Pandemi Nedir? Pandemik Hastalıklar Nelerdir?

Dünya Sağlık Örgütü, pandemik hastalık türlerini bildirerek pandemi ilan edilmesini sağlar. Salgın hastalığın gidişatına bağlı olarak bu sürece karar verilir. Pandemi, dünya genelinde birden fazla ülkede görülen salgın hastalıklar nedeni ile ilan edilir. Böylelikle salgının bulaş riskinin azaltılması hedeflenir. Özellikle yaşlı bireylerin ve kronik hastalığı olanların, bu tür ciddi salgınlardan zarar görme riski yüksektir.

Pandemi Nedir?

Pandemi nedir sorusuna kısaca, pandemi; coğrafi birçok alanda görülen ciddi salgın hastalıkların oluştuğunu gösterir. Bu salgın hastalıkların yayılmasını önlemek amacı ile bazı tedbirlerin alınması, pandemi olarak adlandırılabilir. Bulaşıcı hastalık türleri belirli dönemlerde ortaya çıkabilir. Bu oldukça normal bir durum olarak kabul edilir. Özellikle kış aylarının gelmesi ile birlikte birçok sağlık problemi ortaya çıkar.

Fakat pandemi, grip gibi bulaşıcı hastalıkları kapsayan bir durum değildir. Daha ciddi sağlık problemlerini kapsar ve bu hastalık türlerinin bulaşıcılığı, kişilerin hayatını kaybetmesine neden olabilir. Bu nedenle de pandemik hastalıklar olarak adlandırılır. Pandemik hastalıkların ortaya çıkış nedeni de değişkenlik gösterir ve bir ülkeden başlayarak, dünya genelindeki birçok ülkeye yayılım gerçekleşebilir.

Pandemik Hastalıklar Nelerdir?

Pandemik hastalıklar, geçmiş dönemlerden beri farklı şekillerde ortaya çıkar. Geçtiğimiz dönemlerde COVİD - 19'un ortaya çıkması ile birlikte dünyanın birçok ülkesinde pandemi ilan edildi. Bunun nedeni ise Covid'in pandemik bir hastalık olması ve bulaş riskinin yüksek kabul edilmesidir. Covid nedeni ile hayatını kaybeden kişiler vardır. Pandemik hastalık türleri arasında şunlara yer verilir:

Veba

Veba, kara veba ismi ile de bilinen en şiddetli salgın hastalık türüdür. Ortaçağ döneminde görülen bu pandemik hastalık, yersinia pestis bakterisi nedeniyle ortaya çıkmıştır. Özellikle Avrupa bölgesinde ölüm oranının yükselmesine neden olmuştur. Sıçanlarda bulunan pirelerin, insanlara bulaşması ile birlikte bazı semptomlar görülmeye başlamıştır. Özellikle lenf düğümlerinde şişme ve iltihaplanma gibi problemler ile ilk belirtilerin ortaya çıktığı bilinir.

Kişilerde aynı zamanda kan kusma ve yüksek ateş görüldüğüne dair de bilgiler söz konusudur. Hastalığın ölüm oranı ise %40 ila %60 olarak bilinir. Bu süreçte birçok bölgede karantina ilan edilerek, kişilerin evden çıkması yasaklanmıştır.

İspanyol Gribi

İspanyol gribi, dünya nüfusunun yaklaşık olarak %4'lük bir kısmını etkileyen pandemik hastalık türleri arasında yer alır. Ölüm oranı en yüksek olan salgınlardan birisi olarak da bilinir. Yüksek ateş ile belirti göstermeye başlayan bu grip salgını, ilerleyen süreçlerde ise ciddi solunum problemlerine yol açmıştır. Solunum problemlerinin ise birçok kişinin ölümüne neden olduğu bilinir. Bu salgından, genç yaşlardaki kişilerin daha çok etkilenmiş olduğuna dair de bazı bilgiler yer alır.

HIV

HIV, AIDS olarak da adlandırılan bir sağlık problemidir. 1980'li yıllarda ortaya çıkan bu salgın, kişinin bağışıklık sisteminin zayıflamasına ve ilerleyen süreçlerde ise bağışıklık sisteminin tamamen çökmesine neden olur. Genellikle cinsel ilişki yolu ile bulaşıcılık sağladığı bilinse de aynı zamanda kan yolu ile de bulaşır. Hamile kadınların AIDS olması halinde ise bu sağlık problemi, anne karnındaki bebeğe de geçebilir. Günümüzde bu hastalığın ölüm oranında azalma meydana gelmiştir ve bazı tedavi yöntemleri geliştirildiği için salgın kategorisinden çıkmıştır. Fakat bulaş riski en yüksek olan hastalıklar arasında yer almaya devam eder.

Domuz Gribi

Domuz gribi, tıbbi ismi ile H1N1 olarak bilinir. 2009 - 2010 seneleri arasında yayılım göstermiş olan bu grip türünün ölüm oranı, geçmiş pandemik hastalıklara kıyasla çok daha düşüktür. Fakat kişilerin hayatını kaybetmesine neden olduğu için pandemik hastalıklar arasında yer alır. Kişilerin bağışıklık sistemini etkilemiştir. Günümüzde ise bu salgın hastalığa karşı koruyucu olan bazı aşılar üretilmiştir.

Asya Gribi

Asya gribi, yaklaşık olarak 2 - 3 milyon kişinin ölümüne sebep olmuştur. 1957'li yıllarda ortaya çıkan bu salgının, H2N2 yani influenza A nedeni ile oluşum gösterdiği bilinir. 

Covid-19

Wuhan'da başlayan bu salgın, ülkemize kadar ulaşmıştır. 2019 senesinde ilk belirtileri görülmüştür ve 2020 senesinde ise pandemik hastalık olarak kabul edilmiştir. Bu süreçte ise Covid'in farklı varyasyonları da yayılmaya başlamıştır. Salgına bağlı olarak ölüm oranı ise kişinin; yaşına, cinsiyetine, kronik hastalıklarına ve bağışıklık sistemine göre değerlendirilir. 

Bunların haricinde ise bilinen bazı pandemik hastalık türleri şu şekildedir:

• Hong Kong gribi
• Rus gribi

Pandemik Hastalıklar Nasıl Oluşur?

Pandemik hastalıklar, oluşum ve bulaş türlerine bağlı olarak farklı kategorilerde değerlendirilir. Genel olarak değerlendirildiğinde pandemik hastalık türleri bazı bakterilere bağlı olarak oluşum gösterir. Bazı hayvanların çiğ olarak tüketimi, salgın hastalıkların temel oluşum nedenleri arasında yer alır. Pandemik hastalıkların oluşum nedenleri arasında şu maddelere yer verilebilir:

• Yeni mikroorganizmaların oluşumu
• Var olan mikroorganizmaların mutasyona uğraması
• Bazı hayvan türleri ile yakın temasta bulunmak (yarasa vb.)
• Hayvan etinin çiğ bir şekilde tüketimi 
• Çiftlik hayvanlarının hastalanması ve hasta hayvanların besinlerinin tüketimi
• İklim değişikliği
• Kirli ortamlarda bulunan yiyeceklerin tüketimi
• Hijyen kurallarına uyulmaması
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması
• Aşı yaptırmamak
• Küreselleşme

Bunların haricinde de birçok farklı etkene bağlı olarak pandemik hastalık türlerinin ortaya çıkması mümkündür. Bazı pandemik hastalık türleri mutasyona uğrayabilir ve böylece farklı salgın hastalıklar da ortaya çıkar.