Patatesin Faydaları Nelerdir?

Yetiştirme kolaylığı ve besin değerleri bakımından zengin içeriği nedeniyle sık olarak tercih edilir ve birçok farklı şekilde tüketilebilir. Patates, içeriğinde bulunan vitaminler, mineraller, lif ve fitokimyasallar sayesinde insan sağlığına olumlu katkılarda bulunur. Patates faydaları hakkında daha kapsamlı bilgiye sahip olmak için yazıyı okumaya devam edebilirsiniz.

Patatesin Faydaları

Patates, dünyanın birçok farklı ülkesinde olduğu gibi ülkemizde de bolca yetiştirilen besinlerden biridir. İyi bir lif kaynağı olduğu için yüksek doyuruculuk oranına sahiptir. Patates ayrıca, yüksek kaliteli bir protein kaynağıdır. Patatesin faydaları incelendiğinde öne çıkan maddelerden bazıları ise şunlardır:

• Sindirim Sağlığı: Patatesin içeriğindeki lifler, diğer sebzelerdeki liflere oranla vücutta daha yüksek çözünebilme özelliğine sahiptir. Patates lifleri ayrıca, bağırsak sağlığı için yararlı olan probiyotik görevi görür. Lifler, kabızlık ve hassas bağırsak sendromunu önlemede fayda sağlayabilir.
• Hastalıkları Önleme: Patates, antioksidan bakımından zengin bir sebzedir. Antioksidanlar, vücuda giren serbest radikallerin hücrelere zarar vermesini engelleyebilir. Patatesi düzenli tüketmek, antioksidan etki sayesinde kalp hastalığı ve bakteriyel hastalıkların riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
• Kan Basıncını Dengeleme: Patates, iyi bir potasyum kaynağıdır. Potasyum açısından zengin beslenmek ise kan basıncını düşürmeye, kalp sağlığını korumaya ve felç riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
• Kemik Sağlığı: Patatesteki demir, fosfor, kalsiyum, magnezyum, çinko gibi elementler; kemik yapısının oluşturulması ve kemik sağlığının korunması için fayda sağlayabilir.
• Kalp Sağlığı: Patatesin içinde kalp sağlığı için gerekli olan; lif, potasyum, C vitamini ve B6 vitamini gibi değerli maddeler bulunur. Bu maddeler, kalp sağlığının korunmasını destekleyerek çeşitli kalp hastalıklarının görülme riskini azaltabilir.
• İnflamatuar (İyileştirici) Etki: Patateste bulunan kolin, vücutta inflamatuar etki yaparak bir enfeksiyon veya tahriş durumunda hızlı iyileşmeye yardımcı olabilir. Kolin ayrıca, vücutta hücre yapısını korumak ve sinir uyarılarının iletilmesini sağlamak gibi faydalar sağlayabilir.
• Kanser Riskinden Koruma: Patateste yüksek düzeyde bulunan folat, DNA sentezinde ve onarımında önemli rollere sahiptir. Patates, bu özelliğiyle düzenli tüketildiğinde birçok kanser türünün oluşma riskininin önüne geçilmesinde fayda sağlayabilir.
• Besleyici Özellik: Patateste önemli oranda lif bulunur. Lifler, sindirim sisteminde hacim artırıcı görev üstlenir. Bu sebeple, tokluk hissi artar ve daha uzun süre boyunca fazla kalori tüketme durumu azalabilir.
• Metabolizma Sağlığı: Patates, içeriğindeki B6 vitamini sayesinde enerji metabolizmasına katkı sağlayabilir.
• Cilt Sağlığı: Patatesteki C vitamini ve kolajen, genel cilt dokusunu iyileştirmeye yardımcı olabilir.

Patatesin Besin Değeri

Patatesin içerisindeki besin öğeleri, günlük alınması gereken birçok vitamin-minerali karşılayabilir. Ancak bu durum, patatesin nasıl pişirildiği ile doğru orantılıdır. Genel olarak patatesin içeriğinde bulunan besin öğelerinden bazıları ise şöyledir:

• Protein
• Lif
• Kalsiyum
• Demir
• Magnezyum
• Çinko
• Potasyum
• C vitamini
• Quercetin
• B6 vitamini
• Niasin

Patatesin Kabukları Yenir Mi?

Patates kabukları, çoğu zaman kullanılmadan atılsa da yüksek miktarda antioksidan oranına sahiptir. Patatesin kabukları, patatesin kendisinden yaklaşık olarak 12 kat daha fazla antioksidan maddeler içerir. Patates kabuğu ayrıca, potasyum ve magnezyum kaynağıdır. Bu sebeple patates tüketileceği zaman kabuklarını kullanmak faydalı olabilir. Patatesin besin değerlerinden en iyi şekilde yararlanmak için sebzeyi kabuklu şekilde pişirmek daha doğru olacaktır.

Tatlı Patates Faydaları

Tatlı patates, zaman zaman Hint yer elması olarak da adlandırılan ve farklı çeşitleri bulunan bir sebzedir. Tatlı patatesler, çoğunlukla turuncu ve mor renkte olan lezzetli sebzelerdir. İyi bir beta-karoten ve lif kaynağı olan tatlı patates ayrıca, A ve C vitaminleri bakımından zengindir. Tatlı patates, sağlık açısından incelendiğinde göz hastalıklarından kanser riskini önlemeye kadar birçok yararı olduğu görülür. Genel olarak tatlı patates faydaları ise aşağıdaki gibidir:

• Vücuttaki iltihaplanmayı azaltma
• Bağışıklık sistemini güçlendirme
• Bağırsak hareketlerini düzenleme ve genel bağırsak sağlığını koruma
• Sindirim sistemini destekleme
• Kolesterolü düşürmeye yardımcı olma
• Glikoz oranını dengeleme
• Vücudun enfeksiyonlara karşı korunmasına katkı sağlama
• Vücuttaki ağır metal kalıntıları kaynaklı toksitlenme riskini azaltma

Tatlı Patatesin Besin Değerleri

Tatlı patates, farklı şekillerde hazırlanan sağlıklı bir besin kaynağıdır. En iyi tüketme önerisi ise haşlama ve buharda pişirme olabilir. Genellikle; salatalarda, çorbalarda, pürelerde veya diğer sebzelerle birlikte çeşitli yemeklerde kullanılır. Tatlı patatesin içeriğinde bulunan besin değerlerinden bazıları ise şunlardır:

• Vitamin A
• Vitamin C
• Demir
• Magnezyum
• Bakır
• Potasyum
• Fosfor
• B5 ve B6 vitaminleri
• Biotin
• Lif

Haşlanmış Patatesin Faydaları

Haşlanmış patates faydaları incelendiğinde öne çıkan özelliğin, patatesin besin değerlerinde azalma olmamasıdır. Patatesin haşlanarak tüketilmesi, glisemik indeks (besinlerin kan şekerine etkisi) bakımından da iyi bir etkiye sahiptir. Haşlama işlemi, patatesin kimyasal yapısını değiştirir ve içerisindeki nişasta oranını düşürür. Patatesi bu şekilde tüketmek, daha iyi bir sindirim için fayda sağlayabilir. Haşlanmış patates ayrıca, kan şekerinin ani yükselmesinin önüne geçmeye de yardımcı olabilir. Haşlanmış patates suyunun faydaları ise kabızlık ve bazı sindirim sorunlarının düzeltilmesinde katkı sağlamak olarak sayılabilir.

Haşlanmış patatesin kilo verme süreçlerinde sağladığı en büyük avantaj, sindirim sisteminde hacim yaratarak uzun süreli tokluk hissi oluşturmasıdır. Özellikle haşlandıktan sonra soğutularak tüketilen patateslerde yüksek miktarda dirençli nişasta bileşenleri meydana gelir. Bu kimyasal değişim, metabolizmanın düzenlenmesine ve vücudun yağ hücreleriyle mücadele etmesine doğrudan katkı sağlar. Kalori dengesi bakımından tatlı patates ve şalgam gibi kök sebzelerle benzer düzeyde olan bu besin, proteinaz inhibitörü 2 (PI2) bileşeni sayesinde sindirim hızını yavaşlatarak gün içindeki ekstra atıştırma eğilimini azaltır.

Piyasada hızlı kilo verme amacıyla yoğurt patates diyeti veya yumurta patates diyeti gibi isimlerle uygulanan 3 ya da 7 günlük kısıtlayıcı şok diyet modelleri popülerlik kazansa da, bu tarz tek tip beslenme planları uzun vadede vücudu makro ve mikro besin ögelerinden yoksun bırakır. Sadece onaylanmış kısıtlı yiyeceklerin yenmesini dayatan bu kısıtlayıcı programlar, bireylerde sağlıksız yeme davranışlarına ve metabolik hasarlara yol açabilir. Bu nedenle beslenme planlarının şok listeler üzerinden değil, kişisel sağlık dinamikleri göz önünde bulundurularak uzman bir diyetisyen kontrolünde bireyselleştirilmesi gerekir.

Patates Suyunun Faydaları

Patates suyunun faydalarından yararlanmak için patatesi pişirmeden suyunu sıkmak gerekir. Patatesi çiğ olarak kullanmak, özellikle gastrit ve mide rahatsızlıkları için fayda sağlayabilir. Çiğ patates geleneksel olarak; artrit (eklem iltihabı), çıban, yanık, enfeksiyon durumlarında ve bazı göz rahatsızlıklarında kullanılabilir. Çiğ patates kabuğu ise çay olarak tüketildiğinde, vücuttaki ödemi yatıştırmaya yardımcı olabilir.

Patates Suyunun Hazırlanışı, Estetik Kullanımı ve Sistemik Riskleri

Gastrit ve asit reflüsü gibi mide rahatsızlıklarında pH dengesini düzenlemek amacıyla sabahları aç karna ya da akşam yemeklerinden önce tüketilen çiğ patates suyunu ev ortamında elde etmek oldukça kolaydır. Kabukları soyulan ve küp şeklinde doğranan iki orta boy patates, iki bardak içme suyu ilave edilerek mikserde püre haline getirilene kadar karıştırılır. Elde edilen püre gözeneksiz bir süzgeçten geçirilerek parçacıklarından arındırıldığında çiğ patates suyu kullanıma hazır hale gelir. İçeriğindeki yoğun lif yapısı sayesinde yağ yakımını destekleyen bu sıvı, tadının dengelenmesi amacıyla taze limon suyu veya diğer sebze sularıyla karıştırılarak da tüketilebilir.

Çiğ patates suyu, antioksidan ve zengin vitamin yapısı sayesinde saç ve cilt bakımında da etkili bir doğal kozmetik materyal olarak öne çıkar. İçeriğindeki A, B ve C vitaminleri sayesinde saç köklerini besleyerek kepeklenme, beyazlama ve dökülme problemlerini azaltmaya yardımcı olur. Antibakteriyel özellikleri sayesinde ciltteki sivilce oluşumlarını önleyen, güneş yanıklarının acısını hafifleten ve göz çevresindeki lekelerin görünümünü azaltan bu su, maske olarak cilde düzenli uygulandığında parlak ve nemli bir doku sağlar. Ancak patates, karbonhidrat ve nişasta oranı yüksek bir sebze olduğundan, diyabet hastalarının patates suyu tüketiminde son derece temkinli olması gerekir. Aşırı tüketim durumunda gastrointestinal sistem reaksiyon vererek mide bulantısı, ishal ve kusma gibi akut yan etkilere yol açabileceğinden, tedavi amaçlı kullanımlardan önce mutlaka hekim görüşü alınmalıdır.

Patates Tüketirken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Patates; hem lezzeti hemde herkesin alabileceği ekonomik bir sebze olması nedeniyle çoğu insan tarafından severek tüketilir. Ancak, pişirme yöntemleri ve kullanılan soslar patatesin besin değerlerini olumsuz yönde etkileyebilir. Sağlıksız olabilecek bazı tüketim yöntemleri, ayrıca sağlık sorunlarına da yol açabilir. Örneğin, fast food yemek firmalarında kızartılmış olarak satılan patates, normalden çok daha fazla yağ ve kalori oranına sahiptir. Bu sebeple, patatesi haşlama veya fırında pişirerek tüketmek daha sağlıklı bir tercih olabilir.

Patates Şeker Hastalığını Tetikler Mi?

Patates, başlı başına şeker hastalığına sebep olmaz. Yalnızca altta yatan genetik yatkınlıklar ve obezite durumunda çok fazla patates tüketmek, şeker hastalığı riskini yükseltebilir. Ancak, bu riskin görülebilmesi için yukarıda belirtilen risk grubundaki kişilerin normalden çok daha fazla patates tüketmesi gerekir. Patatesle ilişkilendirilen şeker hastalığı riskine ayrıca patatesin nasıl hazırlandığı ve günün hangi saatinde yenildiği gibi faktörler de etki edebilir.

Patatesin Zararı Var Mıdır?

Patatesin bilinen ve kanıtlanmış herhangi zararı yoktur. Gıda olarak kullanıldığında GRES (genel olarak güvenli) kategorisinde bulunur. Ancak, şiddetli böbrek fonksiyonu bozukluğu olan kişilerde, aşırı tüketildiğinde hiperkalemiye (potasyum yüksekliği) neden olabileceği düşünülmektedir. Patates bu durumlara ek olarak; çürümüş, filizlenmiş veya yanmış olarak tüketilirse toksik etki yaratabilir ve karın ağrısı, ishal, kusma gibi bazı komplikasyonlara yol açabilir.

Solanin Toksisitesi ve Patates Zehirlenmesi Belirtileri

Patates, uygun saklama koşullarında muhafaza edilmediğinde ve özellikle sıcak havalarda doğrudan güneş ışığına maruz kaldığında kabuk bölümünden başlayarak iç kısma doğru yayılan "solanin" adlı toksik bir alkaloid madde üretir. Solanin maddesi, patatesin hızla çimlenmesine ve yüzeyinde yeşil renkli bir tabaka oluşmasına neden olur. Yeşil kısımların soyulması veya patatesin pişirilmesi solanin bileşenini tamamen yok etmediği için bu tür çimlenmiş ve yeşillenmiş patateslerin hiçbir şekilde tüketilmeden doğrudan çöpe atılması gerekir. İnsan vücudu için belirli bir doza kadar tolere edilebilen bu madde, vücuda yüksek miktarda girdiğinde ciddi hayati riskler barındıran patates zehirlenmesine yol açar.

Patates zehirlenmesinin akut semptomları genellikle tüketimi takip eden birkaç saat içinde aktifleşmekle birlikte, bazı bünyelerde bu klinik tablonun ortaya çıkması birkaç günü bulabilir. Alınan toksin miktarına göre değişiklik gösteren patates zehirlenmesi belirtileri şu şekilde gözlemlenir:

• Şiddetli baş ağrısı ve buna eşlik eden ani baş dönmesi semptomları,

• Akut mide bulantısı, sürekli kusma ve buna bağlı gelişen dehidrasyon riski,

• Kıvrandırıcı karın ağrısı şikayetleri ile birlikte seyreden şiddetli ishal,

• Vücut sıcaklığının kontrolsüz şekilde yükselmesi, yüksek ateş ve boğazda yanma hissi,

• İleri seviye vakalarda erken müdahale edilmediğinde ortaya çıkan felç riski ve halüsinasyon (sanrı) görme durumları.

Zehirlenme belirtileri fark edildiği ilk andan itibaren zaman kaybedilmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı veya acil tıbbi yardım çağrılmalıdır. Klinik ortamda yapılan tahlil ve tetkikler neticesinde vücuttaki solanin miktarı ve yarattığı hasar tespit edilerek hastaya özel mide yıkanması, sıvı takviyesi ve semptomatik tedavi prosedürleri derhal başlatılır.

Patates Nasıl Saklanır?

Patates, kuru ve serin bir ortamda saklanıldığında uzun süre dayanıklı olabilen bir sebzedir. Patatesin en iyi saklama koşulu, 7-10 derece olan bir ortamdır. Patatesler direk güneş ışığına bırakıldığında filizlenir ve çürür. Buzdolabında saklandığında ise içerisindeki nişasta, şekere dönüşür. Patatesler ayrıca, soğanla aynı yerde bulunduğunda da daha hızlı çürüyebilir. Bu sebeplerle, belirtilen sıcaklık ve koşullarda saklanması uzun süre çürümeden korunabilmesini olanaklı hale getirir.

Siz de patatesi beslenme programınıza katmak ve besin değerlerinden en iyi şekilde faydalanmak için bir sağlık kuruluşuna başvurup, beslenme uzmanına danışabilirsiniz.