Ökaryot Hücre Nedir? Ökaryot Hücre Özellikleri Nelerdir?

Ökaryot Hücre Nedir? Ne Anlama Gelir?

Ökaryot, Yunanca kökenli bir kelimedir. Bu kelimenin Türkçe karşılığı ise "gerçek çekirdek" olarak bilinir. Canlıların vücut sistemlerindeki gerçek çekirdek olarak tanımlanması da mümkündür. Çok hücreli ve tek hücreli yaşamın temeli, bu hücre ile oluşur. Özellikle insan vücudunda bulunan birçok yapı, bu hücreden oluşur. Kişinin kas sisteminde ve sinir sisteminde dahi ökaryot hücre yer alır. 

Mantarların ve bitkilerin yaşam sistemi de bu hücrelerden oluşur. Genetik materyalin korunmasından sorumlu olan bu hücre türü, insan yapısını oluşturan iki temel hücreden birisi olarak bilinir. Diğer temel hücre ise prokaryot hücredir. Bu iki hücre yapısı, canlıların dünya üzerinde varlığını sürdürmesini sağlar.

Bu hücre türünün anlaşılabilmesi, tıbbi açıdan büyük önem taşır. Bu hücrenin yapısı ve işlevi sayesinde birçok hastalık türü keşfedilir ve bu hastalıkların tedavisi hakkında bilgi sahibi olmak da mümkün hale gelir.

Ökaryot Hücre Yapısı Nasıldır?

Ökaryot hücre oldukça karmaşık bir yapıdan oluşur. Zarla çevrili bir çekirdeğe sahiptir ve birçok farklı organele içerisinde yer verir. Bu organellerin her biri ise membran üzerine yerleşmiştir. Hücre, çift katlı fosfolipit tabakadan oluşur. Bu tabakanın içerisinde ise kolesterol ve farklı protein türleri bulunur. Ökaryot hücre yapısı, dört kategoride incelenebilir. Bu kategoriler ise şu şekildedir:

Çekirdek

Çekirdek, hücrenin temel yapısını oluşturur. Hücresel hareketler, çekirdek sayesinde gerçekleşir. Ribozom ile ilgili sentezlenme işlemleri de ökaryot hücrenin çekirdeğinde gerçekleşir. Çekirdeğin çapı yaklaşık olarak 5 ila 10 mikrometre olarak bilinir. Çekirdeğin zarı üzerinde ise delikler yer alır ve çekirdeğin iç kısmı, nükleoplazma ismi verilen bir sıvı ile doludur. Aynı zamanda kromatin ismi verilen ipliksi yapılardan oluşur.

Sitoplazma

Sitoplazma, hücre zarının içini dolduran bir sıvıdır. Jel kıvamdadır ve iki kısımdan oluşur. Bu kısımlar ise endoplazma ve ektoplazmadır. Endoplazma, organellerin yoğun bulunduğu iç bölgedir. Zar sistemleri de bu bölgede daha yoğun bir şekilde bulunur. Ektoplazma ise hücre zarına daha yakın olan fibröz tabaka olarak adlandırılır. Bu sıvının içerisinde bol miktarda protein ve su yer alır. Aynı zamanda içeriğinde iyonlara ve farklı organik maddelere de yer verilir. Ağ şeklinde filamentlerden ve zar ile çevrili organellerden oluşur. Biyokimyasal reaksiyonlar, sitoplazma sayesinde gerçekleşir. 

Hücre İskeleti

Hücre iskeleti, sitoplazmik iskelet olarak da tanımlanır. Üç temel yapıdan oluşur, bu yapılar; ara filamentler, mikrotübüller ve mikrofilamentler olarak bilinir. Mikrotübüller, 25 nanometre çapa sahiptir ve silindirik bir yapıya sahiptir. Ara filamentler ise 10 nanometre kalınlıktadır, hücre içerisindeki dayanıklılığın artırılmasından görevlidir. Mikrofilamentler; 7 nanometre kalınlığa sahip olan ve aktin proteinlerden oluşan yapılar olarak bilinir. 

Hücrelerin bölünme sürecinde bu üç yapının da farklı görevleri vardır. Aynı zamanda hücre iskeleti sayesinde organellerin daha rahat bir şekilde hareket etmesi sağlanır. Mekanik hücre desteği de yine bu iskelet sistemi sayesinde gerçekleşir. Böylelikle hücre bütünlüğü de korunmuş olur.

Hücre Zarı

Hücre zarı, ortalama olarak 7 ila 10 nanometre kalınlığa sahiptir. Çift katlı bir tabakadan oluşur ve bu tabakalar, fosfolipit olarak bilinir. Hücre zarının içerisinde proteinler ve glikolipitler yer alır. Aynı zamanda hücre zarının içerisinde kolesterol de bulunur. Bu üç madde sayesinde ise hücre zarının bütünlüğü desteklenir. 

Hücre zarı, hücrenin dış ve iç ortamdan ayrışmasını sağlar. Geçirgen yapıya sahiptir ve böylelikle madde alışveriş sürecinin düzenlenmesinde etkin rol oynar. Ökaryot hücrede mekanik stabilite sağlanabilmesi için hücre zarına ihtiyaç duyulur. Bu zar üç katmanlı bir yapıya sahiptir. İki katman, koyu renkli fosfolipit başları olarak tanımlanırken diğer katman ise yağ kuyruğu olarak bilinir.

Ökaryot Hücredeki Organellerin Genel İşlevleri Nelerdir?

Ökaryot hücre içerisinde sayılamayacak kadar fazla organel yer alır. Fakat bazı organellerin genel işlevlerinin değerlendirilmesi mümkündür. Bu hücrede yer alan bazı organeller ve genel işlevleri şu şekilde sıralanabilir:

Mitokondri:Mitokondri, oval bir yapıdadır ve çift katmanlı zar ile çevrelenmiştir. Ökaryot hücrenin çekirdek kısmında bu organeller daha yoğun bir şekilde yer alır. 

Sentrozom: Sentrozom, çekirdeğe en yakın bölgede konumlanmış olan bir organeldir. İki sentriol yapısından oluşur ve dokuz mitrotübüle sahiptir.

Lizozom:Lizozom ise tek zar ile çevrili olan organellerdir. 0.1 ila 1.0 mikrometre çapa sahiptir ve homojen veziküllerden oluşur.

Golgi Aygıtı: İç içe geçmiş zarlar şeklinde bir görünümdedir. Çekirdeğe yakın bir bölgede konumlanmıştır.

Peroksizomlar: Bu organeller, lizozomdan daha küçük yapıda ve tek zarlıdır. Mitokondrinin yakınlarında yer alan yuvarlak şekildeki organellerdir.

Endoplazmik Retikulum: Ağsı sisteme sahip olan bu organel, tübüllerden ve sisternalardan oluşur. Çekirdeğin zar yapısı ile bağlantılıdır ve sitoplazmanın geniş olan kısımlarında yer alır. Zarlı bir yapı ile çevrelenmiştir ve yüzeyi düz ya da pütürlü olarak görülebilir.

Ribozom: Ribozom, zarsız organel türlerinden birisi olarak bilinir. Ortalama olarak 20 ila 25 nanometre çapa sahiptir ve sitoplazma üzerinde serbest bir şekilde yer alırlar. Ribozom organelinin aynı zamanda endoplazmik retikulum (ER) ile de direkt olarak bağlantılı olduğu bilinir.

Ökaryot Hücrenin Görevleri Nedir?

Ökaryot hücrenin temel görevi DNA'nın temel bilgisinin depolanmasını sağlamaktır. Bu süreçte protein sentezini de gerçekleştirir. Glukoz ve yağ asitleri sayesinde vücudun ihtiyaç duyduğu ATP'yi yani enerjiyi üretir. Maddelerin vücut içerisinde dağılımını gerçekleştirir. Hücresel atıkları ve toksinleri yok ederek vücudu temizler. Hücre bölünme sürecinde ve hücrelerin yenilenmesinde de etkin rol oynar.

Ökaryot Hücre ile İlgili Hastalıklar Nelerdir?

Bazı sağlık problemleri, ökaryot hücrenin hasar almasına bağlı olarak ortaya çıkabilir. Özellikle down sendromu bu nedenle oluşan hastalıklar arasında yer alır. Ökaryot hücre ile bağlantılı olan diğer hastalıklar ise şu şekildedir:

• Gaucher hastalığı 
• Mitokondriyal miyopati
• Dalak büyümesi 
• Kemik hastalıkları