Lizozom Nedir? Lizozom Görevleri Nelerdir?

Lizozom Nedir?

Lizozom, sadece insanlarda değil birçok canlıda bulunan ve hücrelerin düzenlenmesini sağlayan önemli bir yapıdır. Vücuttaki bütün çekirdekli hücrelerde lizozom yer alır. Lizozom nedir sorusuna, kısaca; lizozom, hücre içi sindirimden ve hücrelerin savunma sisteminden sorumludur. Bu süreçte besinlerin ve maddelerin parçalanmasını daha sonrasında da parçalanan maddelerin geri dönüşümünü gerçekleştiren bir organeldir, yanıtını vermek mümkündür. 

Yapılan araştırmalara göre lizozom, homojen olmayan bir yapı olarak tanımlanır. İçerisinde yaklaşık olarak on iki farklı enzim yer aldığı bilinir. Asidik bir yapıya sahiptir ve golgi aygıtına yakın bir noktada konumlanmıştır.

Lizozomun Görevleri

Lizozom genel olarak sindirimden sorumludur. Fakat görevleri bu kadar ile sınırlı değildir. Lizozomun görevleri arasında şu maddeler yer alır:

• Vücutta yeni hücrelerin oluşabilmesini sağlar.
• Virüslerin vücuda girmesini engeller.
• Yaşlanmış ya da hasarlı hücreleri yok eder.
• Hücrenin dış etkenlerden korunmasını sağlar.
• Hücreleri yeniler.
• Bağışıklık sistemindeki hücreleri güçlendirir.
• Sentezleme yapar.
• Bakterileri parçalar.
• Hücre içerisindeki ve hücreler arasındaki dengenin kurulmasını sağlar.
• Hücresel homeostazı korur.
• Yaşlanma üzerinde de bazı etkileri olduğu bilinir.

Lizozom ile İlgili Hastalıklar Nelerdir?

Lizozom, bazı hastalık türleri ile direkt olarak bağlantılıdır. Lizozomun işlevini yitirmesi halinde ya da hasar görmesine bağlı olarak kişinin sindirim sisteminde de sorunlar ortaya çıkar. Bu nedenle de tay sachs hastalığı gibi bazı hastalık türleri meydana gelebilir.

Tay sachs hastalığına bağlı olarak kişilerde görme kaybı ya da kas geriliği ortaya çıkar. Özellikle yenidoğan bebeklerde bu hastalığın görülmesi, ciddi sağlık sorunlarına neden olur ve ölüm riskinde de artış meydana gelir. Lizozom, doğuştan hasarlı olabilir ya da yeterli çalışamaz. Bu nedenle de bebeklik döneminden itibaren kişilerde farklı hastalık türleri görülme riski vardır.

Lizozom ile ilgili hastalıklar, kişinin hem sindirim sistemini hem de bağışıklık sistemini direkt olarak etkiler. Bu hastalık türlerinin erken teşhis edilmesi, kişinin yaşam kalitesinin artırılmasını sağlar. Fakat ilerleyen süreçlerde, kişinin sağlık problemleri artış gösterir ve günlük hayatı dahi olumsuz yönde etkileyecek problemler ortaya çıkar.

Gaucher hastalığı, lizozom nedeni ile ortaya çıkabilecek olan diğer bir hastalık türü olarak bilinir. Bu hastalıkta ise dalak büyümesi gibi belirtilerin ortaya çıktığı bilinir. Büyüme sadece dalak ile sınırlı kalmayıp, diğer organlarda da görülebilir. Özellikle karaciğer, bu süreçten en çok etkilenen organ olarak bilinir. Karaciğer büyümesi ortaya çıkma ihtimali yüksektir ve kişilerde karaciğer yetmezliği başlayabilir. Bu gibi durumlarda ise organ nakli gereklidir.

Her hastalık türünde farklı belirtiler ortaya çıkar ve farklı organlar etkilenir. Fakat genel olarak değerlendirildiğinde, bu hastalıklar kişinin bazı organlarını daha fazla etkiler. Lizozom hastalıkları nedeniyle kişilerde ortaya çıkabilecek genel belirtiler şu şekilde sıralanabilir:

• Kaslarda zayıflık
• Kalp yetmezliği
• Görme kaybı
• Anemi 
• Kronik yorgunluk ve halsizlik
• Dalak büyümesi 
• İç kanama
• Karaciğer büyümesi
• Kemik ağrısı
• Kemik erimesi 

Lizozom Hastalıkları Tedavi Edilebilir mi?

Lizozoma bağlı olarak ortaya çıkan hastalıklar genellikle genetik hastalık türleri olarak bilinir. Genetik hastalık türlerinin ise kesin bir tedavisi yoktur. Fakat kişide ortaya çıkan belirtilerin hafifletilmesi için ya da hastalığın ilerlememesi için bazı tedavi yöntemlerine başvurulması mümkündür.

Bu hastalıklar, baz enzimlerin eksik olmasına bağlı olarak ortaya çıkar. Bu nedenle de hastalığın türüne göre, kişide hangi enzimin eksik olduğu teşhis edilir. Kişideki eksik enzimin damar yolu ile verilmesi mümkündür. Böylelikle hastalık tamamen ortadan kalkmasa da belirtiler hafifletilir.

Gen tedavisi ile de bazı genetik hastalık türlerinin yüksek oranda tedavi edilme imkanı vardır. Bu tedavi yönteminde de hastalık tamamen iyileşmez ama kişinin yaşam kalitesinde artış meydana gelir. Bu tedavi yöntemlerinin haricinde ise kişinin hücrelerinde biriken zararlı maddelerin temizlenmesi ile belirtiler hafifletilebilir. 

Kişilere kemik iliği nakli ya da kök hücre nakli de bu süreçte önerilebilir. Hastalık türüne bağlı olarak ise fizik tedavi gibi destekleyici uygulamalara da başvurulabilir. Gerekli durumlarda ise solunum desteği sağlanır. Bu tedavi yöntemleri genellikle kişinin günlük hayatını kolaylaştırır, belirtileri hafifletir ve uzun süreli çözüm sunar. Fakat tedavinin ömür boyu devam etmesi gerekir. Tedavinin yarım bırakılması halinde ise hastalığın belirtileri tekrar şiddetlenebilir. Bu hastalıklarda erken teşhis oldukça önemlidir.

Lizozomun Özellikleri Nelerdir?

Lizozom, enzim sayısı en yüksek olan organeller arasında yer alır. Aynı zamanda asidik ortamda bulunur ve asidik olmayan ortamlarda ise aktif olmasa bile işlevini yerine getirmeye çalışır. Parçalayıcı özelliğe sahip olduğu için hücrelerin sindiriminden görevlidir. İntihar kesecikleri olarak da adlandırılan lizozom, yaşlı hücreleri yok ederken genç hücrelerin ise zarar görmesini önler.

Kendi kendini yok edebilen bir yapıya sahiptir. Otolitik aktivite olarak tanımlanan bu durum, zararlı enzimlerin giriş yapması ile birlikte devreye girer. Zararlı enzimlerin kişinin sağlığına zarar vermesini önlemek için lizozom, kendi kendini yok eder. Böylelikle hem sindirim sağlığını hem de bağışıklık sistemini korur.