Menisküs Nedir? Menisküs Yırtığı Belirtileri Nelerdir?

aşta dizlerini aktif olarak kullanan sporcular olmak üzere pek çok insan hayatının bir döneminde menisküs yırtığı sorunu ile karşılaşabilir. Menisküs yırtığı, dizin kuvvetli bir şekilde bükülmesi, kırılması veya darbe alması sonucu dizdeki menisküs kıkırdağının yırtılmasıdır. En yaygın menisküs yırtığı belirtileri arasında yırtık oluşan dizde ödem, hareket ederken şiddetlenen ağrı, eklemlerde kilitlenme ve topallama yer alır.

Başta dizlerini aktif olarak kullanan sporcular olmak üzere pek çok insan hayatının bir döneminde menisküs yırtığı sorunu ile karşılaşabilir. Menisküs yırtığı, dizin kuvvetli bir şekilde bükülmesi, kırılması veya darbe alması sonucu dizdeki menisküs kıkırdağının yırtılmasıdır. En yaygın menisküs yırtığı belirtileri arasında yırtık oluşan dizde ödem, hareket ederken şiddetlenen ağrı, eklemlerde kilitlenme ve topallama yer alır. 

Menisküs, kaval kemiği ile uyluk kemiği arasında yer alan sert ve kauçuksu kıkırdaktan yapılmış C şeklinde bir parçadır. Aynı zamanda bir yastık görevi gören menisküs, dize gelen yükleri dağıtmakla görevli olduğu için dizi korur ve dizin rahat hareket etmesini sağlar. Ancak dize verilen ağırlık sonucu dizin bükülmesi ve özellikle sporcuların aldıkları darbe sonucunda yırtılan menisküs, menisküs yırtığını meydana getirebilir. Dizlere baskı uygulamamak, ani harekette bulunmamak ve spor yaparken dikkat etmek menisküs yırtıklarının önüne geçebilir.

Menisküs Yırtığı Nedir?

Menisküs yırtığı, dizde şok emici görevi gören C şeklinde bir kıkırdak yastığı olan menisküslerin diz yaralanmaları, dizlerin bükülmesi ve ani hareket sonucunda yırtılmasıdır. En belirgin semptomları ise dizde ağrı, hareket kısıtlılığı, eklemlerde kilitlenme ve topallamadır.

Menisküsler iki dizde bulunan şekli hilali andıran, temel görevi uyluk ve kaval kemiği arasında adeta bir yastık görevi görerek sürtünmeyi en aza indirmek olan kıkırdak dokudan oluşan yapılardır. Menisküsler iç ve dış olmak üzere ikiye ayrılır. Dizler vücudun en hareketli eklemlerinden birisi olduğu için menisküs yaralanmalarına sık rastlanır. Menisküs yırtıkları yaşla birlikte görülebildiği gibi travmatik menisküs yırtıkları da görülebilir.

Özellikle sporcular gibi hareketli bir yaşam süren kişilerde menisküs yırtığı daha çok görülen ortopedik bir sağlık sorunudur. Menisküs yırtığı dizde bulunan kıkırdak yapının hasar görmesi durumudur. Normal şartlarda menisküs dokuları elastik bir yapıdadır ve belli miktarda yükü taşıyabilirler. Ancak menisküse fazla yük binmesi halinde menisküs yırtığı oluşabilir.

Menisküs yırtıklarının genellikle ani bir hareket neticesinde geliştiği görülür. Ayak sabit dururken üst vücudun ani olarak döndüğü hareketler, dize binen yükü arttırabilir. Buna ek olarak, otururken ani şekilde kalkmak ya da hızlı bir şekilde yere eğilme hareketi yapmak da menisküs yırtığına neden olabilir.

Menisküs Yırtığı Neden Olur?

Diz yaralanmaları, sporcuların aldığı şiddetli darbeler, dizlerin bükülmesi veya ani hareketlerde bulunmak menisküs yırtıklarına neden olur. Yaşın ilerlemesi ve genetik faktör de menisküs yırtığına yol açabilir.

Menisküs yırtığına yol açan nedenler şöyledir:

• Diz yaralanmaları
• Sporcuların aldığı şiddetli darbeler
• Dizlerin bükülmesi
• Ani hareketlerde bulunmak

Diz ekleminde iç ve dış menisküs olmak üzere iki adet menisküsün yer alır. Kıkırdak yapısında olan menisküsün görevi yük absorsiyonu ve eklem uyumunu sağlamaktır. Menisküs yaralanmaları genç hasta grubunda travmatik nedenlerden dolayı sıkça görülmekteyken daha ileri yaşlarda menisküs kalitesindeki azalma nedeni travmatik olmadan da oluşabilir.

Muayenesi yapılan hastalarda menisküs ve beraberinde ek yaralanma varsa bunu tespit etmek amacıyla MRI tetkiki istenebilir. Menisküs yaralanmalarının tedavisi yırtığın yeri, yırtığın tipi, derecesi ve hastanın aktivite düzeyiyle ilişkilidir. Konservatif yöntemler içerisinde istirahat ve buz terapisi bulunur.

Menisküs Yırtığı Belirtileri Nelerdir?

Menisküs yırtığının başlıca belirtileri arasında menisküs yırtığının görüldüğü dizde ağrı, ödem, hareketin kısıtlanması, dizden gelen patlama sesi, eklemlerde kilitlenme ve sağlıklı yürüyememe yer alır.

Menisküs yırtığı belirtileri arasında şunlar yer alır:

• Dizden gelen patlama sesi
• Menisküs yırtığı oluşan dizde ödem
• Hareket sırasında artan dinlenirken azalan bir ağrı
• Dizi uzatmak veya çekmek gibi hareketleri yaparken zorlanma
• Hasarın derecesine bağlı olarak dizlerde kilitlenme, takılma ve hareketsizlik hissi
• Hareket ederken dizlerden ses gelmesi
• Egzersiz ile birlikte şiddeti artan ağrı
• Bıçak batma hissini andıran aralıklı ağrı
• Çömelme ya da ayağa kalkma hareketini yaparken zorlanma
• Ağrılardan dolayı diz kaslarının zayıflaması

Dizden gelen patlama sesi

Her iki dizde de yer alan menisküs; yaralanma, darbe veya travma sonucunda hasar görür ve akabinde diz yaralanması meydana gelir. Bu diz yaralanması menisküs yırtığı şeklinde görüldüğü sırada diz bölgesinden duyulabilecek seviyede bir patlama sesi gelebilir. Bu ses menisküs yırtığının en net kabul edilen belirtisi arasından görülür.

Menisküs yırtığı oluşan dizde ödem 

Menisküsün yırtılmasına bağlı olarak dizde ödem ortaya çıkabilir. Bu ödem aynı zamanda dizde şişlik meydana getirebilir ve menisküsün olduğu bölgede belirgin bir şişlik görülebilir.

Dizi hareket ettirirken zorluk çekmek 

Menisküs yırtığı yaşayan kişilerin diz bükme hareketini yapması sağlıklı bir bireye göre daha zor bir hale gelir. Diz bükme ile birlikte aynı zamanda dizi hareket ettirirken zorlanma yaşanması da söz konusudur.

Hareket sırasında diz ağrısı

Menisküs yırtığı meydana gelen kişiler dizlerini hareket ettirmeye çalıştıklarında ağrı yaşayabilir. Bu diz ağrısı menisküs yırtıkları vakalarında görülen en karakteristik belirtiler arasındadır.

Dizlerde kilitlenme

Menisküs yırtığı görülmesi ile beraber dizde meydana gelen kilitlenme veya bir noktada dizin takılma hissi yaşaması da menisküs yırtığı belirtisidir.

Menisküs Yırtıklarının Çeşitleri Nelerdir?

Menisküs yırtıklarının çeşitleri vardır. Menisküslerde meydana gelen zedelenmeler genellikle bir travmadan kaynaklı olmakla birlikte ileri yaş grubunda dejenerasyona bağlı menisküs yırtığı görülme ihtimali de vardır. Travmadan kaynaklı olan menisküs zedelenmelerinin genellikle ani bir hareket sonucu geliştiği görülür. Bunun yanında düşme, trafik kazası gibi dize dışarıdan bir darbe gelmesi halinde de menisküslerde yırtık ortaya çıkabilir.

Bunlara ek olarak yaşla beraber eklemlerin elastikliğini ve dayanıklılığını kaybetmesi neticesinde dize gelen ufak darbeler sonucunda dejeneratif menisküs yırtığı olarak adlandırılan tablo gelişebilir. Menisküs yırtığının tipleri de farklılık gösterir. Yırtığın hangi tip yırtık olduğuna karar vermek tedavi aşamasında oldukça önem taşır.

Menisküs yırtığı tiplerinden bazıları şu şekildedir:

• Horizontal yırtık: Bu tür menisküs yırtıkları genellikle ileri yaşta dizlerdeki dejenerasyona bağlı gelişen yırtıklardır. Görüntüleme sırasında bu yırtıkların paralel yapıda olduğu görüldüğü için horizontal yırtık olarak adlandırılır. Bu yırtık tipinde menisküs üst ve alt olarak ikiye ayrılır.
• Longitudinal yırtık: Horizontal yırtıkların aksine bu tür yırtıklar dikey görüntü veren ve genellikle 40 yaşının altındaki kişilerde bir travma sonucu gelişen yırtıklardır. Bu yırtıklar sporcularda genellikle ön çapraz bağ yaralanmaları ile birlikte görülür.
• Radyal yırtık: Bu yırtık çeşidi de genellikle bir darbe sonucu ortaya çıkar. Radyal yırtıklar medial menisküste başlar ve çevreye yayılır.
• Kova sapı yırtığı: Longitudinal yırtık ile benzerlik gösteren bir menisküs yırtığı çeşididir. Genellikle medial menisküste travmaya bağlı olarak ortaya çıkar.

Menisküs Yırtığı Tedavisi

Menisküs yırtığı çok şiddetli değilse herhangi bir tedavi gerektirmeden fizik tedavi uygulamaları önerilebilir. Ancak şiddetli yırtılarda menisküs yırtığı ameliyatı olasıdır. 

Buradaki temel kriter, hastanın ağrıya dayanabilir olması ve günlük işlerini yerine getirmekte zorlanmıyor olmasıdır. Aksi takdirde bu tür yırtıkların da tedavi edilmesi gerekir. Menisküs tedavileri multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.

Alanında uzman doktorlar detaylı bir analiz yaptıktan sonra hastayı öncelikle fizik tedavi bölümüne yönlendirebilir. Ancak her menisküs yırtığı için fizik tedavi uygun değildir. Bu durumda tedavide cerrahi yöntemlerden faydalanılır. Özellikle 40 yaş altındaki hastalarda cerrahi yöntemler kıkırdağın korunması için oldukça etkilidir. Menisküs yırtıkları daha önceleri açık cerrahi yöntemler ile tedavi edilirken günümüzde bu ameliyatlar artık artroskopik cerrahi adı verilen kapalı operasyonlar ile yapılabilmektedir.

Menisküs tedavisi ne kadar sürer?

Ameliyat gerektiren menisküs yırtıklarında ameliyat sırasında uzman doktorlar menisküse iki tür müdahalede bulunabilir. Bunlardan ilki, hasar olan menisküsü çıkarmaktır. Bu durum tip literatüründe menisektomi olarak adlandırılır. Menisektomi işleminden sonra hastalar yaklaşık 4 hafta sonra normal hayatlarına dönebilirler. Ameliyat sırasında uygulanan bir diğer yöntemde ise hasarlı menisküs dikişle tamir edilir. Bu durumda hastanın iyileşme süreci biraz daha uzayabilir. Yaklaşık olarak 12 haftada hasta günlük işlerine geri dönebilir.

Menisküs Yırtığına Ne İyi Gelir?

Menisküs yırtığına iyi gelen yöntemlerin arasında dizlerin dinlendirilmesi, dizlerin kalp hizasında tutulması, buz tutulması, soğuk kompresyon, ağrı kesici ilaçlar, kortikosteroid enjeksiyonları ve gerekirse fizik tedavi uygulamaları bulunur. 

Menisküs yırtığına iyi gelen yöntemleri şu şekilde ifade etmek mümkündür:

• Dizlerin dinlendirilmesi
• Dizlerin kalp hizasında tutulması
• Dizlere buz tedavisi yapmak
• Soğuk kompresyon uygulamak
• Ağrı kesici ilaçlar içmek
• Kortikosteroid enjeksiyonları yaptırmak
• Gerekirse fizik tedavi uygulamalarını denemek
• Şiddetli vakalarda menisküs yırtığı ameliyatı

Menisküs Yırtığı Nasıl Önlenir?

Menisküs yırtıklarında temel neden, dizi çevreleyen kasların yeterince kuvvetli olmaması olabilir. Diz kaslarını kuvvetlendirici egzersizler yapmak, menisküs yırtıklarını önleme konusunda yararlı olabilir. Buna ek olarak; fazla kilolu olmak da dizlere fazla yük binmesine neden olacağından menisküs yırtıklarına neden olabilir. Bu nedenle kilo vererek ideal kiloya ulaşmak menisküs yırtığı riskini en aza indirir.

Menisküs hakkında doğru bilinen yanlışlar nelerdir?

Menisküs hakkında pek çok kişinin yanlış bilgilere sahip olduğu görülür. Menisküs hakkında doğru bilinen yanlışlardan bazıları şöyle sıralanabilir:

Menisküs yırtıkları sporcu hastalığıdır: Bu inanış kısmen doğru olmakla birlikte menisküs sadece sporculara özgü bir hastalık değildir ve herkeste görülebilir.

Menisküs yırtığı sadece darbe sonucu ortaya çıkar: Menisküsün darbe sonucu ortaya çıkan çeşitleri vardır. Ancak menisküs yırtıkları dejenerasyon sonucu da ortaya çıkabilir.

Menisküs ağrılarına dayanılmaz: Her menisküs yırtığında şiddetli ağrı yaşanmaz bazen aralıklarla gelen ve dayanılabilecek düzeyde olan ağrılar da olabilir.

Menisküs yırtıklarında ameliyat tek çözümdür: Menisküsün kıkırdağa zarar verme ihtimalinin olduğu durumlarda ameliyat kesin çözüm olabilir. Ancak her menisküs yırtığında ameliyat gerekli değildir.

Menisküs Ameliyatı Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Menisküs yırtığında tedavi planı; yırtığın tipi, yeri, hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve dizde eşlik eden yaralanmalara göre belirlenir. Her menisküs yırtığı ameliyat gerektirmez. Hafif olgularda ilaç tedavisi, istirahat ve fizik tedavi yeterli olabilirken; büyük, dizde kilitlenmeye yol açan veya günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyen yırtıklarda menisküs ameliyatı önerilebilir.

Artroskopik (kapalı) yöntemle gerçekleştirilen menisküs ameliyatında amaç mümkün olduğunca menisküs dokusunu korumaktır. Yırtığın yapısına göre menisküs tamir edilebilir, yalnızca hasarlı bölüm çıkarılabilir (parsiyel menisektomi) veya uygun hastalarda farklı cerrahi teknikler uygulanabilir. Hangi yöntemin tercih edileceğine ortopedi uzmanı, muayene ve görüntüleme sonuçlarını değerlendirerek karar verir.

Her cerrahi işlemde olduğu gibi menisküs ameliyatının da enfeksiyon, kanama, pıhtı oluşumu, diz sertliği ile sinir ve damar yaralanmaları gibi nadir görülen riskleri bulunur. Deneyimli cerrahi ekipler tarafından gerçekleştirilen artroskopik ameliyatlarda bu komplikasyonların görülme olasılığı düşüktür.

Menisküs Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci

Menisküs ameliyatı sonrası iyileşme süresi uygulanan cerrahi yönteme göre değişebilir. Doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanılması, fizik tedavi programına uyulması, koltuk değneği veya dizlik kullanımına dikkat edilmesi ve kontrollü egzersizler iyileşmeyi destekler. Menisektomi uygulanan hastalarda günlük yaşama dönüş genellikle daha kısa sürerken, menisküs tamiri yapılan hastalarda tam iyileşme birkaç aya kadar uzayabilir.

İyileşme döneminde protein, vitamin ve mineral açısından dengeli beslenmek, yeterli sıvı tüketmek ve sigara kullanımından kaçınmak doku onarımına katkı sağlayabilir. Ameliyat sonrasında artan ağrı, şiddetli şişlik, kızarıklık, iltihaplı akıntı veya yüksek ateş gibi enfeksiyon belirtileri gelişmesi halinde vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.