıklar biyolojik özelliklerine bağlı olarak daha farklı seyredebilir.

Bu nedenle lenfomada yalnızca “hangi evrede?” sorusu değil, “hangi lenfoma alt tipi?”, “hastalık ne kadar hızlı ilerliyor?” ve “tedaviye nasıl yanıt veriyor?” gibi sorular da önemlidir. Evreleme sürecinde fizik muayene, görüntüleme yöntemleri, kan testleri ve gerekli durumlarda kemik iliği değerlendirmesi birlikte kullanılabilir.

Lenf Kanseri (Lenfoma) Türleri Nelerdir?

Lenf kanseri tek bir hastalık değildir. Lenfosit adı verilen bağışıklık sistemi hücrelerinden gelişen çok sayıda farklı lenfoma alt tipi bulunur. Lenfomalar temel olarak Hodgkin lenfoma ve Non-Hodgkin lenfoma olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bu iki grup kendi içinde hücrenin kökenine, mikroskobik özelliklerine, moleküler yapısına ve hastalığın ilerleme hızına göre çeşitli alt tiplere ayrılır.

Lenfoma türünün doğru belirlenmesi son derece önemlidir çünkü bazı lenfomalar yavaş ilerlerken bazıları daha hızlı seyredebilir. Aynı şekilde kullanılan tedavi yöntemleri, tedavi süresi ve takip planı da lenfomanın alt tipine göre önemli ölçüde değişebilir.

Hodgkin Lenfoma

Hodgkin lenfoma, mikroskobik incelemede Reed-Sternberg hücreleri olarak adlandırılan karakteristik hücrelerin görülmesiyle tanımlanan bir lenfoma türüdür. Hastalık çoğu zaman boyun, göğüs veya koltuk altındaki lenf bezlerinde başlayabilir ve lenfatik sistem içerisinde belirli bir düzende ilerleyebilir.

Hodgkin lenfoma özellikle genç erişkinlerde görülebilmekle birlikte ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir. Ağrısız lenf bezi büyümesi, gece terlemesi, açıklanamayan ateş ve kilo kaybı gibi belirtiler görülebilir.

Hodgkin lenfoma kendi içinde de alt gruplara ayrılır. En geniş grubu klasik Hodgkin lenfoma oluşturur. Bunun yanında daha farklı hücresel özelliklere sahip alt tipler de bulunur. Tedavi planı hastalığın evresine, hastalığın yaygınlığına, kişinin yaşına ve genel durumuna göre belirlenir.

Non-Hodgkin Lenfoma

Non-Hodgkin lenfoma, tek bir hastalıktan ziyade çok sayıda farklı lenfoma türünü kapsayan geniş bir gruptur. Bu lenfomalar B lenfositlerinden veya T lenfositlerinden gelişebilir. Daha nadir olarak farklı bağışıklık hücresi gruplarından kaynaklanan alt tipler de görülebilir.

Non-Hodgkin lenfomaların önemli özelliklerinden biri seyirlerinin birbirinden oldukça farklı olabilmesidir. Bazı türleri yıllar boyunca yavaş ilerleyebilirken bazıları haftalar veya aylar içerisinde hızlı şekilde büyüyebilir. Bu nedenle hastalığın yalnızca “Non-Hodgkin lenfoma” olarak tanımlanması yeterli değildir; alt tipin patolojik ve moleküler incelemelerle belirlenmesi gerekir.

B Hücreli Lenfomalar

Non-Hodgkin lenfomaların büyük bir bölümü B hücrelerinden kaynaklanır. B hücreli lenfomalar kendi içerisinde çok sayıda alt tipe ayrılır. Diffüz büyük B hücreli lenfoma, daha hızlı seyreden lenfoma türlerinden biridir. Lenf bezlerinde kısa sürede belirgin büyüme görülebilir ve tedavinin geciktirilmemesi önemlidir.

Foliküler lenfoma ise genellikle daha yavaş ilerleyen lenfoma türlerinden biridir. Bazı hastalarda uzun süre belirgin bir şikâyet oluşturmadan seyredebilir. Bu nedenle bazı durumlarda hemen tedavi yerine düzenli takip tercih edilebilir.

Bunların dışında mantle hücreli lenfoma, marjinal zon lenfoma ve Burkitt lenfoma gibi farklı B hücreli lenfoma türleri de bulunur. Her birinin biyolojik davranışı ve tedavi yaklaşımı birbirinden farklı olabilir.

T Hücreli Lenfomalar

T hücreli lenfomalar, bağışıklık sisteminin T lenfositlerinden gelişen daha nadir lenfoma türleridir. Bu grupta periferik T hücreli lenfomalar, kutanöz T hücreli lenfomalar ve farklı alt tipler yer alabilir.

Bazı T hücreli lenfomalar lenf bezlerini etkilerken bazıları ciltte döküntü, kızarıklık veya plak benzeri belirtilerle ortaya çıkabilir. Hastalığın davranışı alt tipe göre önemli ölçüde değişebildiği için kesin tanı patolojik incelemeyle konur.

Yavaş Seyirli ve Hızlı Seyirli Lenfomalar

Lenfomalar klinik davranışlarına göre indolent yani yavaş seyirli ve agresif yani hızlı seyirli şeklinde de sınıflandırılabilir. Yavaş seyirli lenfomalarda hastalık uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Bazı hastalarda tanı konmasına rağmen hemen tedavi başlanması gerekmeyebilir ve düzenli kontrollerle aktif izlem yapılabilir.

Hızlı seyirli lenfomalarda ise hücreler daha hızlı çoğalır ve lenf bezleri kısa sürede büyüyebilir. Bu türlerde tedavinin daha erken başlanması gerekebilir. Bununla birlikte hızlı seyreden bazı lenfoma türleri tedaviye oldukça duyarlı olabilir.

Bu nedenle lenf kanseri türleri değerlendirilirken yalnızca Hodgkin veya Non-Hodgkin ayrımı yapmak yeterli değildir. Lenfomanın hangi hücreden kaynaklandığı, alt tipi, ilerleme hızı, evresi ve moleküler özellikleri birlikte değerlendirilerek kişiye özgü tedavi planı oluşturulur.

Lenf Kanseri (Lenfoma) Neden Olur?

Lenfomanın kesin nedeni çoğu hastada tam olarak belirlenemez. Hastalığın, lenfositlerde meydana gelen genetik değişiklikler sonucunda hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla geliştiği bilinmektedir. Bu hücreler normal yaşam döngülerini kaybederek birikmeye başlayabilir ve lenf bezlerinin büyümesine neden olabilir.

Bazı faktörlerin lenfoma gelişme riskini artırabileceği düşünülür. Bunlar arasında bağışıklık sisteminin baskılandığı durumlar, bazı viral veya bakteriyel enfeksiyonlar ve belirli otoimmün hastalıklar yer alabilir.

Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların uzun süre kullanılması veya organ nakli sonrasında bağışıklığın baskılanması bazı lenfoma türleri açısından risk oluşturabilir. Bazı enfeksiyon etkenlerinin de belirli lenfoma alt tipleriyle ilişkisi gösterilmiştir.

Yaş da bazı lenfoma türleri açısından önemli bir faktördür. Bununla birlikte herhangi bir risk faktörü bulunmayan kişilerde de lenfoma gelişebilir. Bu nedenle risk faktörlerinin bulunması hastalığın mutlaka ortaya çıkacağı anlamına gelmez.

Lenf Kanseri (Lenfoma) Nasıl Teşhis Edilir?

Lenfoma tanısı ayrıntılı tıbbi öykü, fizik muayene, laboratuvar testleri, görüntüleme yöntemleri ve özellikle biyopsi ile konur. Muayenede boyun, koltuk altı ve kasık bölgelerindeki lenf bezleri değerlendirilir, dalak veya karaciğerde büyüme olup olmadığı da araştırılabilir.

Kan testlerinde tam kan sayımı, karaciğer ve böbrek fonksiyonları ile bazı biyokimyasal değerler incelenebilir. Bu testler tek başına lenfoma tanısı koydurmaz ancak hastalığın genel etkilerini değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Görüntüleme sürecinde bilgisayarlı tomografi, PET-BT veya gerekli görülen diğer yöntemlerden yararlanılabilir. Bu incelemeler lenf bezlerinin hangi bölgelerde büyüdüğünü ve hastalığın yaygınlığını değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.

Kesin tanı için genellikle büyümüş lenf bezinden doku örneği alınır. Lenf bezi biyopsisi, lenfomanın türünü ve alt tipini belirlemeye yardımcı olan temel yöntemlerden biridir. Patolojik ve immünohistokimyasal incelemeler sonrasında hastalığın özellikleri daha ayrıntılı şekilde ortaya konabilir.

Bazı hastalarda kemik iliği tutulumu açısından kemik iliği biyopsisi veya ek moleküler testler de uygulanabilir. Tanı sonrasında evreleme yapılarak tedavi planı oluşturulur.

Lenf Kanseri (Lenfoma) Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Lenfoma tedavisi hastalığın türüne, alt tipine, evresine, yaygınlığına, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre planlanır. Bu nedenle her lenfoma hastasına aynı tedavi uygulanmaz.

Kemoterapi, birçok lenfoma türünde kullanılan temel tedavi yöntemlerinden biridir. Birden fazla ilacın birlikte kullanıldığı farklı kemoterapi protokolleri hastalığın özelliklerine göre tercih edilebilir.

İmmünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler, bazı lenfoma türlerinde kanser hücrelerinin belirli özelliklerini hedeflemeyi veya bağışıklık sisteminin kanser hücreleriyle mücadele etmesini desteklemeyi amaçlar. Özellikle bazı B hücreli lenfomalarda hedefe yönelik ilaçlardan yararlanılabilir.

Radyoterapi, sınırlı bölgede bulunan bazı lenfoma türlerinde tek başına veya sistemik tedavilerle birlikte uygulanabilir. Tedavi alanı ve dozu hastalığın bulunduğu bölgeye göre belirlenir.

Bazı yavaş ilerleyen lenfoma türlerinde hastalık belirti oluşturmuyor ve düşük aktivite gösteriyorsa hemen tedavi başlamak yerine düzenli takip tercih edilebilir. Bu yaklaşım “aktif izlem” olarak adlandırılabilir.

Hastalığın tekrarladığı veya standart tedavilere yeterli yanıt vermediği bazı durumlarda yüksek doz tedaviler ve kök hücre nakli gündeme gelebilir. Belirli lenfoma alt tiplerinde hücresel tedaviler de değerlendirilebilir.

Lenfoma tedavisinde amaç yalnızca hastalığı kontrol altına almak değil, tedavinin yan etkilerini yönetmek ve kişinin yaşam kalitesini mümkün olduğunca korumaktır. Bu nedenle tedavi süreci hematoloji, medikal onkoloji, radyasyon onkolojisi ve gerekli diğer branşların birlikte değerlendirmesiyle planlanabilir.