Lipoprotein A Nedir? Lipoprotein A Neden Yükselir?

Lipoprotein A Nedir?

Lipoprotein(a), kısaca Lp(a), kanda bulunan ve yapısal olarak LDL kolesterole benzeyen bir lipoprotein türüdür. LDL parçacığına ek olarak apolipoprotein(a) adı verilen özel bir protein içerir. Bu farklı yapı, Lp(a)’nın damar sağlığı üzerindeki etkilerinin klasik LDL kolesterolden kısmen farklı değerlendirilmesine neden olur.

Lp(a) düzeyi büyük ölçüde genetik olarak belirlenir. Bu nedenle beslenme, egzersiz veya kilo değişiklikleri Lp(a) seviyesinde LDL kolesterol kadar belirgin değişiklik oluşturmayabilir. Bir kişide Lp(a) yüksekliği varsa aile bireylerinde de benzer bir durum görülebilir.

Yüksek Lipoprotein(a) düzeyleri, damar duvarında aterosklerotik plak oluşumu ile ilişkili olabilir ve kalp krizi, inme, periferik damar hastalığı gibi kardiyovasküler hastalıklar açısından ek bir risk faktörü olarak değerlendirilebilir. Ayrıca yüksek Lp(a) düzeyi, aort kapağında kireçlenme ve aort darlığı gelişimiyle de ilişkilendirilmiştir.

Lp(a) genellikle özel bir kan testiyle ölçülür ve standart kolesterol panelinde her zaman yer almaz. Ölçüm sonucu tek başına değerlendirilmemeli; LDL kolesterol, HDL kolesterol, trigliserid, tansiyon, diyabet, sigara kullanımı, yaş ve aile öyküsü gibi diğer kardiyovasküler risk faktörleriyle birlikte yorumlanmalıdır.

Lp(a) düzeyi yaşam boyunca genellikle nispeten sabit kaldığı için birçok kişide bir kez ölçüm yeterli olabilir. Ancak ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı öyküsü, açıklanamayan kardiyovasküler hastalık veya çok yüksek kolesterol değerleri varsa Lp(a) ölçümü özellikle önem kazanabilir.

Lipoprotein A Vücutta Ne İşe Yarar?

Lipoprotein(a), yani Lp(a), kandaki yağların ve kolesterolün taşınmasında görev alan lipoprotein parçacıklarından biridir. Yapısal olarak LDL kolesterole benzer ancak LDL’den farklı olarak üzerinde apolipoprotein(a) adı verilen ek bir protein bulunur. Bu özel yapı, Lp(a)’nın hem kolesterol taşınması hem de damar duvarı ve pıhtılaşma sistemiyle ilişkili bazı süreçlerde rol oynayabilmesine neden olur.

Lp(a)’nın vücuttaki fizyolojik görevi tam olarak açıklığa kavuşmuş değildir. Doku onarımı, yara iyileşmesi ve bazı hücresel süreçlerde rol oynayabileceği düşünülmektedir. Ancak günlük yaşam için belirli bir Lp(a) düzeyinin mutlaka gerekli olduğuna dair net bir eşik bulunmaz.

Asıl önemli nokta, Lp(a) seviyesinin yüksek olmasıdır. Yüksek Lp(a), damar duvarında kolesterol birikimini kolaylaştırabilir ve aterosklerotik plak oluşumuna katkıda bulunabilir. Ayrıca yapısındaki apolipoprotein(a) nedeniyle pıhtılaşma ve fibrin yıkımıyla ilişkili mekanizmaları da etkileyebilir. Bu nedenle yüksek Lp(a) düzeyi kalp-damar hastalıkları açısından bağımsız bir risk faktörü olarak kabul edilir.

Lp(a) düzeyi büyük ölçüde genetik olduğu için kişinin beslenme veya egzersiz alışkanlıklarından LDL kadar etkilenmez. Bu nedenle Lp(a) yüksekliği saptandığında yalnızca Lp(a) değerine değil, LDL kolesterol, tansiyon, kan şekeri, sigara kullanımı ve aile öyküsü gibi diğer kardiyovasküler risk faktörlerine de birlikte bakılır.

Lipoprotein A Neden Yükselir?

Lipoprotein A yüksekliği, LPA genindeki varyasyonlar ve genetik yatkınlık nedeniyle oluşur. Yaşam tarzı, diyet veya fiziksel aktivite gibi çevresel faktörler bu proteinin kan seviyelerinde belirgin bir değişime yol açmasa da etkili olabilir.

Bununla birlikte bazı klinik durumlar da kandaki seviyelerin artmasına neden olabilir. Fakat vakaların yaklaşık %90'ında temel neden genetik aktarımdır. Lipoprotein A yüksekliğine yol açan etkenler şu şekildedir:

• Erken menopoz
• Genetik yatkınlık
• Hipotiroidi
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Nefrotik sendrom

Lipoprotein A Yüksekliği Belirtileri Nelerdir?

Lipoprotein A yüksekliği, genellikle belirti göstermez. Fakat bu değerin yüksek olması damar tıkanıklığı gibi problemlere neden olur. Bu problemlerin oluşması halinde ise bazı belirtiler ortaya çıkar. Bazı hastalarda hiçbir belirti görülmez ve değerin yüksek olduğu kan tahlili sonucunda görülür. Lipoprotein A seviyesinin yükselmesi halinde ortaya çıkabilecek bazı belirtiler ise şu şekilde değerlendirilebilir:

• Efor sarf edildiğinde göğüs ağrısı
• Çabuk yorulma
• Nefes darlığı
• Geçici görme kaybı
• Geçici konuşma kaybı
• Bacak ağrısı
• Bacak krampı
• İnme
• Erken yaşta kalp krizi

Lipoprotein A Normal Değerleri Kaç Olmalı?

Lipoprotein A seviyesi, sağlıklı bireylerde genel olarak 30 mg/dL (veya 75 nmol/L) değerinin altında olmalıdır. Kandaki bu seviye 30 mg/dL'nin altına düştüğünde hastalık riski de düşüktür. Ölçülen değerin 30 ile 50 mg/dL (75–125 nmol/L) arasına çıkması sınırda veya orta derece risk olarak değerlendirilir. Bu gibi durumlarda diğer kardiyovasküler faktörlerinin de değerlendirilmesi oldukça önemlidir.

Ölçüm sonucunun 50 mg/dL (125 nmol/L) ve üzerine çıkması ise kişinin yüksek risk grubunda olduğunu gösterir. Hastanın damar sağlığını korumak için kolesterol düşürücü tedaviler uygulanması gerekli olabilir. 

Lipoprotein A Yüksekliğinin Zararları Nelerdir?

Lipoprotein A değerlerinin yüksek olması, damar duvarlarında kolesterol birikimine neden olur. Aynı zamanda iltihaplanmaya yol açarak kişilerin erken yaşta kardiyovasküler hastalıklara yakalanma riskini de artırır.

Değerin yükselmesi, kanda pıhtılaşmaya neden olabilir ve damar tıkanıklığına yol açar. Özellikle yüksek tansiyon hastalarının ya da şeker hastalarının lipoprotein A değerinin yükselmesi, hayati risk oluşturabilir. İlerleyen dönemlerde lipoprotein A yüksekliği, organ hasarına neden olabilir. Olası riskler ve zararlar şu şekildedir:

• Damar sertleşmesi
• Kan pıhtılaşması
• Koroner arter hastalığı
• Aort kapak stenozu
• İnme (felç)
• Periferik arter hastalığı

Lipoprotein A Testi Nasıl Yapılır?

Lipoprotein A testi, kolda bulunan toplardamarlardan kan örneği alınması ile gerçekleştirilir. Alınan kan örneği laboratuvar ortamında analiz edilir. Kan örneği santrifüj edilerek ayrıştırılır ve tahlil sonuçlanır. Test hızlı ve ağrısız bir şekilde yapılır.

Test esnasında kişiler sadece iğneden kaynaklı hafif bir acı hissedebilir. İşlem öncesinde kişinin 8-12 saat aç olması önerilir. Bunun haricinde ise işlemden önce dikkat edilmesi gereken bir durum yoktur. 

Lipoprotein A Yüksekliği Tedavisi Nedir?

Lipoprotein A yüksekliğinin tedavisi için damar tıkanıklığını önleyecek yöntemlere başvurulur. Değerlerin düşmesi için uygulanabilecek herhangi bir ilaç tedavisi yoktur. Öncelikli olarak kişinin LDL (kötü huylu kolesterol) değerlerinin düşürülmesi hedeflenir.

Aynı zamanda kan basıncı ve kan şekeri gibi diğer risk faktörleri değerlendirilmelidir. Kişinin kan basıncını ve kan şekerini dengeleyecek tedavi yöntemlerinin planlanması gereklidir.